Το Χόλιγουντ διαπραγματεύεται όχι μόνο τους νέους όρους εργασίας, αλλά την ίδια τη δομή του επαγγέλματος στην εποχή του streaming, της τεχνητής νοημοσύνης και της συρρίκνωσης της εγχώριας παραγωγής.
Η εκλογή του Κρίστοφερ Νόλαν στην προεδρία του Directors Guild of America (DGA) έρχεται σε μια στιγμή που το Χόλιγουντ διαπραγματεύεται όχι μόνο όρους εργασίας, αλλά την ίδια τη δομή του επαγγέλματος στην εποχή του streaming, της τεχνητής νοημοσύνης και της συρρίκνωσης της εγχώριας παραγωγής.
Όπως καταγράφει η δημοσιογράφος του Deadline Katie Campione, ο νέος πρόεδρος του συνδικάτου των σκηνοθετών στέλνει από νωρίς ένα σαφές μήνυμα προς τα κινηματογραφικά στούντιο και την Alliance of Motion Picture and Television Producers (AMPTP): η ιδέα ενός πενταετούς συμβολαίου δεν είναι, κατά την εκτίμησή του, «σε καμία περίπτωση ρεαλιστική πρόταση» και «πιθανότατα η AMPTP το γνωρίζει».
Η δήλωση αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, οι εργοδότες φέρονται να εξετάζουν μεγάλες χρηματοδοτικές «ενέσεις» προς τα ταμεία υγείας και συντάξεων των guilds, ζητώντας ως αντάλλαγμα μακρύτερες συμβάσεις, σε μια περίοδο που οι τρεις μεγάλες ενώσεις σκηνοθετών, σεναριογράφων και ηθοποιών (DGA, WGA, SAG-AFTRA) έχουν πιεστεί οικονομικά από τα τελευταία χρόνια αναταράξεων.
«Ανοιχτός να συζητήσει τα πάντα»
Ο Νόλαν εμφανίζεται «ανοιχτός να συζητήσει τα πάντα», όπως λέει, αλλά ταυτόχρονα στηρίζει τη θέση του σε ένα επιχείρημα που αγγίζει το δομικό ρίσκο: σε μια βιομηχανία όπου τα επιχειρηματικά μοντέλα αλλάζουν γρήγορα, τα 5ετή συμβόλαια μοιάζουν με στοίχημα χωρίς επαρκείς εγγυήσεις. «Αν είχαμε συμφωνήσει σε πενταετές συμβόλαιο τον Μάρτιο του 2020, πού θα ήμασταν τώρα;» διερωτάται, παραπέμποντας έμμεσα σε μια περίοδο κατά την οποία η πανδημία, η επιτάχυνση του streaming και οι μεταβολές στη διαφήμιση και τις πλατφόρμες αναδιάταξαν τα πάντα.
Κατά τον ίδιο, οι εταιρείες λειτουργούν υπό «αναταράξεις» της αγοράς και των μετόχων και, ακριβώς γι’ αυτό, το συνδικάτο πρέπει να κρατά τη δυνατότητα επαναδιαπραγμάτευσης «στην κατάλληλη στιγμή». Επιπλέον, ο Νόλαν χαρακτηρίζει «ακατάλληλο» το να «δένεται» η διάρκεια της σύμβασης με ζητήματα υγείας, υπονοώντας ότι η υγειονομική ασφάλεια των μελών δεν μπορεί να γίνεται μοχλός για παραχώρηση σε άλλους όρους.
Η ατζέντα υγείας και συντάξεων
Η ατζέντα υγείας και συντάξεων είναι, σύμφωνα με την Campione, από τα πρώτα μέτωπα. Ο Νόλαν και ο εθνικός εκτελεστικός διευθυντής της DGA, Russ Hollander, είχαν ενημερώσει τα μέλη ήδη από τον Νοέμβριο ότι το health plan «έτρεξε αρνητικά τα τελευταία δύο χρόνια» και ότι οι απώλειες προβλέπεται να αυξηθούν.
Ο Νόλαν παραδέχεται ότι έγιναν περικοπές, «για να είμαστε ρεαλιστές για την άνοδο του κόστους υγείας», αλλά εξηγεί και τον μηχανισμό που «στραγγίζει» τα αποθεματικά: στην συλλογική διαπραγμάτευση, η εργοδοτική εισφορά παγώνει για όλη τη διάρκεια της σύμβασης, την ώρα που για άλλους εργαζομένους οι εταιρείες αναγκάζονται να ανεβάσουν τις εισφορές λόγω αυξήσεων.
Το κενό, λέει, καλύφθηκε από reserves. Η λύση του, ωστόσο, είναι μη διαπραγματεύσιμη ως προς την αρχή: «οι εργοδότες θα πρέπει να αυξήσουν τις εισφορές τους. Είναι γεγονός της ζωής». Δηλώνει ενθαρρυμένος που η AMPTP δείχνει να εστιάζει στο πρόβλημα, αλλά ξεκαθαρίζει ότι η αύξηση της εργοδοτικής συνεισφοράς δεν είναι επιλογή, είναι αναγκαιότητα.
Ανοίγει την κουβέντα για «backend» και residuals
Παράλληλα, ο Νόλαν ανοίγει την κουβέντα για το «backend» και τα residuals στην εποχή του streaming, μια περιοχή όπου, όπως τονίζει, «τα παλιά μοντέλα πρέπει να επαναξιολογηθούν».
Στο Χόλιγουντ, backend ονομάζεται η αμοιβή που δεν καταβάλλεται προκαταβολικά, αλλά προκύπτει από την επιτυχία ενός έργου αφού αυτό κυκλοφορήσει. Παραδοσιακά, συνδεόταν με ποσοστά από τα εισιτήρια του box office ή από μεταγενέστερες πωλήσεις, δίνοντας σε σκηνοθέτες, σεναριογράφους και ηθοποιούς μερίδιο από την εμπορική απόδοση της δουλειάς τους. Ήταν ένας τρόπος να συμμετέχουν άμεσα στο ρίσκο αλλά και στο κέρδος, ιδίως όταν μια ταινία ή σειρά ξεπερνούσε τις αρχικές προσδοκίες.
Τα residuals, από την άλλη, αφορούν επαναλαμβανόμενες αμοιβές που καταβάλλονται κάθε φορά που ένα έργο προβάλλεται ξανά, πωλείται ή διανέμεται σε νέο μέσο. Στο παλιό μοντέλο τηλεόρασης και φυσικών μέσων (DVD, syndication), τα residuals λειτουργούσαν ως σταθερό εισόδημα, επιτρέποντας σε εργαζόμενους της μεσαίας τάξης της βιομηχανίας να ζουν αξιοπρεπώς ανάμεσα σε δουλειές. Με το streaming, όμως, όπου τα δεδομένα θέασης είναι αδιαφανή και οι πλατφόρμες σπάνια δηλώνουν κέρδη, αυτά τα έσοδα έχουν συρρικνωθεί δραματικά.
Υπενθυμίζεται ότι στην τελευταία σύμβαση οι ενώσεις κέρδισαν bonus residual για τίτλους που «υπεραποδίδουν» σε streaming και αναδιάρθρωση ξένων residuals με βάση την διεθνή συνδρομητική βάση, κάτι που, όπως αναφέρεται, οδήγησε σε σημαντική αύξηση των σχετικών πληρωμών.
Ο Νόλαν, ωστόσο, δεν μένει στην τεχνική περιγραφή: μιλά για ένα διαχρονικό «disconnect» ανάμεσα στις εταιρείες και στα μέλη. Οι εταιρείες «ανταμείβονται από τη Wall Street επειδή ζουν στο μέλλον», λέει, αλλά αυτό «δεν δουλεύει» για τα μέλη που «ζουν στο παρόν» και πληρώνουν ενοίκιο και τρόφιμα «στο παρόν». Το παράδειγμα του Amazon που «πήγε 20 χρόνια χωρίς να δηλώσει κέρδος» λειτουργεί ως σύμβολο ενός μοντέλου όπου η χρηματοοικονομική υπόσχεση υπερτερεί της άμεσης ανταμοιβής της εργασίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Νόλαν προειδοποιεί ότι ό,τι βαφτίζεται «καινοτομία» τείνει να συνοδεύεται από «την ικανότητα ή την επιθυμία να μας πληρώνουν λιγότερο». Και ανεβάζει τον πήχη: τα residuals δεν είναι «ξεπερασμένοι τρόποι» αποζημίωσης, αλλά «η ζωτική δύναμη της βιομηχανίας»—δομές που επέτρεψαν σε «εργαζόμενα μέλη, μεσαία τάξη» να κάνουν οικογένεια και ζωή. «Δεν μπορείς να τα καταργήσεις. Θα ήταν καταστροφικό», λέει.
Στην τεχνητή νοημοσύνη, το ρεπορτάζ φωτίζει τον ρόλο του Νόλαν ως προέδρου της επιτροπής AI που θεσπίστηκε μετά τη σύμβαση του 2023, με δις ετήσιες συναντήσεις για την εξέλιξη της τεχνολογίας. Ο ίδιος αναγνωρίζει ότι «συχνά το να συμφωνείς σε συναντήσεις σημαίνει να αναβάλεις την ουσία», αλλά επιμένει ότι εδώ δεν είναι έτσι. «Έχουμε εξαιρετικές προστασίες, αλλά δεν αρκεί», δηλώνει: χρειάζεται «φωνή» στον τρόπο χρήσης του εργαλείου και «φωνή» στο νομικό πλαίσιο, ειδικά επειδή οι σκηνοθέτες συνήθως δεν κατέχουν τα copyrights, ενώ το εισόδημά τους εξαρτάται από τη σωστή εμπορευματοποίηση αυτών των δικαιωμάτων.
Χαρακτηριστικό είναι ότι αντιμετωπίζει θετικά μια συμφωνία τύπου licensing (αναφέρει τη συμφωνία Disney–OpenAI ως «θετική» ως προς την αρχή της αδειοδότησης), αλλά βάζει έναν σκληρό όρο: υποστήριξη θα υπάρξει μόνο όταν φανεί πώς αυτά τα έσοδα «θα περάσουν» στα μέλη των ενώσεων, κάτι που «προς το παρόν δεν γνωρίζουμε». Επίσης, φέρνει στο προσκήνιο μια λιγότερο προφανή επίπτωση: την AI στη στόχευση και τοποθέτηση διαφημίσεων σε ad-supported πλατφόρμες. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, λέει, κοινό βλέπει «κινηματογραφικές ταινίες και prestige τηλεόραση» με διαφημιστικά διαλείμματα, και αν η AI αποφασίζει πού μπαίνουν τα breaks, αυτό έχει «τεράστιες» συνέπειες στα δημιουργικά δικαιώματα και στη ροή της αφήγησης.
Τέλος, ο Νόλαν συνδέει τη διαπραγμάτευση με το ζήτημα της εγχώριας παραγωγής. Υποστηρίζει ομοσπονδιακό φορολογικό κίνητρο που θα «στοιβάζεται» πάνω σε πολιτειακά προγράμματα, μιλώντας για ανταγωνιστικότητα απέναντι σε χώρες που «απορροφούν» παραγωγές λόγω ισχυρών κινήτρων. Σχολιάζει με επιφυλακτικότητα ιδέες όπως δασμοί ή ομόλογα, αλλά παρατηρεί ότι η δημόσια συζήτηση έχει γίνει «πιο σοβαρή». Το πιο αιχμηρό σημείο είναι η αντίφαση που θέτει: η συνολική καταναλωτική δαπάνη για media και entertainment φαίνεται «εξαιρετικά σταθερή», αλλά η απασχόληση των μελών της DGA σημείωσε πτώση «35% έως 40%» πέρυσι.
«Πού πάει η επένδυση; Γιατί δεν επανεπενδύουμε τον καταναλωτή;» ρωτά, υπονοώντας ότι το πρόβλημα δεν είναι η ζήτηση, αλλά η ανακατανομή και οι νέοι μηχανισμοί αξίας. Με αυτά τα δεδομένα, το μήνυμα της νέας ηγεσίας συνοψίζεται σε μια γραμμή: οι διαπραγματεύσεις του 2026 δεν θα κριθούν μόνο σε ποσοστά και ρήτρες, αλλά στο αν το σύστημα θα συνεχίσει να επιτρέπει στους δημιουργούς να ζουν από την εργασία τους σε μια βιομηχανία που «τρέχει» προς το μέλλον, αφήνοντας το παρόν ακάλυπτο.