Ένα νικητήριο καλάθι στην εκπνοή, δηλαδή ένα buzzer beater, είναι, ίσως, η πιο συναρπαστική στιγμή που μπορεί να συμβεί σε έναν αγώνα μπάσκετ.
Είτε το έχει πετύχει ο Σάσα Βεζένκοφ με τον Ολυμπιακό απέναντι στην Μακάμπι Τελ Αβίβ κάνοντας τον Εβαν Φουρνιέ να τραβά τα μαλλιά που δεν έχει, είτε ο Κόρι Τζόσεφ χαρίζοντας του ερυθρόλευκους τη νίκη, είναι μια άκρως γοητευτική στιγμή σερ έναν αγώνα μπάσκετ.
Ο όρος προκύπτει από τον συνδυασμό δύο αγγλικών λέξεων. «Buzzer» σημαίνει βομβητής, δηλαδή το κουμπί που προκαλεί ηχητικό σήμα και για να το προσαρμόσουμε στο μπάσκετ, η κόρνα της γραμματείας που ηχεί στη λήξη της περιόδου. To beater προέρχεται από το beat, που είναι μια πολυσημική λέξη, η οποία αποδίδεται στα ελληνικά ανάλογα με τα συμφραζόμενα. Εν προκειμένω σημαίνει νικάω, και ο όρος buzzer beater υποδηλώνει το σουτ που νικάει τη σειρήνα.
Ο όρος αφορά στα αθλήματα με χρονόμετρο και όχι μόνοι στο μπάσκετ και αναφέρεται σε ένα επιτυχημένο σουτ που πραγματοποιείται ακριβώς τη στιγμή που λήγει ο χρόνος μιας περιόδου ή ολόκληρου του αγώνα, με το χρονόμετρο να δείχνει μηδέν. Καθώς ένας ήχος (buzzer) ακούγεται μόλις λήξει ο χρόνος, προέκυψε και η ονομασία «buzzer beater».
Η στιγμή που λήγει ο χρόνος του αγώνα και η πρώτη γραπτή αναφορά
Ο όρος χρησιμοποιείται κυρίως για καλάθι που χαρίζει τη νίκη ή την ισοπαλία στην ομάδα, ακριβώς τη στιγμή που λήγει ο χρόνος του αγώνα.
Οι διαιτητές στο NCAA (National Collegiate Athletic Association), στο NBA (National Basketball Association), στο WNBA (Women's National Basketball Association), στη Serie A (Ιταλία) και στο Final Four της EuroLeague (από το 2006 και μετά) υποχρεούνται να χρησιμοποιούν το σύστημα instant replay για να ελέγξουν αν ένα σουτ που επιτεύχθηκε στο τέλος μιας περιόδου εκτελέστηκε πριν λήξει ο χρόνος.
Από το 2002, το NBA έχει επίσης καθιερώσει τη χρήση φωτεινών λωρίδων LED κατά μήκος των άκρων του ταμπλό και της γραμματείας, ώστε να υποδηλώνεται με σαφήνεια η λήξη μιας περιόδου.
Γραπτώς, θεωρείται ότι ο συγκεκριμένος όρος εμφανίστηκε πρώτη φορά το 1965 στην εφημερίδα News Journal (Mansfield, Οχάιο).
Το πρώτο buzzer beater του NBA, το 1946
Οι πιθανότητες να βρούμε ποιος πέτυχε το πρώτο τέτοιο νικητήριο καλάθι στην εκπνοή μάλλον δεν είναι πολλές. Οι αναλυτές θεωρούν ότι όσον αφορά το NBA, πρέπει να γυρίσουμε πίσω στο 1946, τη χρονιά που ιδρύθηκε επίσημα. Τότε, η λίγκα ονομαζόταν BAA (Basketball Association of America), πριν από τη συγχώνευσή της με το NBL και τη μετονομασία της σε NBA.
Εκείνη την εποχή, στους St. Louis Bombers αγωνιζόταν ο John Evans Barr, ένας φόργουορντ ύψους 1,90 μ.. Στις 10 Δεκεμβρίου 1946 οι Bombers αντιμετωπίζουν τους Cleveland Rebels. Μετά από μια πρώτη περίοδο με εξαιρετικά χαμηλό σκορ, όπου καμία από τις δύο ομάδες δεν ξεπέρασε τους δέκα πόντους, οι αντίπαλοι συνέχισαν κοντά συμβαδίζουν στο σκορ καθ' όλη τη διάρκεια του αγώνα, οδηγώντας την αναμέτρηση στην παράταση.
Καθώς τα τελευταία δευτερόλεπτα κυλούσαν και οι Bombers βρίσκονταν πίσω στο σκορ με έναν πόντο, ο συμπαίκτης του Barr, Aubrey Davis, του έδωσε την μπάλα. Ο Barr ευστόχησε σε ένα σουτ δύο πόντων, χαρίζοντας στους Bombers τη 13η νίκη τους στη σεζόν.
Ο Barr ολοκλήρωσε το παιχνίδι με μόλις τέσσερις πόντους. Δεν είναι πολλοί οι παίκτες που γράφουν ιστορία με μόλις τέσσερις πόντους, αλλά το να είσαι ο πρώτος παίκτης που πετυχαίνει νικητήριο καλάθι στην εκπνοή του χρόνου σε αγώνα του NBA, σε καθιστά αναμφίβολα μια ξεχωριστή περίπτωση.
Η πρώτη φορά στην ιστορία των τελικών του NBA
Στις 8 Απριλίου 1950, ο Μπομπ Χάρισον πέτυχε το πρώτο νικητήριο καλάθι στην εκπνοή (buzzer-beater) στην ιστορία των Τελικών του NBA, ένα σουτ σχεδόν από το κέντρο του γηπέδου, χαρίζοντας στους Λέικερς τη νίκη επί των Νάσιοναλς με 68-66 στον 1ο αγώνα. Η ομάδα της Μινεάπολης κατέκτησε τελικά τον τίτλο εκείνη τη χρονιά.
Οι αναφορές της εποχής διίστανται ως προς το αν το καλάθι σημειώθηκε κυριολεκτικά την ώρα που ακούστηκε η κόρνα της λήξης ή αν υπήρξε χρόνος για τον Πολ Σίμουρ -ο οποίος, συμπτωματικά, ήταν συμπαίκτης του Χάρισον στο λύκειο, καθώς και γείτονας και φίλος του από την παιδική ηλικία- να επιχειρήσει ένα σουτ από το άλλο άκρο του γηπέδου —το οποίο αστόχησε—, ενώ στο 00:20 του σχετικού βίντεο φαίνεται να ισχύει το δεύτερο σενάριο, καθώς ένας παίκτης των Νάσιοναλς πιάνει την μπάλα και κατευθύνεται προς την τελική γραμμή.
Αυτά που δεν πρόκειται να ξεχάσουμε και πολλά άλλα
Η ιστορία του μπάσκετ είναι γεμάτη με τέτοια απίστευτα καλάθια, είναι πρόκειται στην κυριολεξία για buzzer-beater, δηλαδή σουτ στην εκπνοή και υπό τον ήχο της κόρνας, είτε απλώς για σουτ των τελευταίων δευτερολέπτων που έκριναν αγώνες και από τους περισσότερους χαρακτηρίζονται με τον συγκεκριμένο όρο.
Υπάρχουν κάποια που θεωρούνται αξέχαστα. Το 1989 ο Μάικλ Τζόρνταν πέτυχε ένα από τα πιο εμβληματικά καλάθια όλων των εποχών στο πέμπτο παιχνίδι των Μπουλς με τους Καβαλίερς. Σκόραρε στην εκπνοή, χάρισε στην ομάδα του τη νίκη, και πανηγύρισε με μοναδικό τρόπο.
Αδιανόητο θεωρείται το buzzer beater του Καουάι Λέοναρντ στους τελικούς της Ανατολής το 2019. Ο Λέοναρντ πέτυχε το πρώτο buzzer beater σε Game 7, στην ιστορία των playoffs, με την μπάλα να αναπηδά τέσσερις φορές στη στεφάνη.
Έχει και το ελληνικό μπάσκετ τα δικά του απίθανα buzzer beater. Όπως αυτό του Δημήτρη Διαμαντίδη στο Ευρωμπάσκετ του 2005 στην αναμέτρηση Ελλάδα – Γαλλία που συνοδεύτηκε από το «βαλ’ το αγόρι μου» του Βασίλη Σκουντή.
Φυσικά το διάσημο πεταχτάρι του Γιώργου Πρίντεζη το 2012 στην Κωνσταντινούπολη με το οποίο ο Ολυμπιακός νίκησε την ΤΣΣΚΑ Μόσχας στον τελικό της Euroleague και κατέκτησε το τρόπαιο.
Στο ελληνικό πρωτάθλημα υπάρχει και το καλάθι που για κάποιους έγινε σήμα-κατατεθέν του Βασίλη Σπανούλη, ένα ι το τρίποντο με το οποίο ο Ολυμπιακός νίκησε τον Παναθηναϊκό στο ΟΑΚΑ, στο 2ο ματς της σειράς των τελικών των play offs, το 2015.
Είναι δεδομένο ότι κάθε buzzer beater έχει τη δική του σημασία, είναι αν μη τι άλλο εντυπωσιακό και σε κάποιους μένει αξέχαστο. Η λίστα είναι ατελείωτη και όσα βίντεο και αν δούμε, θα διαπιστώσουμε ότι το κάθε ένα έχει τη δική του χάρη.