Το Summer of Ludd είναι ένα φεστιβάλ που φιλοδοξεί να φέρει τους ανθρώπους ξανά στον φυσικό κόσμο, προτείνοντας μια διαφορετική σχέση με την τεχνολογία.
- Το φεστιβάλ «Summer of Ludd» αναβιώνει το πνεύμα των Λουδιτών, όχι για την καταστροφή μηχανών, αλλά ως αντίσταση στην κυριαρχία των ψηφιακών πλατφορμών, μέσα από εργαστήρια, προβολές και συζητήσεις που προωθούν την ανθρώπινη επαφή.
- Πίσω από τη διοργάνωση βρίσκεται μια ανώνυμη συλλογικότητα που επικοινωνεί μέσω μιας μαριονέτας. Στόχος είναι η δημιουργία ενός γεγονότος που αντιστέκεται στην καταναλωτική λογική και στην εξάρτηση από τις μεγάλες πλατφόρμες τεχνολογίας.
- Η φιλοσοφία αυτή προσελκύει νέους, όπως φοιτητές και προγραμματιστές, που αμφισβητούν τον ρόλο της τεχνολογίας. Αναζητούν πραγματική επαφή και έναν πιο ουσιαστικό τρόπο ζωής, μακριά από την επιτάχυνση του ψηφιακού κόσμου.
- Αν και το φεστιβάλ δεν αναμένεται να ανατρέψει την ψηφιακή πραγματικότητα, το ουσιαστικότερο κέρδος είναι η αλλαγή στη δημόσια συζήτηση, επαναφέροντας στο προσκήνιο την αξία της ζωής και της επικοινωνίας εκτός οθόνης.
Στην καρδιά του Ιστ Βίλατζ της Νέας Υόρκης, ανάμεσα στα δέντρα του πάρκου Τομπκινς Σκουέρ, εκτυλίσσεται ένα παράξενο φεστιβάλ που μοιάζει να έρχεται από άλλη εποχή. Δεν υπάρχουν QR codes, livestreams ή hashtags. Αντί για κινητά τηλέφωνα, οι επισκέπτες κρατούν έντυπα προγράμματα.
Αντί για selfies, παρακολουθούν μια θεατρική παράσταση μπροστά σε μια τεράστια χάρτινη φιγούρα. Και αντί να μιλούν για τις τελευταίες εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη, συζητούν πώς μπορούν να ζήσουν λιγότερο εξαρτημένοι από τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας.
Η ονομασία του παραπέμπει στους Λουδίτες
Πρόκειται για το Summer of Ludd, ένα πολυήμερο φεστιβάλ που φιλοδοξεί να φέρει τους ανθρώπους ξανά στον φυσικό κόσμο, προτείνοντας μια διαφορετική σχέση με την τεχνολογία. Η ονομασία του παραπέμπει στους Λουδίτες, το κίνημα των τεχνιτών και εργατών της υφαντουργίας που στις αρχές του 19ου αιώνα αντιστάθηκαν στη βιομηχανική επανάσταση και στην αντικατάστασή τους από μηχανές, πληρώνοντας συχνά βαρύ τίμημα από τη βρετανική μοναρχία.
Το φεστιβάλ ξεκίνησε με την παράσταση «Luddite Recreations», μια θεατρική αναδρομή στην ιστορία του κινήματος, όμως το πρόγραμμα εκτείνεται πολύ πέρα από το θέατρο. Περιλαμβάνει εργαστήρια για φλερτ χωρίς εφαρμογές γνωριμιών, μαθήματα επιδιόρθωσης αντικειμένων, προβολές κινηματογραφικών ταινιών σε φιλμ 16 χιλιοστών, εργαστήρια ασυρμάτου και walkie-talkie, ακόμη και συζητήσεις για τον τρόπο με τον οποίο οι τοπικές κοινωνίες μπορούν να αντισταθούν στην επέκταση των κέντρων δεδομένων. Όλα έχουν έναν κοινό στόχο: να πείσουν τους συμμετέχοντες να αφήσουν το κινητό στην άκρη και να ξαναβρούν την αξία της φυσικής παρουσίας και της ανθρώπινης επαφής.
«Μόνο πραγματική ζωή»
Η επιλογή αυτή είναι τόσο αυστηρή ώστε οι διοργανωτές δεν διαφημίζουν σχεδόν τίποτα στο διαδίκτυο. Το πρόγραμμα κυκλοφορεί μόνο σε έντυπη μορφή, μέσα από φυλλάδια και αφίσες που έχουν τοποθετηθεί σε βιβλιοπωλεία, πολιτιστικούς χώρους και γειτονιές του Ιστ Βίλατζ. Το σύνθημα είναι χαρακτηριστικό: «Μόνο πραγματική ζωή». Ακόμη και κατά την έναρξη της παράστασης, ο ηθοποιός που υποδύεται τον λόρδο Βύρωνα υπενθυμίζει στους περίπου 300 θεατές τους βασικούς κανόνες της εβδομάδας: να είναι πραγματικά παρόντες και να μην χρησιμοποιήσουν καθόλου κινητά τηλέφωνα, φωτογραφικές μηχανές ή συσκευές καταγραφής.
Η επιλογή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν συνδυαστεί με τη στάση της Γενιάς Ζ απέναντι στην τεχνολογία. Αν και πρόκειται για την πρώτη γενιά που μεγάλωσε αποκλειστικά μέσα στον ψηφιακό κόσμο, ολοένα περισσότεροι νέοι εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι στην παντοδυναμία των κοινωνικών δικτύων και των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών. Έρευνα του Pew Research Center έδειξε ότι σχεδόν οι μισοί έφηβοι θεωρούν πλέον πως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν αρνητικά τη ζωή των συνομηλίκων τους, ποσοστό αισθητά αυξημένο σε σχέση με λίγα χρόνια νωρίτερα.
Μια ανώνυμη ομάδα και μια μαριονέτα
Πίσω από τη διοργάνωση βρίσκεται μια ομάδα ανθρώπων που επιλέγει να παραμένει ανώνυμη. Εκπρόσωπός της είναι μια μπλε πάνινη μαριονέτα με το όνομα Γκόουανους, η οποία χρησιμοποιείται στις δημόσιες εμφανίσεις αντί πραγματικών προσώπων. Σύμφωνα με το μήνυμα που μεταφέρει, το κίνημα αποτελεί μια χαλαρή συλλογικότητα ανθρώπων που διαπίστωσαν ότι αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα: την αποξένωση και την υπερβολική εξάρτηση από τις μεγάλες πλατφόρμες τεχνολογίας.
Όπως εξηγεί η μαριονέτα, «πιστεύουμε ότι η ίδια η διοργάνωση αποτελεί το μέσο για να προκληθεί κοινωνική αλλαγή, γιατί οι άνθρωποι συναντιούνται στον φυσικό χώρο. Όταν προσπαθούμε να οργανωθούμε διαδικτυακά, οι ανθρώπινες σχέσεις περνούν μέσα από τα μάτια του Μαρκ Ζούκερμπεργκ και τα δάχτυλα της Σίλικον Βάλεϊ. Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε ένα γεγονός που αντιστέκεται στη λογική της κατανάλωσης».
Η φιλοσοφία βρίσκει απήχηση σε αρκετούς νέους
Η φιλοσοφία αυτή βρίσκει απήχηση σε αρκετούς νέους. Μια συμμετέχουσα που συστήνεται μόνο με το όνομα «staoue» εξηγεί ότι ξεκίνησε σπουδές στην Πληροφορική, όμως η ενασχόλησή της με μαθήματα ανθρωπιστικών επιστημών την οδήγησε να εξετάσει διαφορετικά τη σχέση τεχνολογίας, πολιτικής και τέχνης. «Μου αρέσει που η διοργάνωση ασκεί κριτική στον ρόλο που έχει αποκτήσει η τεχνολογία στη ζωή μας», λέει.
«Η κοινωνία γίνεται όλο και πιο γρήγορη και αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να τρέχουμε μαζί της. Καταλήγουμε να κάνουμε ατελείωτο scrolling, ενώ ίσως αυτό που πραγματικά θέλουμε είναι να μάθουμε μια ξένη γλώσσα ή να αποκτήσουμε ένα νέο χόμπι». Η ίδια παραδέχεται ότι περιορίζοντας τη χρήση των κοινωνικών δικτύων άρχισε να συμμετέχει περισσότερο σε κοινωνικές δράσεις και διαδηλώσεις, αναγνωρίζοντας πάντως ότι η πλήρης απομάκρυνση από τον ψηφιακό κόσμο παραμένει δύσκολη.
Ο καθηγητής του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Αριζόνα Άντριου Μέιναρντ υπενθυμίζει ότι οι ιστορικοί Λουδίτες δεν ήταν γενικά «αντιτεχνολογικοί», αλλά αντιδρούσαν στις κοινωνικές συνέπειες που είχε η νέα τεχνολογία για την εργασία τους. Κατά την άποψή του, ο σύγχρονος όρος χρησιμοποιείται πλέον για να περιγράψει ανθρώπους που προσπαθούν να ανακτήσουν μέρος της αυτονομίας τους απέναντι στην ολοένα μεγαλύτερη επιρροή της τεχνολογίας στην καθημερινότητα.
Στο φεστιβάλ πραγματοποιούνται ακόμη και δραστηριότητες που σατιρίζουν την εξάρτηση από τις μηχανές αναζήτησης. Σε μία από αυτές, με τίτλο «Google στην πραγματική ζωή», οι συμμετέχοντες δεν αναζητούν απαντήσεις στο διαδίκτυο αλλά απευθύνονται ο ένας στον άλλον, αξιοποιώντας τις γνώσεις και τις εμπειρίες των ανθρώπων που βρίσκονται στον ίδιο χώρο.
Η 20χρονη Μάρα ΜακΓκουάιρ διαβάζει κάρτες Ταρώ στους ενδιαφερόμενους και εξηγεί ότι αυτό που την προσέλκυσε ήταν η έμφαση στην ανθρώπινη επαφή. «Ήθελα να μάθω μέσα από τους άλλους ανθρώπους. Ο διαδικτυακός κόσμος είναι ήδη υπερβολικά γεμάτος πληροφορίες», λέει.
Ο προγραμματιστής Ντέμιαν Τόμας, δημιουργός μιας πρωτοβουλίας που ενθαρρύνει τους χρήστες να εγκαταλείψουν τα κοινωνικά δίκτυα υπέρ ενός πιο αποκεντρωμένου διαδικτύου, υποστηρίζει ότι το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανιστεί η τεχνολογία αλλά να δημιουργηθούν εναλλακτικές υποδομές.
«Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν απλώς να εγκαταλείψουν τα κοινωνικά δίκτυα. Το θέμα είναι να χτίσουμε υποδομές που δεν θα τους σπρώχνουν διαρκώς προς αυτές τις πλατφόρμες και θα τους επιτρέπουν να αλλάξουν σταδιακά τις συνήθειές τους», υποστηρίζει.
Την ίδια στιγμή, ακόμη και άνθρωποι που εργάστηκαν για μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας εμφανίζονται προβληματισμένοι. Πρώην εργαζόμενος σε μεγάλη εταιρεία του κλάδου, που συμμετείχε στο φεστιβάλ ανώνυμα, δηλώνει ότι εγκατέλειψε την τελευταία του θέση όταν η διοίκηση ενθάρρυνε μη προγραμματιστές να γράφουν κώδικα με τη βοήθεια εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης και να τον χρησιμοποιούν απευθείας σε πραγματικά συστήματα.
«Ως μηχανικός ασφαλείας, αυτό ήταν εξαιρετικά ανησυχητικό», λέει, προσθέτοντας ότι γνωρίζει πόσο δύσκολο είναι να απομακρυνθεί κανείς από πλατφόρμες στις οποίες παραμένουν όλοι οι φίλοι και οι συνεργάτες του.
Οι διοργανωτές γνωρίζουν ότι το φεστιβάλ δεν πρόκειται να αλλάξει από μόνο του τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο ψηφιακός κόσμος. Ακόμη και ο καθηγητής Μέιναρντ εκτιμά ότι, όσο σημαντικά κι αν είναι τα ερωτήματα που θέτει το κίνημα, οι περισσότεροι άνθρωποι θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούν καθημερινά τα κινητά τους, τα κοινωνικά δίκτυα και τις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης.
Παρ' όλα αυτά, όπως πιστεύει ο Ντέμιαν Τόμας, το ουσιαστικότερο κέρδος είναι ότι η δημόσια συζήτηση έχει πλέον αρχίσει να αλλάζει. «Εκεί βρίσκεται σήμερα η κοινή γνώμη», σημειώνει, συνοψίζοντας τη φιλοδοξία ενός κινήματος που επιχειρεί να επαναφέρει στο προσκήνιο την αξία της ζωής εκτός οθόνης.