Μια 40χρονη πρώην δασκάλα, σύμφωνα με μαρτυρίες, διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη στρατολόγηση ξένων μαχητών για τον ρωσικό στρατό.
Η φλόγα που τυλίγει τις άκρες ενός διαβατηρίου καταγράφεται σε ένα σύντομο βίντεο που στάλθηκε μέσω μηνύματος. «Το αναγνωρίζεις; Κοίτα τι θα του συμβεί», ακούγεται να λέει μια γυναίκα στα ρωσικά, καθώς το έγγραφο καίγεται. Για τον Ομάρ, έναν 26χρονο Σύρο εργάτη οικοδομών, το βίντεο δεν ήταν απλώς μια απειλή· ήταν η επιβεβαίωση ότι είχε παγιδευτεί σε έναν πόλεμο από τον οποίο δεν μπορούσε να φύγει. Εννέα μήνες αφότου είχε σταλεί στην πρώτη γραμμή της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, το μήνυμα έφτασε στο κινητό του ως αντίποινα, όπως λέει, επειδή αρνήθηκε να πληρώσει χρήματα που του ζητήθηκαν.
Ο Ομάρ, που μιλά με ψευδώνυμο για λόγους ασφαλείας, αναγνωρίζει τη φωνή. Ανήκει στην Πολίνα Αλεξαντρόβνα Αζάρνιχ, μια 40χρονη πρώην δασκάλα, η οποία, σύμφωνα με μαρτυρίες, διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη στρατολόγηση ξένων μαχητών για τον ρωσικό στρατό. Όπως περιγράφει, η Αζάρνιχ τού είχε υποσχεθεί καλοπληρωμένη εργασία και ρωσική υπηκοότητα, διαβεβαιώνοντάς τον ότι θα παρέμενε σε μη μάχιμο ρόλο εφόσον της κατέβαλλε 3.000 δολάρια. Όταν εκείνος αρνήθηκε, λέει, στάλθηκε στο μέτωπο με μόλις δέκα ημέρες εκπαίδευσης και, τελικά, είδε το διαβατήριό του να καίγεται ως μέσο εκφοβισμού.
Υποσχόταν συμβόλαια ενός έτους για «στρατιωτική υπηρεσία»
Η περίπτωση του Ομάρ αποτελεί μέρος ευρύτερης έρευνας του BBC, η οποία ιχνηλατεί πώς η Αζάρνιχ χρησιμοποίησε το Telegram για να προσελκύσει νέους άνδρες – κυρίως από φτωχότερες χώρες όπως η Συρία, η Αίγυπτος και η Υεμένη – υποσχόμενη συμβόλαια ενός έτους για «στρατιωτική υπηρεσία». Σύμφωνα με την έρευνα, η ίδια έχει εκδώσει σχεδόν 500 έγγραφα πρόσκλησης που επέτρεψαν σε αλλοδαπούς να εισέλθουν στη Ρωσία και να καταταγούν. Οι οικογένειες τουλάχιστον 12 από αυτούς τους άνδρες λένε ότι οι συγγενείς τους είναι πλέον νεκροί ή αγνοούμενοι.
Η Ρωσία, αντιμετωπίζοντας μεγάλες απώλειες μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή του 2022, έχει επεκτείνει την επιστράτευση, έχει στρατολογήσει κρατούμενους και έχει αυξήσει σημαντικά τα οικονομικά κίνητρα. Σύμφωνα με το ΝΑΤΟ, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Ρώσοι στρατιώτες έχουν σκοτωθεί ή τραυματιστεί, με 25.000 θανάτους μόνο τον Δεκέμβριο του 2025. Παράλληλα, αν και ο ακριβής αριθμός ξένων μαχητών παραμένει άγνωστος, ανάλυση της ρωσικής υπηρεσίας του BBC εκτιμά ότι τουλάχιστον 20.000 αλλοδαποί έχουν καταταγεί.
Ο Ομάρ λέει ότι η πρώτη του επαφή με την Αζάρνιχ έγινε τον Μάρτιο του 2024, όταν βρέθηκε εγκλωβισμένος στο αεροδρόμιο της Μόσχας χωρίς χρήματα, μαζί με άλλους 14 Σύρους. Είχαν ταξιδέψει πιστεύοντας ότι θα εργαστούν ως πολιτικοί φύλακες εγκαταστάσεων, αλλά διαπίστωσαν ότι είχαν εξαπατηθεί. Αναζητώντας διέξοδο, βρήκαν το κανάλι της Αζάρνιχ.
Εκείνη τους συνάντησε στο αεροδρόμιο, τους μετέφερε σε κέντρο στρατολόγησης στο Μπριάνσκ και, όπως λέει ο Ομάρ, τους παρουσίασε συμβόλαια ενός έτους με μισθό περίπου 2.500 δολάρια τον μήνα και μπόνους υπογραφής 5.000 δολαρίων. Τα έγγραφα ήταν στα ρωσικά, τα διαβατήρια παραδόθηκαν σε εκείνη, και η υπόσχεση για αποφυγή μάχιμων ρόλων συνοδεύτηκε από το αίτημα για επιπλέον πληρωμή.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο Ομάρ βρέθηκε στην πρώτη γραμμή. Σε φωνητικά μηνύματα περιγράφει εκρήξεις, συνεχή βομβαρδισμό και νεκρούς παντού. «Αν δεν σε σκοτώσει η έκρηξη, θα σε σκοτώσουν τα θραύσματα», λέει σε ένα μήνυμα. Σε άλλο περιγράφει πώς τα πτώματα τοποθετούνταν σε σακούλες και αφήνονταν δίπλα σε δέντρα. Μετά από σχεδόν έναν χρόνο, συνειδητοποίησε ότι ένα ρωσικό διάταγμα του 2022 επιτρέπει την αυτόματη παράταση των συμβολαίων μέχρι τη λήξη του πολέμου. Το δικό του ανανεώθηκε.
Παρόμοιες αφηγήσεις καταγράφονται και αλλού. Στην Αίγυπτο, ο Γιούσεφ λέει ότι ο αδελφός του, φοιτητής στη Ρωσία, στρατολογήθηκε με την υπόσχεση στέγης, μισθού και υπηκοότητας. «Ξαφνικά βρέθηκε να πολεμά στην Ουκρανία», λέει. Έναν χρόνο αργότερα, η οικογένεια έλαβε φωτογραφίες του νεκρού σώματός του.
Ένας ακόμη Σύρος, γνωστός ως Χαμπίμπ, υποστηρίζει ότι η Αζάρνιχ εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο σημαντικούς ανεπίσημους στρατολόγους. «Τους έπαιρνε γνωρίζοντας ότι θα πεθάνουν», λέει, περιγράφοντας άνδρες χωρίς στοιχειώδη εκπαίδευση, οι οποίοι, αν δεν πυροβολούσαν, κινδύνευαν να εκτελεστούν από τους ίδιους τους διοικητές τους. Ο ίδιος ισχυρίζεται ότι εκείνη λάμβανε χρήματα για κάθε στρατολόγηση, κάτι που δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
Η ίδια η Αζάρνιχ, σε μεταγενέστερες αναρτήσεις της, άρχισε να δηλώνει ανοιχτά ότι οι νεοσύλλεκτοι θα «συμμετέχουν σε εχθροπραξίες». «Νομίζατε ότι θα παίρνατε ρωσικό διαβατήριο και θα μένατε σε πεντάστερο ξενοδοχείο; Τίποτα δεν γίνεται δωρεάν», λέει σε βίντεο του Οκτωβρίου 2024. Σε ηχητικό μήνυμα προς μητέρα στρατιώτη, ακούγεται να απειλεί τη ζωή του γιου της όταν εκείνη κατήγγειλε τον ρωσικό στρατό.
Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες επικοινωνίας, η Αζάρνιχ αρνήθηκε να απαντήσει ουσιαστικά στις κατηγορίες, κάνοντας λόγο για «αντιεπαγγελματική» έρευνα και απειλώντας με νομικές ενέργειες. Τα ρωσικά υπουργεία Εξωτερικών και Άμυνας δεν απάντησαν στα αιτήματα για σχόλιο.
Ερευνητές σημειώνουν ότι η υπόθεση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα άτυπων στρατολόγων. Σύμφωνα με την αναλύτρια Κατερίνα Στεπανένκο, το Κρεμλίνο έχει στραφεί σε τοπικούς παράγοντες και οικονομικά κίνητρα, καθώς παλαιότερα μοντέλα στρατολόγησης αποδίδουν λιγότερο. Για τον Ομάρ, που κατάφερε τελικά να επιστρέψει στη Συρία με ρωσική υπηκοότητα, ο απολογισμός είναι απλός: «Μας έβλεπε ως αριθμούς και χρήματα. Δεν θα τη συγχωρέσουμε ποτέ».