Η υπόθεση της Πάτι Χερστ συνδυάζει ετερόκλητα στοιχεία, όπως πολιτική βία, ψυχολογικό καταναγκασμό και τη δύναμη των μέσων ενημέρωσης.
- Η απαγωγή της Πάτι Χερστ από την SLA, η επικοινωνία με την οικογένειά της μέσω ηχητικών μηνυμάτων και οι απαιτήσεις των απαγωγέων για διανομή τροφίμων στους φτωχούς.
- Η διανομή τροφίμων προκαλεί χάος, η Πάτι ανακοινώνει την ένταξή της στην SLA με το όνομα «Tania» και η οικογένειά της εκφράζει δυσπιστία απέναντι στην αλλαγή της.
- Η συμμετοχή της Πάτι σε ένοπλη ληστεία τράπεζας καταγράφεται, η αστυνομική πίεση στην SLA αυξάνεται και η Πάτι συλλαμβάνεται ως φυγόδικη, δηλώνοντας «αντάρτισσα πόλεων».
- Η δίκη, η καταδίκη της Πάτι Χερστ, η μείωση της ποινής της και η απονομή χάριτος, καθώς και η μεταγενέστερη αναθεώρηση της στάσης της για το θέμα της πλύσης εγκεφάλου.
Αθώο θύμα ή ένοχη συνεργός; Η υπόθεση της Πάτι Χερστ παραμένει μία από τις πιο αμφιλεγόμενες και πολυσυζητημένες υποθέσεις της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας, συνδυάζοντας ετερόκλητα στοιχεία, όπως πολιτική βία, ψυχολογικό καταναγκασμό και τη δύναμη των μέσων ενημέρωσης.
Η απαγωγή της, τον Φεβρουάριο του 1974 στο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνια, ήταν ένα γεγονός που εξελίχθηκε σε... παναμερικανικό θέαμα, προκαλώντας μια ήδη βαθιά διχασμένη αμερικανική κοινή γνώμη, ελέω Νίξον, πολέμου στο Βιετνάμ και πετρελαϊκής κρίσης. Ένα γεγονός που, μισό αιώνα μετά, συνεχίζει να διχάζει με το κεντρικό του ερώτημα: η Πάτι Χερστ υπήρξε θύμα μιας βίαιης ακροαριστερής οργάνωσης ή μια ξεκάθαρη συνεργός της;
«Μαμά, μπαμπά, είμαι με μια ένοπλη μονάδα»
Η 19χρονη φοιτήτρια και κληρονόμος της οικογένειας Hearst απήχθη από την οργάνωση Symbionese Liberation Army (SLA), μια μικρή αλλά εξαιρετικά βίαιη ακροαριστερή ομάδα. Λίγες ημέρες μετά την απαγωγή, ένα ηχητικό μήνυμα έφτασε στην οικογένειά της. «Μαμά, μπαμπά, είμαι με μια ένοπλη μονάδα», ακούγεται να λέει. Η δήλωση αυτή επιβεβαίωνε μεν ότι ήταν ζωντανή, αλλά ταυτόχρονα άφηνε ανοιχτό το ερώτημα για την κατάστασή της και το πώς της συμπεριφέρονταν.
Όπως αναφέρει το προ ημερών εκτενές αφιερωματικό άρθρο του BBC, ο Βρετανός δημοσιογράφος John Humphrys περιέγραφε τότε τη SLA ως μια οργάνωση για την οποία «γνωρίζουμε ελάχιστα, εκτός από όσα γράφουν οι ίδιοι», προσθέτοντας ότι τα μέλη της «είναι έτοιμα να διαπράξουν φόνο για τον όποιο σκοπό τους». Η βία δεν ήταν θεωρητική. Λίγους μήνες πριν από την απαγωγή, η ομάδα είχε δολοφονήσει τον εκπαιδευτικό Marcus Foster με σφαίρες εμποτισμένες με κυάνιο.
Η επιλογή της ίδιας της Πάτι δεν ήταν τυχαία. «Το έγκλημά της ήταν ότι γεννήθηκε σε μια οικογένεια πλούσια και ισχυρή», σημειώνει ο Humphrys. Η οικογένεια Hearst, με επικεφαλής τον πατέρα της Randolph, κατείχε σημαντική επιρροή στον αμερικανικό Τύπο. Το όνομα συνδεόταν άμεσα με τον μιντιακό κολοσσό που είχε δημιουργήσει ο παππούς της, William Randolph Hearst.
Οι απαγωγείς δεν ζητούσαν λύτρα με την παραδοσιακή έννοια. Απαίτησαν ωστόσο από την οικογένεια να χρηματοδοτήσει ένα πρόγραμμα διανομής τροφίμων αξίας 2 εκατομμυρίων δολαρίων για φτωχούς πολίτες. Ο ηγέτης της SLA, Donald DeFreeze, δήλωνε πως ήταν «έτοιμος να εκτελέσει την κόρη τους» αν δεν ικανοποιούνταν τα αιτήματα. Η ίδια η Πάτι, σε ηχογραφημένο μήνυμα, υποστήριζε: «Αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι τρελοί. Είναι ειλικρινείς και πρόθυμοι να πεθάνουν για αυτό που κάνουν».
Η διανομή τροφίμων και το χάος
Η διανομή τροφίμων πραγματοποιήθηκε, αλλά συνοδεύτηκε από χάος. Σε ορισμένα σημεία, πλήθη συγκρούστηκαν βίαια για τα πακέτα βοήθειας. «Εκτιμώ τη ζωή μου περισσότερο από μια σακούλα με τρόφιμα», δήλωσε ένας κάτοικος του Λος Άντζελες. Η ίδια η Χερστ χαρακτήρισε αργότερα το πρόγραμμα «καταστροφή», σημειώνοντας ότι «δεν έμοιαζε με το φαγητό που έχουμε συνηθίσει».
Το κρίσιμο σημείο ήρθε τον Απρίλιο του 1974. Σε νέο μήνυμα, η Πάτι ανακοίνωσε: «Μου δόθηκε επιλογή: να απελευθερωθώ ή να ενταχθώ στην SLA. Επέλεξα να μείνω και να πολεμήσω». Δήλωσε ότι είχε υιοθετήσει το κωδικό όνομα «Tania», εμπνευσμένο από μια αντάρτισσα που είχε πολεμήσει δίπλα στον Τσε Γκεβάρα. Οι γονείς της αντέδρασαν με δυσπιστία. «Την ξέρουμε σχεδόν 20 χρόνια, εκείνοι 60 μέρες», είπε ο πατέρας της. «Δεν αλλάζουν έτσι οι πεποιθήσεις ενός ανθρώπου».
Δύο μήνες μετά την απαγωγή, η υπόθεση πήρε δραματική τροπή. Κάμερες ασφαλείας κατέγραψαν την Πάτι να συμμετέχει σε ένοπλη ληστεία τράπεζας, κρατώντας αυτόματο όπλο. Το ερώτημα πλέον έγινε ακόμη πιο επιτακτικό: ήταν θύμα ή συνεργός; Η ίδια δήλωνε: «Δεν είμαι ούτε νεκρή ούτε έχω υποστεί πλύση εγκεφάλου. Είμαι στρατιώτης της οργάνωσης».
«Είχε ευκαιρίες να φύγει και δεν το έκανε»
Η αστυνομική πίεση προς την SLA κορυφώθηκε τον Μάιο του 1974, όταν το FBI εντόπισε το κρησφύγετο της οργάνωσης. Η επιχείρηση εξελίχθηκε σε μια πολιορκία που μεταδόθηκε ζωντανά στην τηλεόραση - ένα από τα πρώτα τέτοια γεγονότα. Έξι μέλη της SLA σκοτώθηκαν στη φωτιά που ξέσπασε μετά από ανταλλαγή πυρών. Η Πάτι δεν βρισκόταν εκεί. Παρακολουθούσε από απόσταση, χωρίς οι γονείς της να γνωρίζουν αν ζούσε ή όχι.
Για περισσότερο από έναν χρόνο παρέμεινε φυγόδικη. Συνελήφθη τον Σεπτέμβριο του 1975. Όταν οι αστυνομικοί τη ρώτησαν για το επάγγελμά της, απάντησε: «Αντάρτισσα πόλεων». Στη δίκη που ακολούθησε, η υπεράσπιση υποστήριξε ότι είχε υποστεί απειλές, κακοποίηση και «εξαναγκαστική πειθώ». Οι δικηγόροι της επικαλέστηκαν το λεγόμενο «Σύνδρομο της Στοκχόλμης».
Η κατηγορούσα Αρχή αντέτεινε ότι τα στοιχεία -οι ηχογραφήσεις, οι φωτογραφίες και η ενεργή συμμετοχή της- αποδείκνυαν συνειδητή επιλογή. «Είχε ευκαιρίες να φύγει και δεν το έκανε», υποστήριξαν εισαγγελείς.
Στις 20 Μαρτίου 1976, το δικαστήριο την έκρινε ένοχη. Καταδικάστηκε σε επτά χρόνια φυλάκισης. Ο πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ μείωσε την ποινή της μετά από 22 μήνες, ενώ το 2001 ο Μπιλ Κλίντον της απένειμε πλήρη χάρη.
Αργότερα, η ίδια αναθεώρησε τη στάση της. Σε συνέντευξή της στη δημοσιογράφο Μπάρμπαρα Ουόλτερς δήλωσε: «Δεν πίστευα ότι είχα υποστεί πλύση εγκεφάλου. Τώρα ξέρω ότι μπορούσαν και μάλλον το έκαναν».
«Η υπόθεση Χερστ δεν έδωσε ποτέ μια οριστική απάντηση. Αντίθετα, παραμένει ένα σημείο αναφοράς για τη σχέση ανάμεσα στη βία, την εξουσία, τα μέσα ενημέρωσης και την ανθρώπινη ψυχολογία», καταλήγει εμφατικά το άρθρο του BBC.