Όλο και περισσότεροι άνθρωποι άνω των 60 αναρωτιούνται αν θέλουν να περάσουν τα «χρυσά» τους χρόνια δίπλα σε κάποιον που δεν τους κάνει πια ευτυχισμένους.
- Ενώ τα διαζύγια μειώνονται στις νεότερες γενιές, έχουν διπλασιαστεί για τους άνω των 50 και τριπλασιαστεί για τους άνω των 65. Το αυξημένο προσδόκιμο ζωής και η οικονομική ανεξαρτησία ωθούν όλο και περισσότερους να εγκαταλείψουν δυστυχισμένους γάμους.
- Σε αντίθεση με τα νεότερα ζευγάρια, το επίκεντρο στα «γκρίζα διαζύγια» μετατοπίζεται από την επιμέλεια παιδιών στους συνταξιοδοτικούς λογαριασμούς. Η οικονομική αναδιάρθρωση είναι ολική, πλήττοντας κυρίως τις γυναίκες, που υφίστανται μεγαλύτερη πτώση στο βιοτικό τους επίπεδο.
- Η διαχείριση της περιουσίας γίνεται εξαιρετικά περίπλοκη, με παγίδες όπως ξεχασμένοι δικαιούχοι σε ασφαλιστήρια και άνιση φορολογική επιβάρυνση. Στις ανασυγκροτημένες οικογένειες, η διαμάχη επεκτείνεται στην προστασία της κληρονομιάς των παιδιών από προηγούμενους γάμους.
- Η προσωπική μαρτυρία της Valerie Montague, που χώρισε στα 54, αναδεικνύει την ανάγκη για μακροχρόνιο οικονομικό σχεδιασμό. Η ίδια αποταμίευε κρυφά χρήματα για να μπορέσει να φύγει, συμβουλεύοντας όσους σκέφτονται το διαζύγιο να προετοιμαστούν οικονομικά.
Οι Αμερικανοί baby boomers, όσοι δηλαδή είναι μεταξύ 60 και 75 ετών, φαίνεται πως αναθεωρούν τη δέσμευση «μέχρι να μας χωρίσει ο θάνατος». Αντί να περιμένουν να χάσουν τον σύντροφό τους, πηγαίνουν στο δικαστήριο. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής κάνει όλο και περισσότερους ανθρώπους άνω των 50, και ιδιαίτερα άνω των 60, να αναρωτιούνται αν θέλουν πραγματικά να περάσουν τα «χρυσά» τους χρόνια δίπλα σε κάποιον που δεν τους κάνει πια ευτυχισμένους. Και η απάντηση, όλο και πιο συχνά, είναι όχι.
Το πρόσωπο του διαζυγίου έχει πλέον περισσότερες ρυτίδες
Το πρόσωπο του διαζυγίου έχει πλέον περισσότερες ρυτίδες, κάτι που φέρνει μαζί του νέους οικονομικούς υπολογισμούς. Δεν πρόκειται πια μόνο για την κατανομή του σπιτιού ή την επιμέλεια παιδιών, αλλά για τον διαμοιρασμό συνταξιοδοτικών αποταμιεύσεων που προορίζονταν για ένα νοικοκυριό, την επανασύνταξη διαθηκών και κληροδοτημάτων, και το ξετρύπωμα εγγράφων 25 ετών. Καθώς οι ΗΠΑ μπαίνουν στη μεγαλύτερη μεταβίβαση πλούτου μεταξύ γενεών στην ιστορία τους, τα «γκρίζα διαζύγια» μπορούν να ανακατευθύνουν αθόρυβα τρισεκατομμύρια δολάρια και να ανατρέψουν σχέδια συνταξιοδότησης χρόνων.
«Δεν έχει σημασία αν έχουν μεγάλη περιουσία»
«Δεν έχει σημασία αν έχουν μεγάλη περιουσία ή λιγότερους πόρους. Μιλάμε για μια ολόκληρη ζωή δημιουργίας που ανατρέπεται εντελώς αργά στην πορεία», λέει η Susan Guthrie, δικηγόρος διαζυγίων και διαμεσολαβήτρια με έδρα το Σικάγο και παρουσιάστρια του podcast «Divorce & Beyond». Το συνολικό ποσοστό διαζυγίων στις ΗΠΑ κορυφώθηκε το 1980 στα 22,6 ανά 1.000 έγγαμες γυναίκες και έκτοτε μειώνεται σταθερά, φτάνοντας στο 14,2 το 2024. Ανά ηλικιακή ομάδα, όμως, η εικόνα αλλάζει δραματικά: για τους ανθρώπους στα 20 και στα 30 τους, τα διαζύγια μειώνονται από το 1990, ενώ για τους άνω των 50 έχουν διπλασιαστεί, και για τους άνω των 65 έχουν τριπλασιαστεί. Σήμερα, σχεδόν το 40% όλων των διαζυγίων στις ΗΠΑ αφορά ενήλικες άνω των 50.
Οι ειδικοί δυσκολεύονται να εντοπίσουν έναν και μοναδικό λόγο πίσω από την τάση. Το μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής κάνει την προοπτική μιας δυστυχισμένης σχέσης πιο τρομακτική, ενώ η οικονομική ανεξαρτησία και των δύο συντρόφων, καθώς και το μειωμένο κοινωνικό στίγμα γύρω από το διαζύγιο, ενθαρρύνουν περισσότερους να προχωρήσουν. Ο Frank Perrone, συμπρόεδρος του τμήματος οικογενειακού δικαίου στη νομική εταιρεία Tarter Krinsky & Drogin στη Νέα Υόρκη, αναφέρει ότι χειρίζεται δύο υποθέσεις γκρίζου διαζυγίου, μία εκ των οποίων αφορά ζευγάρι στα 80 τους. Η σύζυγος θέλει να ταξιδέψει με τα εγγόνια της και να ξοδέψει χρήματα, ενώ ο σύζυγος δεν θέλει να αφήσει το σπίτι. «Είναι πολύ λυπηρό», λέει ο Perrone, «αλλά ο καθένας αξίζει να προσπαθήσει να είναι ευτυχισμένος».
Σε αντίθεση με τα νεότερα ζευγάρια, όπου το διαζύγιο επικεντρώνεται κυρίως στην επιμέλεια παιδιών και τη διατροφή, στα γκρίζα διαζύγια το μεγαλύτερο περιουσιακό στοιχείο δεν είναι πλέον το σπίτι, αλλά ο συνταξιοδοτικός λογαριασμός. «Δεν είναι απλώς το τέλος ενός γάμου, είναι ουσιαστικά η αναδιάρθρωση ενός ολόκληρου τρόπου ζωής», εξηγεί ο Perrone. Η κατάσταση επιβαρύνεται περισσότερο για τις γυναίκες: έρευνες δείχνουν πτώση 45% στο βιοτικό τους επίπεδο μετά το διαζύγιο, έναντι 21% για τους άνδρες, καθώς πολλές πέρασαν χρόνια φροντίζοντας παιδιά, κάτι που επηρέασε τις επαγγελματικές τους προοπτικές.
Η Sharon Klein, πρόεδρος οικογενειακού πλούτου στην Wilmington Trust στη Νέα Υόρκη, σημειώνει ότι λόγω παραδοσιακών έμφυλων ρόλων πολλές γυναίκες δεν έχουν καθαρή εικόνα των οικονομικών της οικογένειάς τους. «Οι γυναίκες πρέπει να ενημερωθούν για το τι έχουν», λέει, εξηγώντας ότι συχνά στηρίζονται σε φίλους και συγγενείς που έχουν περάσει παρόμοιες εμπειρίες, δίκτυα όμως ανεπαρκή για να διαχειριστούν τη γραφειοκρατική πολυπλοκότητα ενός ύστερου διαζυγίου.
Ο Jeff Judge, διαχειριστής εταίρος στη Chesapeake Financial Planners, προσθέτει ότι υπάρχουν αμέτρητες παγίδες που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν να προσέξουν, όπως δικαιούχοι σε ασφαλιστήρια ζωής ή συνταξιοδοτικούς λογαριασμούς που ξεχνούν να ενημερωθούν μετά το διαζύγιο. Ο ίδιος θυμάται πελάτισσα που ανακάλυψε χρόνια μετά το διαζύγιο ότι ο «ισότιμος» διαμοιρασμός περιουσίας δεν ήταν τελικά ισότιμος, λόγω διαφορετικής φορολογικής επιβάρυνσης στους λογαριασμούς που είχε λάβει.
Όταν ένα γκρίζο διαζύγιο ακολουθείται από έναν νέο γάμο
Ο Craig Parker, βοηθός γενικός νομικός σύμβουλος στην πλατφόρμα κληρονομικού σχεδιασμού Trust & Will, σημειώνει ότι είναι πολύ συχνό ζευγάρια να αφήνουν περιουσιακά στοιχεία στο όνομα του πρώην συζύγου ακόμη και χρόνια μετά το διαζύγιο. Ιδιαίτερα περίπλοκα γίνονται τα πράγματα στις ανασυγκροτημένες οικογένειες, όπου, όπως εξηγεί ο Michael Calogero, εταίρος στη Cohen Clair Lans Greifer & Simpson στη Νέα Υόρκη, οι δύο πλευρές δεν προσπαθούν μόνο να μοιράσουν τα κοινά περιουσιακά στοιχεία, αλλά και να προστατέψουν ό,τι προορίζεται για τα δικά τους παιδιά από προηγούμενους γάμους.
Η υπόθεση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη όταν ένα γκρίζο διαζύγιο ακολουθείται από έναν νέο γάμο. Αν ένας γονέας ξαναπαντρευτεί και μεταβιβάσει την περιουσία του στον νέο σύντροφο, τα παιδιά ενδέχεται να αποκληρωθούν εν μέρει. «Όταν πεθαίνει ένας γονέας, τα παιδιά θέλουν αμέσως τα χρήματά τους, και μια καλή σχέση ανάμεσα σε αυτά και τον επιζώντα σύντροφο μπορεί να αλλάξει πολύ γρήγορα», λέει ο Todd Bornstein, δικηγόρος κληρονομικού δικαίου στη Selzer Gurvitch Rabin Wertheimer & Polott στο Μέριλαντ.
Ακόμη και στα ανώτερα κλιμάκια πλούτου, το άγχος δεν λείπει. Ο Spuds Powell, διευθύνων σύμβουλος στην Kayne Anderson Rudnick Investment Management στην Καλιφόρνια, αναφέρει την περίπτωση πελάτισσάς του που έμεινε με 75 εκατομμύρια δολάρια μετά το διαζύγιό της από δισεκατομμυριούχο, ζώντας ωστόσο, όπως λέει ο ίδιος, μια «ζωή απογοήτευσης», καθώς φοβάται μη ξοδέψει υπερβολικά χωρίς να γνωρίζει πλέον τα σχέδια του πρώην συζύγου της για τα παιδιά τους.
«Δεν χωρίζεις ξαφνικά»
Η Valerie Montague, σήμερα 69 ετών, ήταν 54 όταν αποφάσισε να χωρίσει μετά από δύο δεκαετίες γάμου. Καθώς ο σύζυγός της, οικονομικός διαχειριστής, είχε πάντα τον έλεγχο των οικονομικών του ζευγαριού, εκείνη προετοιμάστηκε σιωπηλά. «Δεν χωρίζεις ξαφνικά», λέει η Montague, που ζει στο Μέριλαντ. «Άρχισα να αποταμιεύω και είπα στον εαυτό μου: όταν φτάσω τα 10.000 δολάρια, θα φύγω».
Μετά τον θάνατο της μητέρας της το 2009, χρησιμοποίησε την κληρονομιά της για να νοικιάσει διαμέρισμα στην ίδια σχολική περιφέρεια, ώστε οι δύο έφηβες κόρες της να ολοκληρώσουν το σχολείο απερίσπαστες. Το ζευγάρι συμφώνησε να πουλήσει το σπίτι μόνο αφού αποφοιτήσουν και οι δύο κόρες από το πανεπιστήμιο, κάτι που σήμαινε ότι η πιο δύσκολη φάση του διαζυγίου ήρθε χρόνια αργότερα. «Μαλώναμε για το παραμικρό», θυμάται. Σήμερα, συνταξιούχα πια, η Montague βοηθά άλλους ανθρώπους να τακτοποιήσουν τα οικονομικά τους. «Αν πιστεύεις ότι πρόκειται να χωρίσεις», λέει, «σχεδίασε την οικονομική σου κατάσταση από πριν».