Η ιδέα ήταν απλή: να βοηθήσουν τους νέους να συνδεθούν ευκολότερα με τη φύση, μέσα από ένα δίκτυο εκπαιδευτικών πινακίδων κατά μήκος μονοπατιών πεζοπορίας.
- Η Σουηδία αντιμετωπίζει από τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας νέων στην ΕΕ, ωθώντας τον οργανισμό Ούπλαντσμπίγκντ να δημιουργήσει ένα πρόγραμμα που προσφέρει «πράσινες» θέσεις εργασίας, με στόχο την έμπνευση ελπίδας και την παροχή εμπειρίας.
- Το πρόγραμμα «Νεαροί Θεματοφύλακες του Πλανήτη» συνδυάζει δράση από τη βάση με δομημένη στήριξη. Οι νέοι λαμβάνουν χρηματοδότηση και καθοδήγηση για να υλοποιήσουν δικές τους περιβαλλοντικές ιδέες σε συνεργασία με τοπικούς φορείς.
- Δύο 18χρονες υλοποιούν το δικό τους έργο σε μια ιστορική κατασκήνωση, αντικαθιστώντας παλιές πινακίδες με νέες που έχουν κωδικούς QR. Σκοπός τους είναι να συνδέσουν τα παιδιά με τη φύση και την ιστορία της περιοχής.
- Η πρωτοβουλία κρίνεται επιτυχημένη, καθώς οι συμμετέχοντες αποκτούν πολύτιμες επαφές και νιώθουν ότι συνεισφέρουν ουσιαστικά. Ο οργανισμός Ούπλαντσμπίγκντ σχεδιάζει την επέκταση του προγράμματος στο μέλλον, ενδυναμώνοντας τους νέους να δρουν για το κλίμα.
Η Όνα Βέρβελντ και η Κλάρα Βίκμπεργκ μόλις εξασφάλισαν τη δική τους πρώτη αμειβόμενη καλοκαιρινή δουλειά. Ενώ οι περισσότεροι συνομήλικοί τους περιορίζονται σε θέσεις εισαγωγικού επιπέδου σε καταστήματα ή fast food, οι δύο 18χρονες βρέθηκαν ανάμεσα στους πρώτους της γενιάς τους που απέκτησαν έναν εντελώς νέο ρόλο: νεαρές θεματοφύλακες του πλανήτη.
«Να εμπνεύσουμε ελπίδα για το μέλλον στους νέους»
«Κάποιος σκέφτηκε την απλή ιδέα ότι, αφού οι νέοι προφανώς χρειάζονται δουλειές, γιατί να μη δημιουργήσουμε εμείς κάποιες;» εξηγεί μιλώντας στην Guardian η Μάι Σέλμπεργκ, υπεύθυνη του προγράμματος αναγεννητικής ανάπτυξης στην Ούπλαντσμπίγκντ, μη κερδοσκοπικό οργανισμό βόρεια της Στοκχόλμης. «Ο ισχυρότερος στόχος μας ήταν να εμπνεύσουμε ελπίδα για το μέλλον στους νέους κατοίκους της περιοχής μας».
Η Σουηδία καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας νέων στην Ευρωπαϊκή Ένωση: περίπου το 24% των Σουηδών ηλικίας 15 έως 24 ετών χαρακτηρίζεται άνεργο, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου περίπου 15%. Παρότι τα σουηδικά στοιχεία επηρεάζονται εν μέρει από τον τρόπο καταγραφής των φοιτητών που αναζητούν εργασία, η αγορά εργασίας παραμένει δύσκολη για τους νέους που επιχειρούν να αποκτήσουν την πρώτη τους επαγγελματική εμπειρία.
Η Ούπλαντσμπίγκντ χρηματοδοτείται από πέντε δήμους της περιοχής και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, στηρίζοντας πρωτοβουλίες, χρηματοδοτώντας τοπικά αναπτυξιακά έργα και χτίζοντας δίκτυα και τεχνογνωσία με άξονα τη βιωσιμότητα. Ο οργανισμός εφαρμόζει τη λεγόμενη «μέθοδο leader», μια προσέγγιση «από τη βάση προς την κορυφή» που χρησιμοποιεί η ΕΕ για τη χρηματοδότηση τοπικών αγροτικών αναπτυξιακών προγραμμάτων.
«Σε έναν κόσμο όπου τόσα πράγματα μπορεί να μοιάζουν απελπιστικά, είναι απίστευτα ανταποδοτικό να σκέφτεσαι μια δική σου ιδέα και να τη μετατρέπεις σε κάτι που πραγματικά νιώθεις ότι κάνει θετική διαφορά», λέει η Βίκμπεργκ, μία από τους δέκα επιτυχόντες υποψήφιους του προγράμματος νέων θεματοφυλάκων του πλανήτη (YPS).
Τι κάνει το πρόγραμμα ξεχωριστό
Αυτό που κάνει το πρόγραμμα ξεχωριστό είναι ο συνδυασμός δράσης από τη βάση και δομημένης στήριξης. Οι νέοι συμμετέχοντες αντιστοιχίζονται με τοπικούς οργανισμούς –από αγροκτήματα μέχρι ομάδες προστασίας του περιβάλλοντος– και λαμβάνουν χρηματοδότηση έως 40.000 σουηδικές κορόνες (περίπου 3.700 ευρώ) ανά άτομο, μαζί με καθοδήγηση σε θέματα διαχείρισης έργων. Το σημαντικότερο είναι ότι οι ιδέες των έργων προέρχονται από τους ίδιους τους νέους.
Η ιδέα της Βέρβελντ και της Βίκμπεργκ ήταν απλή: να βοηθήσουν τους νέους να συνδεθούν ευκολότερα με τη φύση, μέσα από ένα δίκτυο εκπαιδευτικών πινακίδων κατά μήκος μονοπατιών πεζοπορίας. Οι δύο κοπέλες αντιστοιχίστηκαν με το Έντα Λέγκεργκορντ, ένα ιστορικό καλοκαιρινό κατασκηνωτικό κέντρο βόρεια της Στοκχόλμης, που έχει φιλοξενήσει γενιές νέων στο πλαίσιο της σουηδικής παράδοσης των καλοκαιρινών κατασκηνώσεων.
Στο Έντα, τα παιδιά αφήνονται για τις καλοκαιρινές διακοπές τους και θα περάσουν μια εβδομάδα κολυμπώντας στη λίμνη του χώρου, παίζοντας ποδόσφαιρο, κάνοντας κανό ή απλώς κάνοντας νέες φιλίες. Το σουηδικό «kollo» είναι μια εκατονταετής παράδοση κατά την οποία παιδιά και έφηβοι εγκαταλείπουν τις πόλεις για να περάσουν χρόνο στη φύση και να συμμετάσχουν σε υπαίθριες δραστηριότητες.
Αρχικά είχε σχεδιαστεί ως πρωτοβουλία για την υγεία φτωχών παιδιών των πόλεων, αλλά σήμερα έχει εξελιχθεί σε δημοφιλή δραστηριότητα για όλες τις κοινωνικοοικονομικές ομάδες. Το κέντρο του Έντα λειτουργεί από το 1913.
Ο Τούρε Σγιέκβιστ, που εργάζεται εδώ και χρόνια στο Έντα, περιγράφει την ιστορία της κατασκήνωσης και πόσο πολύτιμη είναι η συμμετοχή νέων ανθρώπων όπως η Βέρβελντ και η Βίκμπεργκ. «Το παλέψαμε για αρκετά χρόνια», λέει. «Να μάθουμε από την οπτική των νέων».
Χάρη στο έργο των δύο εφήβων, οι συνηθισμένες πινακίδες πληροφόρησης του Έντα αντικαθίστανται από ψηφιακές, με κωδικούς QR ώστε οι πληροφορίες να μπορούν να ενημερώνονται συνεχώς. Ένα από τα μονοπάτια διασχίζει ένα καταπράσινο δάσος γεμάτο άγρια ζωή. Οι νέες πινακίδες θα περιλαμβάνουν πληροφορίες για τα οφέλη που έχει για τη βιοποικιλότητα η παραμονή πεσμένων κορμών δέντρων στη φύση. Οι δύο κοπέλες δείχνουν έναν συγκεκριμένο κορμό, καλυμμένο με μανιτάρια βράχου και δίπλα σε μια μεγάλη φωλιά μυρμηγκιών. Μια άλλη πινακίδα, παρακάτω στη διαδρομή, θα περιλαμβάνει στοιχεία για την ιστορία του Έντα.
Άλλα έργα που ξεκίνησαν μέσω του προγράμματος YPS
Άλλα έργα που ξεκίνησαν μέσω του προγράμματος YPS περιλαμβάνουν: αποκατάσταση βιοποικιλότητας με απομάκρυνση χωροκατακτητικών ειδών, δημιουργία ενδιαιτημάτων όπως λιμνούλα για βατράχους, καταγραφή δρύινων δέντρων για την ενίσχυση της προστασίας τους, κατασκευή φωλιών για πουλιά και «ξενοδοχείων» για έντομα, δημιουργία νέου τμήματος μονοπατιού πεζοπορίας, καθώς και εργαστήρια σε τοπικές βιβλιοθήκες για το πώς να γίνονται ουσιαστικές συζητήσεις γύρω από το κλίμα και τη βιωσιμότητα.
«Κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων, έγινε φανερό ότι πολλοί από τους νέους συμμετέχοντες θεώρησαν ιδιαίτερα πολύτιμη τη συνεργασία με τοπικούς οργανισμούς», σημειώνει η Σέλμπεργκ. «Όχι μόνο ένιωσαν ότι η δουλειά τους εξυπηρετούσε έναν πραγματικό σκοπό, αλλά απέκτησαν και νέες επαφές και γνώσεις. Οι συνεργασίες πρόσθεσαν μια επιπλέον διάσταση στο πρόγραμμα, συνδέοντας τις ιδέες και τις προσπάθειές τους με οργανισμούς που μπορούσαν να τις υλοποιήσουν». Η Ούπλαντσμπίγκντ ελπίζει να επεκτείνει την πρωτοβουλία στο μέλλον.
«Έχω μια μάλλον απαισιόδοξη άποψη για τον κόσμο», λέει η Βέρβελντ. «Αλλά μέσα από αυτό το πρόγραμμα νιώθω ότι μπορώ να συνεισφέρω με τρόπους που θα έχουν αντίκτυπο. Δεν παρακολουθώ απλώς την κλιματική αλλαγή να συμβαίνει, συμμετέχω με κάποιον τρόπο στη βελτίωσή της. Και οι δύο θέλουμε να εμπλέξουμε παιδιά και εφήβους με το περιβάλλον τους, να δημιουργήσουμε ενδιαφέρον για τη φύση ώστε να τη φροντίζουν».
Για τη Βίκμπεργκ, το ενδιαφέρον για το κλίμα ξεκίνησε ως προσκοπίνα και από την αγάπη της για τη φύση. «Οι νέοι είναι συχνά αποκομμένοι από τη φύση. Θέλω να μεταδώσω τη χαρά του να περνάς χρόνο έξω», λέει. «Αν έχεις ενδιαφέρον γι' αυτήν, τη φροντίζεις και περισσότερο».