Το βράδυ της Τρίτης στο Τροκαντερό, ο σχεδιαστής Άντονι Βακαρέλο γιόρτασε τα δέκα χρόνια του στην καλλιτεχνική διεύθυνση του Saint Laurent με μια συλλογή σχεδόν ολόκληρη από χρυσό και μια επίδειξη που, όσο προχωρούσε, έμοιαζε όλο και λιγότερο με επέτειο: γινόταν το κύκνειο άσμα του.
Απέναντι από τον φωτισμένο Πύργο του Άιφελ, κάτω από έναν πελώριο πολυέλαιο, ο Βακαρέλο ξεδίπλωσε σε 59 looks πολλούς από τους κώδικες που έχτισε στον Saint Laurent μέσα σε αυτή τη δεκαετία: τους αυστηρούς ώμους, τη στενή μέση, την επιμονή στο σώμα, τη σεξουαλικότητα χωρίς κοκεταρία, μια πολυτέλεια που μπορεί να γίνει σχεδόν επιθετική και παραμένει οπωσδήποτε ροκ. Ύστερα από σχεδόν πενήντα εμφανίσεις μέσα στο χρυσό ήρθε το μαύρο και, στο τέλος, η Σαρλότ Γκενσμπούρ, που τραγούδησε για εκείνον: «You are so much Yves Saint Laurent, Anthony, you’re so much».
Ο χρυσός κυριάρχησε με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Άλλοτε ωχρός και άλλοτε βαθύς, πέρασε από το λαμέ και την οργάντζα στο ζακάρ και το λάτεξ, από τα σακάκια τύπου σαφάρι και τις καμπαρντίνες στις κρουαζέ φούστες, στα σακάκια με τους έντονους ώμους, στα κοντά μπουφάν με όγκο και στα εφαρμοστά φορέματα με τις επιμήκεις, καθαρές γραμμές. Βαριά κεντήματα και πληθωρικά κοσμήματα έφερναν ορισμένες εμφανίσεις κοντά στην υψηλή ραπτική.
Ο Βακαρέλο περνούσε από διαφορετικές εποχές του Υβ Σεν Λοράν χωρίς να τις αναπαριστά: το σαφάρι, το αυστηρό tailoring, η αγάπη για το χρυσό βρίσκονταν εκεί μαζί με τους μεγάλους ώμους, τα πολύ κοντά φορέματα και την ελεγχόμενη σεξουαλικότητα που έχει γίνει δική του υπογραφή. Στο τέλος το χρυσό εξαφανίστηκε. Ένα μαύρο βελούδινο φόρεμα με κουμπιά-κοσμήματα έδωσε τη θέση του σε τρία μαύρα βραδινά φορέματα με φαρδιά μανίκια και μακριές ουρές. Χωρίς να είναι αναδρομική, η συλλογή έφερνε κοντά τον Saint Laurent που παρέλαβε ο Βακαρέλο και εκείνον που διαμόρφωσε ο ίδιος.
Το όργιο των φημών και η σιωπή της Kering
Ήταν δύσκολο να αγνοήσει κανείς όσα είχαν προηγηθεί τις τελευταίες εβδομάδες. Οι πληροφορίες για την αποχώρηση του Βακαρέλο κυκλοφορούσαν ήδη στη βιομηχανία της μόδας και η επίδειξη της συλλογής για την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2027 αντιμετωπίστηκε από μεγάλο μέρος του διεθνούς Τύπου ως η αυλαία μιας δεκαετούς θητείας. Επισήμως, πάντως, ούτε ο Saint Laurent ούτε η Kering έχουν μέχρι στιγμής ανακοινώσει την αποχώρησή του. Το Reuters μιλά προσεκτικά για μια επίδειξη που ενδέχεται να ήταν η τελευταία του, ενώ άλλα μέσα, μεταξύ τους η Vogue France, αντιμετωπίζουν πλέον τη βραδιά ως αποχαιρετισμό.
Αν όμως ήθελε κανείς να διαβάσει τα σημάδια, υπήρχαν αρκετά. Ο χώρος είχε στηθεί ως αναφορά στο Salon Impérial του Hôtel Inter-Continental, την αίθουσα όπου ο Υβ Σεν Λοράν παρουσίαζε τις συλλογές υψηλής ραπτικής του από το 1976. Ο χρυσός, που κατέλαβε σχεδόν ολόκληρη τη συλλογή, ήταν βαθιά συνδεδεμένος με τον ίδιο τον ιδρυτή του οίκου και με τις αναμνήσεις του από το Οράν της Αλγερίας. Ο Βακαρέλο έγραψε στις σημειώσεις του ότι είχε αυτή τη συλλογή στο μυαλό του εδώ και πολύ καιρό και μόλις τώρα αισθάνθηκε πως είχε έρθει η στιγμή να την πραγματοποιήσει.
Το φως που είναι αδύνατον να κρατήσουμε
Υπήρχε και μια φράση στις σημειώσεις του που, με όσα γνωρίζουμε σήμερα, δύσκολα περνά απαρατήρητη: «Ένα φως λάμπει ακόμη εντονότερα όταν γνωρίζουμε ότι είναι αδύνατον να το κρατήσουμε». Και λίγο παρακάτω: «Αυτό που περνά και φεύγει αφήνει μερικές φορές περισσότερο φως από εκείνο που μένει». Δεν χρειαζόταν να γράψει τη λέξη αποχαιρετισμός.
Η συλλογή έμοιαζε έτσι με μια συνομιλία δέκα χρόνων με έναν άνθρωπο που ο Βακαρέλο δεν γνώρισε ποτέ. Ευφυώς απέφυγε όλα αυτά τα χρόνια να μετατρέψει το αρχείο του Υβ Σεν Λοράν σε μουσείο. Κράτησε κυρίως την ιδέα μιας γυναίκας που χρησιμοποιεί το ρούχο για να ορίσει η ίδια την παρουσία και τη σεξουαλικότητά της, αλλά και εκείνη την αδιάκοπη συνομιλία ανάμεσα στο ανδρικό και το γυναικείο, το αυστηρό κοστούμι και το γυμνό δέρμα, την πειθαρχία και την υπερβολή. Μετέφερε αυτούς τους κώδικες στη δική του εποχή, και ίσως εκεί βρίσκεται μία από τις εξηγήσεις για τα δέκα χρόνια του σε μια θέση όπου η διάρκεια αποτελεί πλέον εξαίρεση.
Όταν ανέλαβε τον Saint Laurent το 2016, διαδεχόμενος τον Εντί Σλιμάν, βρέθηκε σε έναν οίκο με ήδη πολύ ισχυρή και απολύτως αναγνωρίσιμη σύγχρονη ταυτότητα. Ο Σλιμάν είχε προχωρήσει σε μια ριζική και εμπορικά εξαιρετικά επιτυχημένη επανατοποθέτηση: αφαίρεσε το «Yves» από την εμπορική ονομασία, μετέφερε μεγάλο μέρος της δημιουργικής δραστηριότητας στο Λος Άντζελες και έφερε τον Saint Laurent κοντά σε μια νεότερη γενιά, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τη σχέση του με τη μουσική και τη ροκ κουλτούρα.
H δυσκολία του να είσαι διάδοχος του του Σλιμάν
Ο Βακαρέλο είχε να αναμετρηθεί με αυτή την κληρονομιά και ταυτόχρονα να βρει τον δικό του Saint Laurent. Στις πρώτες συλλογές του κυριάρχησαν τα πολύ κοντά φορέματα, το μαύρο δέρμα, τα διάφανα υφάσματα, τα ατελείωτα πόδια, μια εικόνα ωμής σχεδόν σεξουαλικότητας που εύκολα μπορούσε να γίνει η μοναδική ανάγνωση της δουλειάς του.
Με τα χρόνια άρχισε να σκάβει βαθύτερα στην ιστορία του οίκου: επέστρεψε στους μεγάλους ώμους και στο ανδρόγυνο κοστούμι, στην καμπαρντίνα και στο σμόκιν, στους όγκους και στη βραδινή υπερβολή των δεκαετιών του ’70 και του ’80, χωρίς να καταλήξει σε μια άσκηση αναπαραγωγής του αρχείου. Άλλαξε και ο τρόπος με τον οποίο χειριζόταν το σώμα. Η γυναίκα του Βακαρέλο δεν χρειαζόταν πια ένα μίνι φόρεμα ή ένα διάφανο ύφασμα για να είναι αισθησιακή· μπορούσε να είναι ντυμένη μέχρι τον λαιμό, με ένα αυστηρό σύνολο, υπερτονισμένους ώμους και σκούρα γυαλιά, και να έχει την ίδια ένταση.
Ίσως αυτή να είναι και η σημαντικότερη κατάκτησή του: έφτιαξε μια εικόνα Saint Laurent που αναγνωρίζεται αμέσως, πριν ακόμη εμφανιστεί το όνομα του οίκου.
Στα χρόνια του ο Saint Laurent απέκτησε και ένα πολύ ευρύτερο πολιτιστικό αποτύπωμα, με ιδιαίτερη έμφαση στο σινεμά. Με τη Saint Laurent Productions ένας μεγάλος οίκος μόδας πέρασε από τον γνώριμο ρόλο του χορηγού ή του δημιουργού κοστουμιών στην ίδια την παραγωγή κινηματογραφικών έργων. Η σχέση με το Φεστιβάλ των Καννών, οι συνεργασίες με σκηνοθέτες, καλλιτέχνες και μουσικούς, η Saint Laurent Rive Droite, οι εκθέσεις, τα βιβλία και οι φωτογραφικές εκδόσεις δημιούργησαν γύρω από τη μόδα του Βακαρέλο έναν ολόκληρο πολιτιστικό κόσμο.
Παράλληλα ήρθε και η εντυπωσιακή εμπορική ανάπτυξη. Ο Saint Laurent εξελίχθηκε μέσα στη δεκαετία του Βακαρέλο σε έναν από τους σημαντικότερους οίκους της Kering. Σήμερα η συγκυρία έχει αλλάξει: τα έσοδα του οίκου υποχώρησαν κατά 6% το 2025, αν και η Kering ανακοίνωσε τον Ιούλιο επιστροφή στην ανάπτυξη κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026.
Η παρέμβαση του οίκου στο πολιτιστικό τοπίο
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα δέκα χρόνια του Βακαρέλο αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα. Από έναν καλλιτεχνικό διευθυντή ζητείται σήμερα να παράγει ταυτόχρονα επιθυμία, εικόνα, πολιτιστικό κύρος, αδιάκοπο υλικό για τα κοινωνικά δίκτυα και, φυσικά, πωλήσεις. Οι αλλαγές προσώπων στους μεγάλους οίκους έχουν επιταχυνθεί εντυπωσιακά, συχνά χωρίς να αφήνουν στους σχεδιαστές τον χρόνο που χρειάζεται για να αποκτήσει βάθος μια νέα δημιουργική κατεύθυνση. Ο Βακαρέλο τον είχε και κατάφερε μέσα σε μία δεκαετία να κάνει την προσωπική του αισθητική ταυτότητα ενός παγκόσμιου οίκου.
Κάπως έτσι, η επίδειξη της Τρίτης δεν χρειαζόταν να γίνει παρέλαση των μεγαλύτερων επιτυχιών του. Αρκούσαν ο χρυσός και το μαύρο, δύο χρώματα φορτισμένα με την ιστορία του Saint Laurent αλλά και με τη δική του δεκαετία. Στην πρώτη σειρά βρίσκονταν γυναίκες που συνδέονται με διαφορετικές εποχές του οίκου και της διαδρομής του Βακαρέλο, από την Κατρίν Ντενέβ και την Κέιτ Μος μέχρι τη Ζόι Κράβιτζ και την Άνια Ρούμπικ. Και στο τέλος εμφανίστηκε η Σαρλότ Γκενσμπούρ.
Οι δυο τους γνωρίζονται από το 2013, πριν ακόμη ο Βακαρέλο αναλάβει τον Saint Laurent. Εκείνη φόρεσε δημιουργία της ομώνυμης τότε μάρκας του στα César και, όταν ο Βέλγος σχεδιαστής πήγε στον γαλλικό οίκο, έγινε μία από τις μούσες του. Η σχέση τους πέρασε από τη μόδα στο σινεμά και στη μουσική: η Γκενσμπούρ πρωταγωνίστησε στο «Lux Æterna» του Γκασπάρ Νοέ, που συνδέθηκε με τον Saint Laurent, ενώ ο Βακαρέλο σκηνοθέτησε το βίντεο κλιπ του «Blurry Moon». Όταν λοιπόν εμφανίστηκε στο τέλος της επίδειξης και τραγούδησε «You are so much Yves Saint Laurent, Anthony, you’re so much», δεν ήταν απλώς η διάσημη καλεσμένη που επιστρατεύεται για ένα εντυπωσιακό φινάλε. Υπήρχαν πίσω της δεκατρία χρόνια κοινής ιστορίας.
Λίγο αργότερα ο Άντονι Βακαρέλο βγήκε στην πασαρέλα με το μαύρο κοστούμι του, χαμογέλασε και χαιρέτησε το κοινό που τον χειροκροτούσε. Ο ίδιος δεν είπε ότι φεύγει και ο Saint Laurent εξακολουθεί να μην το έχει ανακοινώσει. Αν όμως η επίσημη ανακοίνωση επιβεβαιώσει όσα συζητά ήδη ολόκληρη η βιομηχανία, το βράδυ στο Τροκαντερό θα μείνει ως η τελευταία εικόνα μιας ασυνήθιστα μακράς δημιουργικής σχέσης.