Πολλοί επιστήμονες του αθλητισμού εκτιμούν ότι τα άλματα πέντε περιστροφών ξεπερνούν τα φυσικά όρια του ανθρώπινου σώματος, τόσο ως προς την ταχύτητα όσο και ως προς το ύψος και τον χρόνο αιώρησης.
Όταν ο Ίλια Μαλίνιν προσγειώθηκε επιτυχώς μετά το τετραπλό άξελ σε έναν σχετικά μικρό αγώνα στα βόρεια της Νέας Υόρκης, το φθινόπωρο του 2022, δεν κατέρριψε απλώς ένα τεχνικό όριο. Έθεσε ένα υπαρξιακό ερώτημα για το ίδιο το άθλημα του καλλιτεχνικού πατινάζ: υπάρχει άραγε κάτι παραπέρα;
Το άλμα, που απαιτεί επιπλέον μισή περιστροφή σε σχέση με κάθε άλλο άξελ και ξεκινά με φόρα προς τα εμπρός, θεωρούνταν για χρόνια αδύνατο. Όλοι όσοι το είχαν επιχειρήσει σε αγώνα είχαν πέσει. Όταν ο Μαλίνιν το πέτυχε στο Λέικ Πλάσιντ, στον ίδιο χώρο όπου γράφτηκε ιστορία στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς του 1980, το σοκ ήταν παγκόσμιο.
«Έμεινα άφωνος»
«Έμεινα άφωνος» παραδέχτηκε ο Jason Brown, δύο φορές Ολυμπιονίκης του αθλήματος. Όμως η επιτυχία αυτή, που χάρισε στον νεαρό Αμερικανό το προσωνύμιο «Quad God», έφερε μαζί της και μια αίσθηση τέλους εποχής.
Πολλοί επιστήμονες του αθλητισμού εκτιμούν ότι τα άλματα πέντε περιστροφών ξεπερνούν τα φυσικά όρια του ανθρώπινου σώματος τόσο ως προς την ταχύτητα όσο και ως προς το ύψος και τον χρόνο αιώρησης. Αν αυτό ισχύει, τότε το καλλιτεχνικό πατινάζ βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι, όπου η τεχνική εξέλιξη μοιάζει να έχει φτάσει στο ταβάνι της.
Οι έξι βασικοί τύποι αλμάτων
Οι έξι βασικοί τύποι αλμάτων στο άθλημα παραμένουν ουσιαστικά ίδιοι εδώ και πάνω από έναν αιώνα. Αυτό που άλλαξε με τον χρόνο ήταν ο αριθμός των περιστροφών.
Ο Ντικ Μπάτον προσγείωσε το πρώτο διπλό άξελ το 1948, λίγα χρόνια αργότερα ήρθε το πρώτο τριπλό, ενώ το 1988 ο Κερτ Μπράουνινγκ έγινε ο πρώτος που εκτέλεσε τετραπλό άλμα. Χρειάστηκε σχεδόν μια δεκαετία για να ακολουθήσει το επόμενο τετραπλό, δείχνοντας πόσο αργά μετακινούνται τα όρια. Με το τετραπλό άξελ του Μαλίνιν, αρκετοί πιστεύουν ότι αυτό το κεφάλαιο ίσως έκλεισε.
Ο ίδιος ο Μαλίνιν, πάντως, δεν θεωρεί ότι έχει εξαντλήσει τις δυνατότητές του. Αν και είναι το μεγάλο φαβορί για χρυσό μετάλλιο στους επικείμενους Χειμερινούς Ολυμπιακούς του Μιλάνου-Κορτίνα, επιμένει ότι η εξέλιξη δεν περιορίζεται μόνο στην τεχνική. Αναφέρεται συχνά στη «raspberry twist», μια δική του επινόηση: μια περιστροφική φιγούρα με στοιχεία τούμπας που ξεσηκώνει το κοινό, αλλά δεν ανταμείβεται ιδιαίτερα από το σύστημα βαθμολόγησης.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του αθλήματος. Η International Skating Union έχει θεσπίσει αυστηρούς κανόνες για τα προγράμματα, τόσο στα σύντομα όσο και στα ελεύθερα. Οι αθλητές έχουν περιορισμένο περιθώριο απόκλισης και η καινοτομία συχνά δεν αποδίδει βαθμολογικά. «Υπάρχουν τόσα πολλά που θα ήθελα να δοκιμάσω» παραδέχεται ο Μαλίνιν, «αλλά το ρίσκο δεν αξίζει, γιατί το σύστημα δεν το ανταμείβει».
Οι κανόνες περιορίζουν την ατομικότητα
Η ίδια ανησυχία εκφράζεται και από άλλους κορυφαίους αθλητές. Η Alysa Liu, νυν παγκόσμια πρωταθλήτρια, τονίζει ότι οι κανόνες περιορίζουν την ατομικότητα, οδηγώντας σε προγράμματα που μοιάζουν ολοένα και περισσότερο μεταξύ τους. Η Amber Glenn, τρεις φορές πρωταθλήτρια ΗΠΑ, επισημαίνει ότι συναθλήτριές της με πρωτότυπες κινήσεις και διαφορετική φορά περιστροφής εντυπωσιάζουν το κοινό, αλλά υστερούν βαθμολογικά απέναντι σε πιο «τυπικά» προγράμματα που εκτελούνται άψογα.
Οι προπονητές και οι ομοσπονδίες βρίσκονται συχνά στη δυσάρεστη θέση να αποθαρρύνουν τη δημιουργικότητα. Ο Τζάστιν Ντίλον, υπεύθυνος υψηλών επιδόσεων της U.S. Figure Skating, αναγνωρίζει ότι έχει ζητήσει από αθλητές να τροποποιήσουν ή να εγκαταλείψουν πρωτότυπες ιδέες επειδή «δεν έπιαναν τα κουτάκια» της βαθμολογίας. Το ζητούμενο, όπως λέει, είναι η ισορροπία: πώς κάτι ξεχωριστό μπορεί να γίνει και βαθμολογικά αποδοτικό.
Η Διεθνής Ομοσπονδία έχει κάνει ορισμένα βήματα προς τη... χαλάρωση των κανονισμών. Το backflip, που ήταν επί δεκαετίες απαγορευμένο λόγω κινδύνου, επιτρέπεται πλέον, χωρίς όμως να προσφέρει μεγάλο πλεονέκτημα στη βαθμολογία. Για κάποιους, η επιστροφή του ρίσκου και της αβεβαιότητας ίσως είναι η επόμενη διέξοδος. Για άλλους, όπως η Γκλεν, η ιδέα προκαλεί περισσότερο φόβο παρά ενθουσιασμό.
Ο Τζέισον Μπράουν εκπροσωπεί μια διαφορετική σχολή. Δεν βασίζεται στα τετραπλά άλματα, αλλά στην άρτια εκτέλεση τριπλών και στην έντονη καλλιτεχνική αφήγηση. Παρά τους περιορισμούς, καταφέρνει να διεκδικεί βάθρα σε μεγάλες διοργανώσεις.
Κατά τον ίδιο, ίσως η επόμενη καινοτομία στο καλλιτεχνικό πατινάζ να μην αφορά τα όρια του σώματος, αλλά την επαναφορά της ιστορίας και της έκφρασης στο επίκεντρο. Όσο περισσότερο οι αθλητές επικεντρώνονται στην εκτέλεση ενός στοιχείου, τόσο λιγότερο χώρο αφήνουν στην καλλιτεχνική τόλμη.
Το άθλημα, λοιπόν, φαίνεται να ισορροπεί ανάμεσα σε δύο κόσμους: από τη μία, την τεχνική τελειότητα που πλησιάζει τα ανθρώπινα όρια· από την άλλη, μια δημιουργικότητα που ασφυκτιά μέσα σε κανονιστικά πλαίσια.
Αν το τετραπλό άξελ ήταν το απόλυτο άλμα, το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν το μέλλον του καλλιτεχνικού πατινάζ θα γραφτεί στον αέρα ή στην αφήγηση που συνοδεύει κάθε πρόγραμμα.