Νέες βιογραφικές προσεγγίσεις και το μυθιστόρημα The Original της Πρίγια Παρμάρ επαναφέρουν στο προσκήνιο τα πρώτα χρόνια της καριέρας της Κάθριν Χέπμπορν.
- Η παιδική της ηλικία σημαδεύτηκε από την αυτοκτονία του αδελφού της, γεγονός που διαμόρφωσε τον χαρακτήρα της. Η είσοδός της στο Χόλιγουντ υπήρξε εκρηκτική, κερδίζοντας Όσκαρ μόλις ένα χρόνο μετά το κινηματογραφικό της ντεμπούτο.
- Η πολύπλοκη προσωπική της ζωή, με γάμο και παράλληλες σχέσεις με άνδρες και γυναίκες, ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τον ασφυκτικό ηθικό έλεγχο που επέβαλλε στα στούντιο και στους σταρ ο αυστηρός Κώδικας Hays.
- Μια σειρά εμπορικών αποτυχιών, με αποκορύφωμα την ταινία Sylvia Scarlett, οδήγησε τη βιομηχανία να τη χαρακτηρίσει «box office poison», φέρνοντάς την ένα βήμα πριν από την οριστική κατάρρευση της καριέρας της.
- Η σωτηρία της ήρθε μέσω του θεάτρου με το «The Philadelphia Story», το οποίο αναγέννησε την καριέρα της. Η δημόσια εικόνα της μεταμορφώθηκε, ενώ η σχέση της με τον Σπένσερ Τρέισι την καθιέρωσε οριστικά.
Η Κάθριν Χέπμπορν υπήρξε - κατά πολλούς - η απόλυτη σταρ του κλασικού Χόλιγουντ. Μια ηθοποιός που κατέκτησε τέσσερα Όσκαρ Α΄ Γυναικείου Ρόλου – περισσότερα από οποιονδήποτε άλλο ηθοποιό στην ιστορία του θεσμού – και παρέμεινε για έξι δεκαετίες στην κορυφή του αμερικανικού κινηματογράφου.
Πίσω όμως από το δημόσιο προσωπείο της ατρόμητης, ανεξάρτητης γυναίκας κρυβόταν μια ζωή γεμάτη προσωπικές τραγωδίες, μυστικές ερωτικές σχέσεις, δημόσιες αποτυχίες και μια διαρκής μάχη επιβίωσης απέναντι σε μια βιομηχανία που απαιτούσε από τους σταρ όχι μόνο να υποδύονται ρόλους στη μεγάλη οθόνη, αλλά να παίζουν έναν ακόμη μεγαλύτερο ρόλο και στην πραγματική ζωή.
Νέες βιογραφικές προσεγγίσεις και το μυθιστόρημα The Original της Πρίγια Παρμάρ επαναφέρουν, όπως αναφέρει το εκτενές ρεπορτάζ της The Telegraph, στο προσκήνιο τα πρώτα χρόνια της καριέρας της, φωτίζοντας μια περίοδο όπου η μετέπειτα θρυλική ηθοποιός κινδύνεψε να εξαφανιστεί οριστικά από το Χόλιγουντ.
Το γεγονός που σημάδεψε την παιδική της ηλικία
Η Χέπμπορν γεννήθηκε σε μια εύπορη και ιδιαίτερα προοδευτική οικογένεια στο Κονέκτικατ. Οι γονείς της υπήρξαν ένθερμοι υποστηρικτές των δικαιωμάτων των γυναικών και της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, κάτι εξαιρετικά ασυνήθιστο για τις αρχές του 20ού αιώνα. Παρ' όλα αυτά, η παιδική της ηλικία σημαδεύτηκε από ένα γεγονός που καθόρισε ολόκληρη την ψυχοσύνθεσή της. Σε ηλικία μόλις δεκατριών ετών βρήκε νεκρό τον μεγαλύτερο αδελφό της, τον δεκαπεντάχρονο Τομ, ο οποίος είχε αυτοκτονήσει.
Το οικογενειακό περιβάλλον αρνήθηκε να μιλήσει ανοιχτά για το γεγονός, παρουσιάζοντάς το ως δυστύχημα. Η ίδια δεν ξεπέρασε ποτέ πραγματικά εκείνη την απώλεια. Συνέχισε για χρόνια να χρησιμοποιεί ως δικά της γενέθλια την ημερομηνία γέννησης του αδελφού της, ενώ πολλοί βιογράφοι θεωρούν ότι η ψυχική αυτή πληγή διαμόρφωσε τον σκληρό, σχεδόν απροσπέλαστο χαρακτήρα που αργότερα έγινε σήμα κατατεθέν τόσο της προσωπικότητάς της όσο και της υποκριτικής της.
Η είσοδός της στο Χόλιγουντ υπήρξε εκρηκτική. Το 1932, ο σκηνοθέτης Τζορτζ Κιούκορ και ο παραγωγός Ντέιβιντ Ο. Σέλζνικ της εμπιστεύθηκαν τον πρώτο μεγάλο κινηματογραφικό ρόλο στο A Bill of Divorcement, δίπλα στον θρυλικό Τζον Μπάριμορ. Έναν χρόνο αργότερα κέρδισε το πρώτο της Όσκαρ για το Morning Glory, ενώ επιτυχίες όπως οι Μικρές Κυρίες και το Alice Adams την καθιέρωσαν ως το νέο μεγάλο αστέρι της RKO Pictures. Μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα θεωρούνταν το λαμπρότερο γυναικείο πρόσωπο της νέας γενιάς του Χόλιγουντ.
Διατηρούσε στενούς ερωτικούς δεσμούς και με γυναίκες
Η πραγματική ζωή, ωστόσο, απείχε πολύ από την προσεκτικά κατασκευασμένη δημόσια εικόνα της. Όταν έφτασε στο Χόλιγουντ ήταν ήδη παντρεμένη με τον επιχειρηματία Λάντλοου Όγκντεν Σμιθ, έναν γάμο που δεν ενθουσίαζε καθόλου τα κινηματογραφικά στούντιο. Την ίδια περίοδο διατηρούσε πολυετή σχέση με τον ατζέντη της, Λίλαντ Χέιγουορντ, ο οποίος επίσης ήταν παντρεμένος.
Παράλληλα, σύμφωνα με μεταγενέστερες βιογραφίες, διατηρούσε στενούς ερωτικούς δεσμούς και με γυναίκες, ανάμεσά τους η πλούσια κληρονόμος Λόρα Χάρντινγκ, που αστειευόταν αποκαλώντας τον εαυτό της «σύζυγο της Κάθριν Χέπμπορν». Η σχέση αυτή ήταν γνωστή σε στενό κύκλο ανθρώπων του Χόλιγουντ, μεταξύ των οποίων και ο ανοιχτά ομοφυλόφιλος για τον ιδιωτικό του κύκλο, αλλά όχι δημόσια, Τζορτζ Κιούκορ.
Όλα αυτά διαδραματίζονταν σε μια εποχή όπου το αμερικανικό κινηματογραφικό σύστημα βρισκόταν υπό τον ασφυκτικό έλεγχο του περίφημου Κώδικα Hays. Από το 1934 και μετά, κάθε κινηματογραφική παραγωγή έπρεπε να συμμορφώνεται με αυστηρούς ηθικούς κανόνες που απαγόρευαν οποιαδήποτε αναφορά στην ομοφυλοφιλία, στη σεξουαλική ελευθερία ή σε συμπεριφορές που θεωρούνταν «ανήθικες».
Οι μεγάλες εταιρείες δεν έλεγχαν μόνο τις ταινίες αλλά και την προσωπική ζωή των ηθοποιών τους. Δημόσιες σχέσεις, εικονικοί γάμοι, στημένες φωτογραφίες και οργανωμένες εμφανίσεις αποτελούσαν καθημερινότητα για όσους ήθελαν να διατηρήσουν την καριέρα τους.
Η μεγαλύτερη επαγγελματική γκάφα της
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον η Χέπμπορν έκανε ίσως τη μεγαλύτερη επαγγελματική γκάφα της πρώτης δεκαετίας της καριέρας της. Το 1935 πρωταγωνίστησε στο Sylvia Scarlett, όπου υποδυόταν μια γυναίκα που μεταμφιέζεται σε άνδρα. Για τα σημερινά δεδομένα πρόκειται για μια τολμηρή κινηματογραφική πρόταση. Για το κοινό όμως της δεκαετίας του 1930 ήταν σχεδόν αδιανόητη. Η ταινία περιλάμβανε παιχνίδια ταυτότητας φύλου, σεξουαλικές παρεξηγήσεις και μια ατμόσφαιρα που συγκρουόταν ευθέως με τις νέες συντηρητικές αντιλήψεις του Χόλιγουντ. Το αποτέλεσμα ήταν μια εμπορική καταστροφή.
Ο Τζορτζ Κιούκορ θυμόταν αργότερα την πρώτη δοκιμαστική προβολή ως έναν πραγματικό εφιάλτη. Θεατές εγκατέλειπαν μαζικά την αίθουσα πριν ολοκληρωθεί η προβολή, ενώ οι υπεύθυνοι της RKO παρακολουθούσαν αμήχανοι την κατάρρευση της ταινίας. Η ίδια η Χέπμπορν αφηγούνταν χρόνια αργότερα ότι βγαίνοντας για λίγο στις τουαλέτες συνάντησε μια γυναίκα λιπόθυμη πάνω σε έναν καναπέ. Τη ρώτησε χαριτολογώντας: «Η ταινία μας σας αποτελείωσε;» και εκείνη απλώς άνοιξε τα μάτια της κοιτάζοντας το ταβάνι. Η ιστορία, αληθινή ή όχι, αποτύπωσε γλαφυρά το μέγεθος της αποτυχίας.
Η εμπορική καταστροφή του Sylvia Scarlett δεν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό. Ακολούθησαν τρεις ακόμη αποτυχίες, οι ταινίες Mary of Scotland, A Woman Rebels και Quality Street, οδηγώντας τη βιομηχανία να χαρακτηρίσει την Κάθριν Χέπμπορν «box office poison» – δηλαδή ηθοποιό που απομακρύνει το κοινό από τις αίθουσες. Ήταν ένας χαρακτηρισμός που ελάχιστοι σταρ κατάφεραν ποτέ να ξεπεράσουν και που την έφερε ένα βήμα πριν από το τέλος της καριέρας της.
Το Χόλιγουντ δεν συγχωρούσε εύκολα τέτοιες αποτυχίες
Το Χόλιγουντ της εποχής δεν συγχωρούσε εύκολα τέτοιες αποτυχίες. Το λεγόμενο σύστημα των στούντιο αντιμετώπιζε τους ηθοποιούς ως επενδύσεις εκατομμυρίων δολαρίων και κάθε εμπορική αποτυχία μπορούσε να αποδειχθεί καταστροφική. Το 1938, η Ένωση Ανεξάρτητων Ιδιοκτητών Κινηματογράφων δημοσίευσε τη διαβόητη λίστα με τους ηθοποιούς που χαρακτηρίζονταν «box office poison».
Δίπλα στο όνομα της Χέπμπορν βρίσκονταν επίσης η Μάρλεν Ντίτριχ, η Μέι Γουέστ και η Τζόαν Κρόφορντ. Ωστόσο, στην περίπτωση της Χέπμπορν, ο χαρακτηρισμός είχε πολύ βαθύτερες συνέπειες. Δεν αφορούσε μόνο τις εισπράξεις των ταινιών της αλλά και τη φήμη της. Οι φήμες γύρω από την προσωπική της ζωή, τις σχέσεις της με άνδρες και γυναίκες και τον ασυμβίβαστο χαρακτήρα της έκαναν πολλούς Αμερικανούς να τη θεωρούν μια γυναίκα «επικίνδυνα διαφορετική» για τα ήθη της εποχής.
Την ίδια περίοδο γνώρισε τον άνθρωπο που θα διαδραμάτιζε καθοριστικό ρόλο τόσο στη ζωή όσο και στην επαγγελματική της αποκατάσταση. Στα γυρίσματα του Sylvia Scarlett εμφανίστηκε απρόσκλητος ο εκκεντρικός δισεκατομμυριούχος, αεροπόρος και εφευρέτης Χάουαρντ Χιουζ. Τον σύστησε στην ηθοποιό ο Κάρι Γκραντ και πολύ σύντομα οι δυο τους έγιναν ένα από τα πιο πολυσυζητημένα ζευγάρια του Χόλιγουντ.
Ο Χιουζ δεν ήταν απλώς ένας πλούσιος θαυμαστής της. Πίστευε ότι η Χέπμπορν άξιζε μια δεύτερη ευκαιρία και αξιοποίησε την επιρροή του ώστε να επανέλθει στο προσκήνιο, σε μια περίοδο που ελάχιστοι παραγωγοί ήταν διατεθειμένοι να επενδύσουν ξανά πάνω της.
Η σωτηρία της ήρθε τελικά από το θέατρο
Η σωτηρία της ήρθε τελικά από το θέατρο. Το έργο The Philadelphia Story γράφτηκε ουσιαστικά πάνω στα μέτρα της και σημείωσε τεράστια επιτυχία στο Μπρόντγουεϊ. Η ίδια εξαγόρασε τα κινηματογραφικά δικαιώματα και στη συνέχεια τα πούλησε στη Metro-Goldwyn-Mayer με έναν καθοριστικό όρο: ότι εκείνη θα κρατούσε τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η κινηματογραφική μεταφορά του 1940, με συμπρωταγωνιστές τον Κάρι Γκραντ και τον Τζέιμς Στιούαρτ, αποτέλεσε έναν από τους μεγαλύτερους θριάμβους της καριέρας της και ουσιαστικά ανέστησε την εικόνα της. Ήταν όμως μια επιστροφή που είχε τίμημα.
Όπως επισημαίνει η Πρίγια Παρμάρ στο βιβλίο της, η Χέπμπορν έπρεπε να αποδεχθεί ότι για να την αγαπήσει ξανά το κοινό έπρεπε πρώτα να τη δει να ταπεινώνεται. Η ηρωίδα της The Philadelphia Story παρουσιάζεται αρχικά αλαζονική, απόμακρη και αυτάρεσκη, πριν οδηγηθεί σταδιακά στην αυτογνωσία. Η ίδια η συγγραφέας βάζει τη λογοτεχνική Χέπμπορν να λέει: «Πρέπει πρώτα να με μισήσουν και να με ρίξουν κάτω και μόνο τότε να αρχίσουν να με συμπαθούν. Πρέπει να τους δώσουμε λόγο να μη με συμπαθούν».
Από εκείνο το σημείο και μετά, η δημόσια εικόνα της μεταμορφώθηκε. Οι αιχμηρές γωνίες της προσωπικότητάς της λειάνθηκαν, τουλάχιστον στα μάτια του κοινού. Τα στούντιο επένδυσαν στη χημεία της με τον Σπένσερ Τρέισι, δημιουργώντας ένα από τα πιο επιτυχημένα κινηματογραφικά δίδυμα όλων των εποχών. Οι δυο τους πρωταγωνίστησαν μαζί σε εννέα ταινίες μέσα σε ένα τέταρτο του αιώνα, ενώ η σχέση τους εκτός πλατό εξελίχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους μύθους του Χόλιγουντ.
Πίσω όμως από τις κάμερες η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο περίπλοκη. Ο Τρέισι ήταν παντρεμένος με τη Λουίζ Τρέισι και δεν πήρε ποτέ διαζύγιο, κυρίως λόγω των θρησκευτικών του πεποιθήσεων. Η σχέση του με τη Χέπμπορν παρέμεινε επί δεκαετίες διακριτική, ενώ μεταγενέστερες μαρτυρίες, όπως εκείνες του διαβόητου Σκότι Μπάουερς, υποστήριξαν ότι τόσο ο Τρέισι όσο και η Χέπμπορν διατηρούσαν παράλληλες σχέσεις με άτομα και των δύο φύλων, με τη δημόσια εικόνα τους να προστατεύεται συστηματικά από τα στούντιο.
Οι ισχυρισμοί αυτοί εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο ιστορικής συζήτησης, ωστόσο αποτυπώνουν εύγλωττα το κλίμα μιας εποχής όπου οι μεγαλύτεροι αστέρες του Χόλιγουντ ήταν υποχρεωμένοι να ζουν δύο εντελώς διαφορετικές ζωές: μία δημόσια και μία απολύτως μυστική.
Μια στρατηγική που αποδείχθηκε εξαιρετικά επιτυχημένη
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ταινία Woman of the Year του 1942, η πρώτη συνεργασία της με τον Τρέισι. Η Χέπμπορν υποδύεται μια επιτυχημένη διεθνή πολιτική συντάκτρια, η οποία παρουσιάζεται ως ανεξάρτητη, μορφωμένη και επαγγελματικά καταξιωμένη. Ωστόσο, η πλοκή οδηγεί τελικά την ηρωίδα στην εγκατάλειψη των φιλοδοξιών της και στην αποδοχή ενός πιο παραδοσιακού ρόλου ως σύζυγος και νοικοκυρά.
Για πολλούς ιστορικούς του κινηματογράφου, η ταινία συμβολίζει τον συμβιβασμό που αναγκάστηκε να κάνει και η ίδια η Χέπμπορν: να παρουσιάζεται δημοσίως ως λιγότερο αιχμηρή, λιγότερο ανεξάρτητη και περισσότερο συμβατή με τις κοινωνικές προσδοκίες της εποχής, ώστε να μπορέσει να διατηρήσει τη θέση της στην κορυφή του Χόλιγουντ.
Η στρατηγική αυτή αποδείχθηκε εξαιρετικά επιτυχημένη. Η Χέπμπορν όχι μόνο επέστρεψε, αλλά εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες ηθοποιούς του 20ού αιώνα, κατακτώντας συνολικά τέσσερα Όσκαρ Α΄ Γυναικείου Ρόλου για τις ταινίες Morning Glory (1933), Guess Who's Coming to Dinner (1967), The Lion in Winter (1968) και On Golden Pond (1981), ένα ρεκόρ που παραμένει ακατάρριπτο μέχρι σήμερα.
Η δημόσια εικόνα της, όμως, υπήρξε προϊόν προσεκτικής κατασκευής. «Πίσω από τη βραβευμένη πρωταγωνίστρια, τις λαμπερές πρεμιέρες και τις θριαμβευτικές επιστροφές, υπήρχε μια γυναίκα που έμαθε από πολύ νωρίς ότι στο Χόλιγουντ της χρυσής εποχής δεν αρκούσε να είσαι σπουδαία ηθοποιός. Έπρεπε καθημερινά να σκηνοθετείς και τον ίδιο σου τον εαυτό», καταλήγει εμφατικά η Telegraph.