Ντοκιμαντέρ το οποίο αφορά το ντόπινγκ σε ανήλικους αθλητές συνέπεσε χρονικά με τη σοβαρή υπόθεση που ήρθε στο προσκήνιο τις τελευταίες ημέρες στην Ελλάδα.
Η περίπτωση του Οδυσσέα Δήμα έφερε στο προσκήνιο -μεταξύ άλλων και στη χώρα μας- το θέμα της χορήγησης απαγορευμένων ουσιών σε ανήλικους αθλητές.
«Στο πλαίσιο της έρευνας διαπιστώθηκε περίπτωση χορήγησης απαγορευμένης ουσίας σε ανήλικο αθλητή (σ.σ.: τον γιο του) κατά τη διάρκεια αγώνα, στον οποίο ανιχνεύθηκε ουσία που περιλαμβάνεται στον Κατάλογο Απαγορευμένων Ουσιών του Παγκόσμιου Οργανισμού Αντιντόπινγκ (WADA)», αναφέρεται στην επίσημη ανακοίνωση της Ελληνικής Αστυνομίας.
Μια μακροχρόνια έρευνα της συντακτικής ομάδας του ARD αποκαλύπτει ότι το ντόπινγκ σε παιδιά αποτελεί πρόβλημα με άκρως ανησυχητικές διαστάσεις παγκοσμίως. Θυμίζει μάλιστα τις μεθόδους του κρατικού συστήματος ντόπινγκ της Ανατολικής Γερμανίας.
Η ερευνητική ομάδα που συνέβαλε στην αποκάλυψη της ρωσικής εξαπάτησης
Το ARD (Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland - Ένωση Δημοσίων Ραδιοτηλεοπτικών Φορέων της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας) είναι μια κοινοπραξία τοπικών σταθμών που εκπέμπει το πρώτο πρόγραμμα της Γερμανικής κρατικής τηλεόρασης, ιδιοκτήτρια κοινοπραξία της DW-TV, το τηλεοπτικό ειδησεογραφικό δίκτυο της Deutsche Welle με έδρα τη Φρανκφούρτη. Η συγκεκριμένη γερμανική ερευνητική ομάδα είναι αυτή που συνέβαλε στην αποκάλυψη της εκτεταμένης ρωσικής εξαπάτησης στον αθλητισμό πριν από μία και πλέον δεκαετία
«Εξειδίκευση» στο ντοπάρισμα παιδιών ηλικίας 8 έως 10 ετών
«Αν δεν θέλεις το παιδί να κάνει πολλές ερωτήσεις, πες του απλώς ότι είναι βιταμίνες», εξήγησε ένας προπονητής στη Δομινικανή Δημοκρατία σε δημοσιογράφους του ARD που δεν είχαν αναφέρει την ιδιότητά τους, αποκαλύπτοντας την «εξειδίκευσή» του στο ντοπάρισμα παιδιών ηλικίας οκτώ έως δέκα ετών. Αυτό το ψέμα περί «βιταμινών» -μια τακτική που χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον στο κρατικό σύστημα ντόπινγκ της Ανατολικής Γερμανίας, όπου παιδιά ντοπάρονταν κρυφά- δεν ήταν κάτι που οι δημοσιογράφοι του ARD συνάντησαν μόνο στην Καραϊβική.
Και δεν ήταν το μόνο επαναλαμβανόμενο στοιχείο που εντόπισαν κατά τη διάρκεια των τελευταίων έξι ετών, καθώς ταξίδευαν ανά τον κόσμο για τη σειρά ντοκιμαντέρ «Doping Top Secret: Children» (Ντόπινγκ: Άκρως Απόρρητο-Παιδιά). Ο πόνος των θυμάτων και των οικογενειών τους, οι θάνατοι, οι δράστες που διψούν για κέρδος και οι αξιωματούχοι που παραμένουν αδρανείς, είναι όλα όσα βρίσκονται στον πυρήνα του φαινομένου του ντόπινγκ σε παιδιά.
Ένα φαινόμενο τεράστιων διαστάσεων στον αθλητισμό που περνά απαρατήρητο. Η κλίμακα του ντόπινγκ σε παιδιά είναι τεράστια. Μια εκτίμηση καταδεικνύει το μέγεθος του φαινομένου. Παγκοσμίως, τουλάχιστον 10 εκατομμύρια ανήλικοι επηρεάζονται από το ντόπινγκ.
Συχνά οι υπεύθυνοι ενήλικες μένουν ατιμώρητοι
Παρ' όλα αυτά, το ζήτημα περνά σε μεγάλο βαθμό απαρατήρητο. Τα παιδιά υποβάλλονται σπάνια σε ελέγχους ντόπινγκ, κάτι που πιθανότατα εξηγεί γιατί τόσες πολλές περιπτώσεις παραμένουν αόρατες. Και όταν ένας ανήλικος βρεθεί θετικός σε έλεγχο ντόπινγκ, πολύ συχνά οι υπεύθυνοι ενήλικες -προπονητές, παράγοντες, ακόμα και γονείς- μένουν ατιμώρητοι. Ένα είναι βέβαιο: Το ντόπινγκ αποτελεί πάντα εξαπάτηση. Όταν όμως αφορά ανηλίκους, συνιστά, αναμφίβολα, κακοποίηση παιδιών.
Ορισμένα ακραία παραδείγματα εντοπίζονται σε χώρες όπου το ντόπινγκ στα παιδιά θεωρείται πιθανή διέξοδος από τη φτώχεια. Στη Δομινικανή Δημοκρατία, για παράδειγμα, χιλιάδες νεαρά ταλέντα του μπέιζμπολ διεκδικούν μια θέση στις ακαδημίες του αμερικανικού πρωταθλήματος Major League Baseball (MLB), ενός οργανισμού με έσοδα δισεκατομμυρίων. Όλες οι ομάδες του MLB διατηρούν τέτοιες εγκαταστάσεις στο νησί της Καραϊβικής. Όταν οι αθλητές εκπαιδεύονται εκεί, τόσο οι ίδιοι όσο και οι οικογένειές τους κερδίζουν μεγάλα χρηματικά ποσά. Ωστόσο, ένα σημαντικό μερίδιο αποκομίζουν και οι προπονητές ή το υποστηρικτικό προσωπικό.
Πεταμένα χωρίς καμία προφύλαξη σκευάσματα ντόπινγκ
Το δίκτυο ARD απέδειξε ότι παιδιά υποβάλλονται σε ντόπινγκ προκειμένου να προετοιμαστούν για αυτές τις ακαδημίες. Στην Ινδία, η οποία διεκδικεί τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 2036, βρίσκονται πεταμένα χωρίς καμία προφύλαξη, σκευάσματα ντόπινγκ κοντά στους στίβους επαρχιακών σταδίων όπου προπονούνται παιδιά.
Εκεί, οι δημοσιογράφοι του ARD συνάντησαν έναν έμπειρο προπονητή, ο οποίος μίλησε ανοιχτά κατά τη διάρκεια μιας μυστικής έρευνας. Ο προπονητής στίβου μίλησε ελεύθερα για την εμπειρία του στη χορήγηση ουσιών ντόπινγκ σε παιδιά.
Σε πολλές χώρες, η κοινή γνώμη φαίνεται να αγνοεί ότι το ντόπινγκ σε παιδιά συνιστά, στην ουσία, ποινικό αδίκημα. Ακόμη και όταν υπάρχουν σαφή στοιχεία και καταθέσεις από νεαρούς αθλητές, οι προπονητές και οι παράγοντες συχνά αντιμετωπίζουν μόνο ήπιες ποινές, αν επιβληθούν καθόλου κυρώσεις. Το ARD εντόπισε 56 περιπτώσεις σε 20 χώρες, στις οποίες επιβλήθηκαν ποινές σε ανηλίκους, χωρίς ωστόσο να διεξαχθεί ουσιαστική έρευνα για άλλα εμπλεκόμενα πρόσωπα.
Παρόλο που οι κανονισμοί του Παγκόσμιου Οργανισμού Αντιντόπινγκ (WADA) το επιβάλλουν, σε πολλές τέτοιες περιπτώσεις δεν διενεργείται σχεδόν καμία έρευνα για τους ενήλικες που περιβάλλουν τους ανήλικους αθλητές. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η υπόθεση της 15χρονης Ρωσίδας αθλήτριας καλλιτεχνικού πατινάζ, Καμίλα Βαλίεβα, στην οποία επιβλήθηκε τετραετής αποκλεισμός μετά από θετικό δείγμα που ήρθε στο φως κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του 2022.
Η υπόθεση που το 2016 συγκλόνισε την Αίγυπτο
Στην Αίγυπτο, το 2016, πέντε ανήλικα μέλη της εθνικής ομάδας άρσης βαρών βρέθηκαν θετικά στην ίδια αναβολική ουσία. Σε όλους επιβλήθηκαν τετραετείς αποκλεισμοί. Μια εμπιστευτική έκθεση της Διεθνούς Ομοσπονδίας Άρσης Βαρών (IWF), την οποία εξέτασε το ARD, κατηγόρησε αργότερα την αιγυπτιακή εθνική ομοσπονδία για «σκόπιμη ανικανότητα». Δύο από τις αθλήτριες που βρέθηκαν θετικές δήλωσαν στο ARD ότι ο ίδιος προπονητής τους είχε δώσει «βιταμίνες σε μορφή δισκίων» κατά τη διάρκεια προπονητικού καμπ.
Ο προπονητής που κατονόμασαν ήταν ο τότε ομοσπονδιακός προπονητής της Αιγύπτου, Χάλεντ Κοράνι. Αρχικά του επιβλήθηκε ισόβιος αποκλεισμός, προτού αθωωθεί κατόπιν έφεσης στο Διαιτητικό Αθλητικό Δικαστήριο (CAS). Το δικαστήριο έκρινε ότι δεν υπήρχαν αποδείξεις πως ο ίδιος έφερε πράγματι την ευθύνη για το ντόπινγκ. Οι αθλητές παρέμειναν οι μόνοι που τιμωρήθηκαν.
Η περίπτωση του προπονητή στίβου Τόμας Σπρίνγκσταϊν
Στο παρελθόν, η Γερμανία έχει αποτύχει επανειλημμένως να διερευνήσει επαρκώς τα γεγονότα και τις συνθήκες που περιβάλλουν το ντόπινγκ ανηλίκων. Η πιο γνωστή υπόθεση ντόπινγκ ανηλίκων μετά την επανένωση της Γερμανίας ήταν αυτή του προπονητή στίβου Τόμας Σπρίνγκσταϊν. Το 2006 καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης 16 μηνών με αναστολή, επειδή χορήγησε απαγορευμένες ουσίες στην έφηβη Αν Κάθριν Έλμπε.
Αυτό που ελάχιστα είναι γνωστό στο ευρύ κοινό είναι ότι η υπόθεση ήρθε στο φως χάρη σε μια άλλη αθλήτρια. Η Σάρα Μπάτκε (νυν Σόμερφελντ) ήταν εκείνη που έπεισε την Αν Κάθριν Έλμπε να αναλάβει δράση. Η Μπάτκε έπεισε τη φίλη της να της παραδώσει τα δισκία «βιταμινών» που της είχε δώσει ο Σπρίνγκσταϊν. Εκείνη τα παρέδωσε για έλεγχο και η εργαστηριακή ανάλυση που ακολούθησε έδειξε ότι επρόκειτο για αναβολικά στεροειδή.
Ένα αξιοσημείωτο στοιχείο της ποινικής διαδικασίας ήταν ότι η Σάρα Μπάτκε, η οποία ήταν νεαρή εκείνη την εποχή, δεν εξετάστηκε ποτέ από κάποιον κρατικό ανακριτή. Δεκατρείς ακόμη μάρτυρες, από τους συνολικά 18 που είχαν κατονομαστεί, δεν κατέθεσαν ποτέ στο δικαστήριο. Αντιθέτως, σχεδόν όλες οι κατηγορίες εναντίον του Σπρίνγκσταϊν αποσύρθηκαν. Καμία αθλητική ομοσπονδία δεν του επέβαλε ποτέ αποκλεισμό. Σήμερα, προπονεί και πάλι ανηλίκους σε έναν νέο σύλλογο.
Η Σάρα Σόμερφελντ (πρώην Μπάτκε) δήλωσε στο δίκτυο ARD ότι «δεν είναι καθόλου» ικανοποιημένη με αυτό, «για τον απλούστατο λόγο ότι δεν ζήτησε ποτέ συγγνώμη». Θεωρεί «εξοργιστικό» το ότι ο Σπρίνγκσταϊν «επιτρέπεται πλέον να προπονεί ξανά νεαρά κορίτσια».
Όταν οι γονείς χορηγούν απαγορευμένες ουσίες στα παιδιά τους
Μερικές φορές ακόμη και οι ίδιοι οι γονείς χορηγούν απαγορευμένες ουσίες στα παιδιά τους. Τέσσερις γιατροί, στη Γερμανία και στις ΗΠΑ, ανέφεραν στο ARD ότι γονείς τους ζήτησαν ουσίες ντόπινγκ για τους γιους ή τις κόρες τους, χωρίς να επικαλεστούν κανέναν ιατρικό λόγο. Η συνταγογράφηση φαρμάκων χωρίς ιατρική ένδειξη αποτελεί ποινικό αδίκημα και μάλιστα όχι μόνο στις ΗΠΑ και τη Γερμανία. Κι όμως, σύμφωνα με τους γιατρούς, οι γονείς συνεχίζουν να ζητούν τέτοιες ουσίες.
«Η μικρότερη ηλικιακά περίπτωση όπου επιδιώχθηκε βελτίωση της απόδοσης -επειδή εντοπίστηκε ταλέντο- αφορούσε ένα εννιάχρονο αγόρι», δήλωσε ένας γιατρός στη Γερμανία. Σε σειρά ντοκιμαντέρ του δικτύου ARD, ένας πρώην Γερμανός ποδηλάτης περιγράφει, υπό καθεστώς ανωνυμίας, πώς ο προπονητής του τον ώθησε στη χρήση απαγορευμένων ουσιών (ντόπινγκ) όταν ήταν έφηβος. Υπάρχουν, επίσης, γιατροί που γίνονται συνεργοί, κατ' επανάληψη. Κατά τη διάρκεια μιας μυστικής έρευνας στο Μαϊάμι, δημοσιογράφοι του ARD προσποιήθηκαν τους συγγενείς ενός 12χρονου τενίστα.
«Οποιοσδήποτε μπορεί να το πάρει αυτό, ειδικά αν ασχολείται με τον αθλητισμό»
Παρόλο που τόνισαν ότι δεν υπήρχε καμία ιατρική ανάγκη, ο γιατρός υποσχέθηκε να χορηγήσει στο υποτιθέμενο ταλέντο αυξητική ορμόνη, σε συνεργασία με έναν ενδοκρινολόγο. «Οποιοσδήποτε μπορεί να το πάρει αυτό, ειδικά αν ασχολείται με τον αθλητισμό», είπε.
Ο γιατρός αρνήθηκε ότι επρόκειτο για ποινικό αδίκημα και υποβάθμισε τους τεράστιους κινδύνους και τις παρενέργειες. Θεώρησε ότι δεν υπήρχε απολύτως κανένας κίνδυνος να αποκαλυφθεί η χρήση των ουσιών.
Παιδιά που έκαναν χρήση απαγορευμένων ουσιών και μίλησαν στο ARD είχαν υποστεί ακρωτηριασμό μέλους, εμφάνισαν χρόνια νεφρική ανεπάρκεια ή ατροφία όρχεων, ενώ περιέγραψαν και άλλες βλάβες στο σώμα και το πνεύμα τους. Ο Αμερικανός αθλητής του σνόουμπορντ Μάικλ Σμιθ δήλωσε στο ARD ότι επιχείρησε να αυτοκτονήσει, καθώς η απότομη διακοπή της χρήσης ουσιών πυροδότησε οξεία κατάθλιψη.
Το ARD εξέτασε συνολικά οκτώ θανάτους στη Γερμανία, στην Κίνα, στην Ιταλία και στη Δομινικανή Δημοκρατία, όπου η χρήση απαγορευμένων ουσιών από παιδιά θεωρείται ως η κύρια αιτία του πρόωρου θανάτου των νεαρών αθλητών. Στην περίπτωση του νεαρού ποδηλάτη Λίνας Ρούμσας, ο αρμόδιος ιατροδικαστής δήλωσε στο ARD: «Είμαι απολύτως βέβαιος ότι ο θάνατος συνδέεται με τη χρήση απαγορευμένων ουσιών».
Συναισθηματική, σωματική και σεξουαλική κακοποίηση
Το ντόπινγκ σε παιδιά μπορεί, επίσης, να συνδέεται με άλλες μορφές κακοποίησης: συναισθηματική, σωματική και σεξουαλική. Ο ολυμπιονίκης στο άλμα με σκι, Hans-Georg Aschenbach, στον οποίο χορηγούνταν στεροειδή στην Ανατολική Γερμανία από την ηλικία των 14 ετών, μιλάει για πρώτη φορά σε σειρά ντοκιμαντέρ του δικτύου ARD σχετικά με τις καταστροφικές επιπτώσεις που έχει το ορμονικό ντόπινγκ στη λίμπιντο των εφήβων, καθώς και για το πώς προπονητές, μεταξύ άλλων, εκμεταλλεύτηκαν αυτή την κατάσταση για να διαπράξουν σεξουαλική κακοποίηση.
Ωστόσο, πολλοί από τους υπεύθυνους φαίνεται να υποβαθμίζουν το πρόβλημα. Μια έκθεση του WADA (Παγκόσμιος Οργανισμός Αντιντόπινγκ) του 2024, με τίτλο «Operation Refuge» (Επιχείρηση Καταφύγιο), δείχνει ότι οι περισσότεροι εθνικοί οργανισμοί αντιντόπινγκ πιστεύουν πως «το ντόπινγκ μεταξύ ανηλίκων δεν είναι συχνό φαινόμενο». Βασίζονται στο ότι υπάρχουν λίγα θετικά αποτελέσματα ελέγχων μεταξύ των ανηλίκων. Ωστόσο, τέτοιοι ισχυρισμοί σπάνια εδράζονται σε στέρεες βάσεις, καθώς ο αριθμός των ελέγχων σε ανηλίκους είναι εξαιρετικά μικρός.
Σήμερα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποδεικνύονται ολοένα και πιο σημαντικός παράγοντας που τροφοδοτεί το πρόβλημα. Το ντόπινγκ διαφημίζεται εκεί ανεξέλεγκτα, ενώ το Διαδίκτυο, λειτουργώντας ως αγορά, καθιστά ευκολότερη την απόκτηση ουσιών που απαγορεύονται στον αθλητισμό. Οι αρμόδιοι φορείς φαίνεται είτε να μη γνωρίζουν το πρόβλημα είτε να κλείνουν τα μάτια.