Στον 21ο αιώνα, τίποτα δεν μετράει περισσότερο από το να τραβήξεις την προσοχή. Κι όμως, υπάρχουν ακόμη συγγραφείς και μουσικοί που επιλέγουν την ανωνυμία.
- Η 83χρονη καλλιτέχνις Τζόις Κόζλοφ, μέλος των Guerrilla Girls, αποκάλυψε την ταυτότητά της. Αποφάσισε να μιλήσει με τους δικούς της όρους, φοβούμενη ότι αν πέθαινε, δεν θα μπορούσε να αφηγηθεί η ίδια την ιστορία της.
- Η ανωνυμία συχνά αποτελεί μέσο προστασίας για τους δημιουργούς. Επιτρέπει την ελεύθερη έκφραση χωρίς τον φόβο επαγγελματικών αντιποίνων ή νομικών συνεπειών, όπως στην περίπτωση του Banksy που αρχικά απέφευγε τις διώξεις για τα γκράφιτι του.
- Πολλοί καλλιτέχνες, όπως η συγγραφέας Έλενα Φεράντε και οι Daft Punk, επιλέγουν την ανωνυμία για να εστιάσουν στο έργο τους. Άλλοι, όπως η Τζ. Κ. Ρόουλινγκ, χρησιμοποιούν ψευδώνυμα για να δοκιμάσουν την απήχηση της δουλειάς τους.
- Παραδόξως, το μυστήριο της ανωνυμίας μπορεί να ενισχύσει τη φήμη, οδηγώντας σε έρευνες για την αποκάλυψη ταυτοτήτων όπως του Banksy. Οι ίδιες οι Guerrilla Girls απάντησαν στην περιέργεια του κοινού με μια σατιρική αφίσα.
Το 1985, μια ομάδα γυναικών με μάσκες γορίλα εμφανίστηκε ξαφνικά στη σκηνή της τέχνης της Νέας Υόρκης. Τη νύχτα κολλούσαν σε τοίχους της πόλης αφίσες γεμάτες χιούμορ, που στόχευαν τις έμφυλες και φυλετικές προκαταλήψεις μουσείων και γκαλερί. Μία από τις πιο γνωστές ρωτούσε αν οι γυναίκες πρέπει να είναι γυμνές για να μπουν στο Μητροπολιτικό Μουσείο.
Ονόμασαν τον εαυτό τους Guerrilla Girls και έμειναν ενεργές μέχρι σήμερα, με 55 μέλη να έχουν περάσει από τις τάξεις τους στο πέρασμα του χρόνου. Στις συνεντεύξεις χρησιμοποιούν ψευδώνυμα δανεισμένα από νεκρές γυναίκες καλλιτέχνιδες, όπως η Φρίντα Κάλο ή η Κέτε Κόλβιτς. Μόνο λίγες αληθινές ταυτότητες έχουν αποκαλυφθεί όλα αυτά τα χρόνια, συνήθως μετά τον θάνατο του ατόμου ή έπειτα από δικαστικές διαμάχες.
Μία από τις ιδρύτριες είχε εξηγήσει παλαιότερα σε συνέντευξή της ότι φοβούνταν πως αν κατονόμαζαν τα πιο ισχυρά πρόσωπα του καλλιτεχνικού κόσμου, θα έθεταν σε κίνδυνο τις δικές τους καριέρες. Ήθελαν όμως η προσοχή να εστιάζεται στα ζητήματα και όχι στις προσωπικότητές τους. Αυτή την εβδομάδα όμως μία από τις Guerrilla Girls αποφάσισε να αποκαλύψει η ίδια την ταυτότητά της, με τους δικούς της όρους.
Η 83χρονη καλλιτέχνις Τζόις Κόζλοφ, γνωστή με το κωδικό όνομα Λιούμποφ Ποπόβα, εξήγησε ότι είχε συμφωνήσει παλιά με μια άλλη «κοπέλα» πως όποια πέθαινε πρώτη, η άλλη θα αποκάλυπτε την ιστορία της. «Ξαφνικά όμως συνειδητοποίησα ότι αν πέθαινα εγώ πρώτη, δεν θα μπορούσα να πω τη δική μου ιστορία με τον δικό μου τρόπο».
Δεν είναι εύκολος δρόμος για έναν καλλιτέχνη
Η ανωνυμία δεν είναι εύκολος δρόμος για έναν καλλιτέχνη, ειδικά σήμερα, σε μια κουλτούρα που κυριαρχείται όλο και περισσότερο από τη λατρεία της διασημότητας και της προσωπικής ταυτότητας. Στον 21ο αιώνα, τίποτα δεν μετράει περισσότερο για να τραβήξεις την προσοχή από το να κάνεις αγνώστους στο διαδίκτυο να νιώθουν πως σε γνωρίζουν πραγματικά. Κι όμως, υπάρχουν ακόμη εικαστικοί, συγγραφείς, μουσικοί και σκηνοθέτες που επιλέγουν το μανδύα της ανωνυμίας.
Από τον Banksy μέχρι τους Daft Punk
Συχνά, πίσω από αυτή την επιλογή κρύβεται ανάγκη προστασίας. Όπως ακριβώς οι Guerrilla Girls ανησυχούσαν μήπως ο ακτιβισμός τους έθετε σε κίνδυνο την επαγγελματική τους πορεία, έτσι και ο ανώνυμος συγγραφέας γνωστός ως Secret Barrister, που ξεκίνησε να γράφει το 2015 φωτίζοντας το βρετανικό νομικό σύστημα, έχει εξηγήσει ότι η κρυμμένη ταυτότητά του τον κρατά ασφαλή. «Η ανωνυμία μού αγοράζει την ελευθερία να μιλώ ανοιχτά, ειλικρινά και χωρίς φόβο για τα προβλήματα που βλέπω στο ποινικό σύστημα», έγραψε σε ένα άρθρο του.
Όταν ο Banksy πρωτοεμφανίστηκε με τα σπρέι του στο Μπρίστολ στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ήταν απλώς ένας ακόμη καλλιτέχνης του δρόμου που χρησιμοποιούσε ψευδώνυμο για να αποφύγει νομικά προβλήματα. Σήμερα, τα έργα του σπάνια διώκονται, καθώς ένα αυθεντικό γκράφιτι Banksy αξίζει πολύ περισσότερο από την περιουσία που ενδεχομένως λέρωσε.
Άλλοι απλώς θέλουν να επικεντρωθούν στο ίδιο το έργο τους. Για την Ελένα Φεράντε, τη συγγραφέα πίσω από τη διάσημη «Νεαπολιτάνικη τετραλογία», το ψευδώνυμο ξεκίνησε ως τρόπος αντιμετώπισης της ντροπαλότητάς της, αλλά εξελίχθηκε σε αναπόσπαστο κομμάτι της δουλειάς της. «Η ανωνυμία μου επιτρέπει να συγκεντρώνομαι αποκλειστικά στη γραφή», έχει πει η ίδια.
Το γαλλικό ηλεκτρονικό ντουέτο Daft Punk δεν έκρυψε ποτέ τα ονόματά του, όμως έκρυβε πάντα το πρόσωπό του πίσω από ρομποτικές στολές. «Αυτό που μου αρέσει στις μάσκες είναι ότι δεν έχω συνέχεια κόσμο να με πλησιάζει και να μου θυμίζει τι κάνω», είχε πει ο Τομά Μπανγκαλτέρ. «Είναι ωραίο να μπορείς να ξεχνάς, αν και υπάρχουν κάποιες φορές μειονεκτήματα. Πριν χρόνια, στην Ίμπιζα, κάποιος έκανε τεράστιους λογαριασμούς σε ένα μπαρ ισχυριζόμενος πως ήταν εγώ».
Άλλοι έχουν πιο ιδιαίτερα κίνητρα...
Άλλοι έχουν πιο ιδιαίτερα κίνητρα. Το 1968, η αμερικανική ένωση σκηνοθετών καθιέρωσε το ψευδώνυμο «Άλαν Σμίθι» ως εναλλακτικό όνομα για σκηνοθέτες που ήθελαν να αποκηρύξουν μια ταινία τους, συνήθως επειδή θεωρούσαν ότι είχαν χάσει τον δημιουργικό έλεγχο πάνω στο τελικό αποτέλεσμα. Το ψευδώνυμο έγινε τόσο διαβόητο με τον καιρό, που τελικά αποσύρθηκε επίσημα.
Ορισμένοι γνωστοί συγγραφείς, όπως η Τζ. Κ. Ρόουλινγκ και ο Στίβεν Κινγκ, έχουν δημοσιεύσει βιβλία με διαφορετικό όνομα, προσπαθώντας είτε να αποφύγουν τον κορεσμό της αγοράς είτε να διαπιστώσουν αν η επιτυχία τους οφείλεται στην ίδια τη δουλειά τους ή στη φήμη τους.
Στην περίπτωση της Ρόουλινγκ, δεν ήταν η πρώτη φορά που έκρυβε την ταυτότητά της: τα αρχικά «Τζ. Κ.» τα είχαν προτείνει οι εκδότες του Harry Potter επειδή φοβόντουσαν πως τα αγόρια δεν θα αγόραζαν εν γνώσει τους ένα βιβλίο φαντασίας γραμμένο από γυναίκα.
Υπάρχει βέβαια και η γοητεία του μυστηρίου. Ίσως ακούγεται παράδοξο, όμως η ανωνυμία μπορεί να λειτουργήσει ως στρατηγική για να κάνει όλους να μιλούν για σένα, ειδικά σε μια εποχή υπερέκθεσης και υπερφόρτωσης περιεχομένου. Ο κόσμος γίνεται απεγνωσμένος να ανακαλύψει ποιος πραγματικά κρύβεται πίσω από ένα όνομα.
Μια ερευνήτρια δημοσιογράφος είχε προτείνει πριν από μια δεκαετία μια πειστική, αν και ανεπιβεβαίωτη, θεωρία ότι πίσω από την Ελένα Φεράντε κρύβεται η μεταφράστρια Ανίτα Ράγια. Φέτος, μια εκτενής έρευνα του Reuters φαίνεται να επιβεβαίωσε οριστικά όσα υποστηρίζονταν εδώ και καιρό: ότι ο Banksy είναι ένας άνδρας γύρω στα πενήντα, ονόματι Ρόμπιν Γκάνιγχαμ.
Τα ψευδώνυμα διάσημων σπάνια αντέχουν για πολύ
Τα ψευδώνυμα διάσημων προσώπων σπάνια αντέχουν για πολύ. Το πρώτο μυθιστόρημα της σειράς Κόρμοραν Στράικ, γραμμένο υπό το όνομα «Ρόμπερτ Γκάλμπρεϊθ», δεν είχε πουλήσει ούτε 1.500 αντίτυπα όταν ένας δικηγόρος αποκάλυψε ότι πίσω του κρυβόταν η Ρόουλινγκ. Ίσως αυτό απαντά και στο ερώτημα αν η επιτυχία οφειλόταν στο ταλέντο ή στη φήμη.
Ήταν ακριβώς η ακατάπαυστη περιέργεια του κόσμου που ώθησε το 1990 τις Guerrilla Girls να κυκλοφορήσουν μια νέα αφίσα με τίτλο «Οι ταυτότητες των Guerrilla Girls αποκαλύφθηκαν!». Το έργο περιλάμβανε δέκα στήλες με πάνω από 500 ονόματα γυναικών του καλλιτεχνικού χώρου της εποχής, καταλήγοντας στη φράση «και πολλές ακόμη».
Ήταν προφανώς ένα αστείο, αφού δεν θα ήταν δυνατόν τόσες πολλές γυναίκες να ανήκουν στην ομάδα, παρότι όλα τα επιβεβαιωμένα μέλη περιλαμβάνονταν όντως στη λίστα. Ήταν όμως και ένας έξυπνος τρόπος να παραμείνουν πιστές στον αρχικό τους σκοπό: να τραβήξουν την προσοχή στις αμέτρητες γυναίκες που, παρά την υποβάθμιση που υπέστησαν, ήθελαν στην πραγματικότητα να αφήσουν το δικό τους στίγμα.