Από μεγάλες επανεκκινήσεις μέχρι φιλόδοξα νέα μουσεία που υπόσχονται να επαναπροσδιορίσουν το τι σημαίνει «έκθεση» στην εποχή της εμβύθισης, της τεχνητής νοημοσύνης και της πολιτισμικής αυτοαφήγησης.
Το 2026 προδιαγράφεται ως χρονιά-ορόσημο για όσους ταξιδεύουν με πυξίδα την περιέργεια και όχι μόνο τον ήλιο: από μεγάλες επανεκκινήσεις στο Smithsonian μέχρι φιλόδοξα νέα μουσεία που υπόσχονται να επαναπροσδιορίσουν το τι σημαίνει «έκθεση» στην εποχή της εμβύθισης, της τεχνητής νοημοσύνης και της πολιτισμικής αυτοαφήγησης.
Στην Ουάσιγκτον, το Smithsonian Institution μπαίνει στο 2026 με έναν κατάλογο γεγονότων που λειτουργούν σαν συλλογικό προσκλητήριο: το National Air and Space Museum ολοκληρώνει την πολυετή ανακαίνισή του και ανοίγει τις υπόλοιπες αίθουσες την 1η Ιουλίου, το National Museum of African American History and Culture κλείνει 10 χρόνια ζωής με ένα block-party bash τον Σεπτέμβριο, ενώ ο ανανεωμένος Sculpture Garden του Hirshhorn προγραμματίζεται να υποδεχτεί ξανά το κοινό τον Οκτώβριο.
Η Αμερική γιορτάζει τα 250 χρόνια της
Παράλληλα, η Αμερική γιορτάζει τα 250 χρόνια της – το semiquincentennial – και οι Smithsonian χώροι «κουμπώνουν» πάνω σε αυτή τη συμβολική καμπή με εκθέσεις, επετείους, επαναλειτουργίες και μια επέκταση του Smithsonian Folklife Festival, που φέτος διευρύνεται ως πολυσυλλεκτική, πολυτοπική εμπειρία με τίτλο «Of the People: The Smithsonian Festival of Festivals», εστιάζοντας στα φεστιβάλ ως εργαλείο πολιτικής συμμετοχής και πολιτισμικής ανταλλαγής.
Στο National Mall, ακόμη και οι «μικρές» κινήσεις έχουν το βάρος τους: το ιστορικό καρουζέλ προγραμματίζεται να ανοίξει ξανά εγκαίρως για το επετειακό πάρτι της 4ης Ιουλίου στην Ουάσιγκτον. Και το Smithsonian Castle, στη δική του πρώτη μεγάλη ανακαίνιση εδώ και πάνω από 50 χρόνια, θα κάνει μια σπάνια παύση στο έργο για να υποδεχτεί το κοινό από το Σαββατοκύριακο της Memorial Day έως τη Labor Day. Δεν πρόκειται απλώς για «άνοιγμα θυρών»: το Castle θα προσφέρει visitor’s center, καφέ και κατάστημα αναμνηστικών, αλλά κυρίως την έκθεση American Aspirations, με αντικείμενα που αφηγούνται το ταξίδι της Αμερικής, ανάμεσά τους και το υμνολόγιο της καταργήτριας της δουλείας Harriet Tubman.
Στην ίδια λογική, το National Museum of American History ανοίγει στις 14 Μαΐου την έκθεση In Pursuit of Life, Liberty & Happiness, με 250 αντικείμενα που διερευνούν τα ιδανικά της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας – από το γραφείο στο οποίο ο Thomas Jefferson έγραψε τη Διακήρυξη έως το παλαιότερο σωζόμενο αμερικανικό πολεμικό πλοίο. Η εικόνα που σχηματίζεται είναι ξεκάθαρη: η μουσειακή χρονιά δεν αφορά μόνο νέες αρχιτεκτονικές «στέγες», αλλά και νέα αφηγηματικά πλαίσια, νέα τεχνολογικά εργαλεία, νέα πολιτισμικά βλέμματα.
Αυτή η δυναμική δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ. Σε όλο τον κόσμο, μια σειρά από νέους ή επαναλανσαρισμένους μουσειακούς οργανισμούς ετοιμάζεται να ανοίξει μέσα στο 2026 – από μουσεία αφιερωμένα στην ψηφιακή τέχνη και την εξερεύνηση έως κέντρα πολιτισμικής κληρονομιάς, θρησκευτικής ιστορίας, σύγχρονου βίου και μουσικής κουλτούρας. Το Smithsonian Magazine απαριθμεί δέκα από τα πιο αναμενόμενα ανοίγματα της χρονιάς, χαρτογραφώντας ένα τοπίο όπου το μουσείο δεν είναι πια μόνο αίθουσες και προθήκες, αλλά και «σκοτεινές διαδρομές» με τεχνολογία, LED θέατρα, ψηφιακές εγκαταστάσεις που αντιδρούν στο σώμα του επισκέπτη, ζωντανές παραστατικές τέχνες, ακόμη και τεχνητή νοημοσύνη που «απαντά» σε ερωτήσεις.
Το πιο πολυσυζητημένο άνοιγμα
Το πιο πολυσυζητημένο άνοιγμα, σχεδόν μια δεκαετία σε αναμονή, είναι το Lucas Museum of Narrative Art στο Exposition Park του Λος Άντζελες, που προγραμματίζεται να εγκαινιαστεί στις 22 Σεπτεμβρίου. Εμπνευστής είναι ο George Lucas, με συνιδρύτρια την επιχειρηματία Mellody Hobson, και η αποστολή του περιγράφεται ως γιορτή της «καθολικής γλώσσας της οπτικής αφήγησης» και της δύναμής της να συνδέει τους ανθρώπους.
Το ίδιο το κτιριακό αποτύπωμα είναι δηλωτικό: 11 στρέμματα πανεπιστημιούπολης, πενταώροφο κτίριο 300.000 τετραγωνικών ποδιών, 35 γκαλερί και μόνιμη συλλογή άνω των 40.000 έργων που καλύπτει σχεδόν όλο το φάσμα του narrative art: τοιχογραφίες, γλυπτική, φωτογραφία, πόστερ, εικονογράφηση, animation cels, μέχρι και magic-lantern slides – ζωγραφισμένες ή φωτογραφημένες εικόνες σε γυάλινες πλάκες.
Η επιμέλεια της θεματικής δεν κρύβει τη διάθεση γεφύρωσης «υψηλού» και «δημοφιλούς»: από Norman Rockwell και Beatrix Potter μέχρι πρωτότυπα comic strips των Charles Schulz και Jack Kirby, και από Frida Kahlo και Dorothea Lange μέχρι καθαρά κινηματογραφικά κειμήλια, όπως lightsabers και αυθεντικά κοστούμια από το σύμπαν του Star Wars. Στο πακέτο προστίθενται δύο θέατρα, εστιατόριο και κατάστημα – στοιχεία που δείχνουν ότι το μουσείο σχεδιάζεται ως πλήρης προορισμός, όχι ως στάση.
Στην Ουάσιγκτον, το National Geographic Society επιχειρεί να μεταφράσει 138 χρόνια αφήγησης – από το 1888 – σε μια νέα, βιωματική μορφή, με το National Geographic Museum of Exploration, που αναμένεται να ανοίξει το καλοκαίρι στα κεντρικά του οργανισμού. Ο χώρος ξεπερνά τα 100.000 τετραγωνικά πόδια και περιγράφεται ως sustainably built, με εμπειρίες που δανείζονται τη γλώσσα της θεαματικότητας και της διαδραστικότητας: μια ξενάγηση που μεταφέρει τον επισκέπτη σε αποστολές πεδίου σε απομακρυσμένα σημεία, μια μεγάλης κλίμακας ψηφιακή εγκατάσταση με εξώφυλλα του περιοδικού από το πρώτο τεύχος του 1888, ένα καθηλωτικό θέατρο 400 θέσεων για ταινίες και ιστορίες εξερεύνησης, αλλά και μια νυχτερινή αυλή που αναπαριστά έξι παγκόσμια οικοσυστήματα μέσω γλυπτών ζώων σε φυσικό μέγεθος, touchable prints και audioscapes.
Η είσοδος γίνεται μέσα από ένα κίτρινο πλαίσιο ύψους 11 ποδιών, που αναπαράγει το εμβληματικό περίγραμμα εξωφύλλου του National Geographic, υπογραμμίζοντας την ισχύ του brand ως μουσειακού «σκηνικού». Η πρώτη έκθεση, Photo Ark: Animals of Earth, βασίζεται στο National Geographic Photo Ark που δημιούργησε και καθοδηγεί ο explorer Joel Sartore, με προβολές μεγάλης κλίμακας και touch interactives, στοχεύοντας να εμπνεύσει προστασία για είδη σε κίνδυνο.
Στη Γερμανία, το UBS Digital Art Museum στο Αμβούργο προβάλλεται ως το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό ίδρυμα αφιερωμένο στην ψηφιακή και immersive τέχνη. Προγραμματισμένο για την άνοιξη, προσφέρει περίπου 70.000 τετραγωνικά πόδια εκθεσιακού χώρου και ύψος οροφής 39 ποδιών, με μόνιμο, πολυαισθητηριακό έργο της διεθνούς κολεκτίβας teamLab που καταλαμβάνει ολόκληρο το μουσείο.
Το teamLab Borderless περιγράφεται ως περιβάλλον μεγάλων προβολών και διαδραστικών χώρων, με αφηγήσεις που μετακινούνται ανά δωμάτιο, αρνούμενες τα «σταθερά όρια» και ανταποκρινόμενες στην κίνηση, την αφή και τη φυσική παρουσία κάθε επισκέπτη. Η τοποθεσία του, στη HafenCity, ένα μεγάλο παραθαλάσσιο αναπτυξιακό πεδίο γνωστό για την πειραματική αρχιτεκτονική, ενισχύει το μήνυμα ότι η ψηφιακή τέχνη θέλει και νέο αστικό πλαίσιο.
Στο Λονδίνο, η μεγάλη κίνηση δεν είναι ένα ολοκαίνουργιο ίδρυμα αλλά η μεταμόρφωση και η μετεγκατάσταση: το πρώην Museum of London, που έκλεισε τον Δεκέμβριο του 2022, επανεμφανίζεται ως London Museum και προγραμματίζεται να ανοίξει στα τέλη του 2026 στη ζώνη της πρώην αγοράς Smithfield. Η αλλαγή δεν είναι μόνο ονοματολογική. Η πρόσβαση σε δημόσιες συγκοινωνίες, η αύξηση χώρου στα 290.000 τετραγωνικά πόδια (από 183.000), και η φιλοδοξία να αφηγηθεί «την ιστορία των Λονδρέζων» μέσα σε 450.000 χρόνια, τοποθετούν το νέο σχήμα ανάμεσα στις μεγαλύτερες αστικές ιστορικές συλλογές στον κόσμο.
Διαθέτει πάνω από έξι εκατομμύρια αντικείμενα – από ρωμαϊκά μωσαϊκά και μεσαιωνική πανοπλία μέχρι βικτωριανή σιδηρουργία και ένα σύγχρονο, σχεδόν viral τεκμήριο όπως τα Piranhas του Banksy, ένα ζωγραφισμένο κουτί που εμφανίστηκε σε δρόμο του κεντρικού Λονδίνου το 2024. Ένα ιδιότυπο αρχιτεκτονικό εύρημα θα επιτρέπει σε επιβάτες τρένου να «κρυφοκοιτάζουν» μέσα στις γκαλερί καθώς η γραμμή περνά.
Οι μόνιμες αίθουσες θα στεγαστούν στο εγκαταλελειμμένο Victorian General Market, ενώ το γειτονικό Poultry Market της δεκαετίας του 1960, που ανοίγει το 2028, θα φιλοξενεί περιοδικές εκθέσεις και αποθήκες συλλογών. Η περιοχή κουβαλά ιστορία από μόνη της: ρωμαϊκό νεκροταφείο, το θορυβώδες Bartholomew Fair, αλλά και ισχυρή λογοτεχνική παρουσία στον Dickens, από το Oliver Twist έως το Great Expectations.
Στο Τόκιο, το MoN Takanawa: The Museum of Narratives ανοίγει τον Μάρτιο και μοιάζει σχεδόν με πείραμα πάνω στη συμβίωση παράδοσης και τεχνολογίας. Το κτίριο είναι πολυεπίπεδο (έξι όροφοι πάνω από το έδαφος, τρεις κάτω) και υπόσχεται να συνδέσει kabuki και φαγητό με manga, μουσική και επιστήμη, παρουσιάζοντας δύο φορές τον χρόνο νέες θεματικές.
Η πρώτη, Life as Culture, εξερευνά πώς καθημερινές πράξεις – εργασία, φαγητό, ξεκούραση – «δημιουργούν και συντηρούν τον πολιτισμό». Η υβριδική αισθητική συμπληρώνεται από εστιατόριο, καφέ, υπόγειο θέατρο ντυμένο με ψηφιακά LED panels, εργαστηριακό χώρο για workshops, παραδοσιακή ζώνη tatami για χαλάρωση, βιβλιοθήκη και τρεις υπαίθριες ταράτσες, μία από τις οποίες επιτρέπει στους επισκέπτες να «μουσκέψουν τα κουρασμένα πόδια» – μια λεπτομέρεια που δείχνει ότι το μουσείο εδώ αντιμετωπίζεται και ως σώμα, όχι μόνο ως βλέμμα.
Στην Τανζανία, η ιστορία έχει πιο συγκινησιακό φορτίο: η Jane Goodall πέθανε τον Οκτώβριο του 2025, αλλά το νέο Dr. Jane’s Dream: The Goodall Centre of Hope στο Arusha επιχειρεί να κρατήσει ζωντανό το μήνυμά της. Προγραμματισμένο για τα τέλη Οκτωβρίου, δίπλα στο Arusha Cultural Heritage Center, περίπου 50 μίλια από το Moshi – την «πύλη» του Κιλιμάντζαρο – το κέντρο έχει δημιουργηθεί από ομάδα Disney alumni και Αφρικανούς καλλιτέχνες και υπόσχεται διαδραστικές εκθέσεις, κοινοτικά καθοδηγούμενες πρωτοβουλίες προστασίας και προβολές σε θέατρο.
Ο επισκέπτης θα μπορεί να ακούει αγγλικές μεταφράσεις κραυγών χιμπαντζήδων από τη Goodall σε ανεξάρτητο kiosk, να βλέπει σκαλισμένους και ζωγραφισμένους κορμούς δέντρων από Makonde artists, ακόμη και να «ψαρεύει» για τροφή σε αναπαράσταση τερμιτόλοφου με μικρούς ανιχνευτές, όπως έκαναν οι χιμπαντζήδες στην ιστορική ανακάλυψη της Goodall το 1960.
Στην Αυστραλία, το Larrakia Cultural Centre στο Northern Territory, με θέα στο Darwin Harbor, τιμά τους Larrakia, τους παραδοσιακούς ιδιοκτήτες γης και θάλασσας της ευρύτερης περιοχής του Greater Darwin, με ιστορίες που εκτείνονται δεκάδες χιλιάδες χρόνια πίσω. Προγραμματισμένο για τον Οκτώβριο, το κέντρο υπόσχεται εργαστήρια ζωγραφικής και ύφανσης, μουσικές παραστάσεις, εκμάθηση της γλώσσας Larrakia και εκτενή εκθεσιακό χώρο για «θησαυρούς» των Larrakia, συμπεριλαμβανομένων ιερών αντικειμένων όπως γυάλινες αιχμές δοράτων και προσωπικά κοσμήματα που έχουν επαναπατριστεί από διεθνή και αυστραλιανά ιδρύματα.
Η αρχιτεκτονική έχει σαφή συμβολισμό, με στέγη σε σχήμα πουλιού που παραπέμπει σε προγονικό ον, ενώ ο εσωτερικός και εξωτερικός σχεδιασμός περιλαμβάνει εστιατόριο με τοπικές γεύσεις, στούντιο τέχνης, κατάστημα, αμφιθέατρο με sand performance area και τελετουργική αλμυρή λίμνη.
Στη Νέα Υόρκη, το Hip Hop Museum στον Bronx ανοίγει το φθινόπωρο κατά μήκος της ακτής του Harlem River και δηλώνει εξαρχής ότι δεν μιλά απλώς για μουσική, αλλά για κίνημα. Το hip-hop γεννήθηκε τη δεκαετία του 1970, έγινε πολιτισμική δύναμη που επηρέασε μόδα, τεχνολογία, χορό, πολιτική και εκπαίδευση, και το μουσείο υπόσχεται να συγκεντρώσει αυτή την επίδραση σε 55.000 τετραγωνικά πόδια και 30.000 αντικείμενα. Βρίσκεται λίγα μίλια νότια από το «γενέθλιο σημείο» του hip-hop, το 1520 Sedgwick Avenue.
Στις κάθετες, floor-to-ceiling παρουσιάσεις θα περιλαμβάνονται αντικείμενα που είχαν ήδη εμφανιστεί στην προσωρινή τοποθεσία του μουσείου στο Bronx Terminal Market, όπως custom jackets του Dapper Dan και το Rappin’ Max Robot, το πρώτο hip-hop comic book: μια τετραμερή σειρά που δημιούργησε το 1986 ο καλλιτέχνης και σχεδιαστής Eric Orr με βοήθεια από τον Keith Haring.
Στην Τασκένδη, το Center of Islamic Civilization στο Ουζμπεκιστάν ανοίγει επίσης τον Μάρτιο και λειτουργεί ως θεσμική δήλωση: παρότι το κράτος είναι επίσημα κοσμικό, το Ισλάμ παραμένει βασικό στοιχείο ταυτότητας και πολιτισμού. Το κέντρο φιλοδοξεί να αναδείξει τη συμβολή του Ουζμπεκιστάν στο Ισλάμ και να λειτουργήσει ως παγκόσμιος κόμβος μελέτης και προώθησης της ιστορίας, της επιστήμης και της πνευματικής κληρονομιάς του.
Με τρεις ορόφους και πάνω από 150.000 τετραγωνικά πόδια εκθεσιακού χώρου, θα διαθέτει οκτώ γκαλερί, συλλογή 114 κορανικών χειρογράφων από ηγεμόνες και καλλιγράφους, καθώς και ένα έβδομου αιώνα Othman Quran, από τα αρχαιότερα στον κόσμο. Ταυτόχρονα, επενδύει σε «μοντέρνες ζώνες» εκπαίδευσης: «living portraits» ιστορικών στοχαστών και επιστημόνων που θα απαντούν σε ερωτήσεις επισκεπτών με τεχνητή νοημοσύνη, ερευνητικό κέντρο, εργαστήρια συντήρησης χειρογράφων και συνεδριακή αίθουσα 460 θέσεων. Η αρχιτεκτονική παντρεύει παραδόσεις της τιμουριδικής Κεντρικής Ασίας – περίτεχνα πλακίδια, γαλάζιο θόλο 213 ποδιών – με σύγχρονο σχεδιασμό.
Τέλος, στις Βρυξέλλες, το Kanal–Centre Pompidou, το πρώτο μουσείο της πόλης αφιερωμένο στη μοντέρνα και σύγχρονη τέχνη, προγραμματίζεται να ανοίξει στις 28 Νοεμβρίου και να αποτελέσει έναν από τους μεγαλύτερους μουσειακούς χώρους της Ευρώπης, με 430.000 τετραγωνικά πόδια.
Ως πολιτιστικός κόμβος συνδεδεμένος με το Centre Pompidou του Παρισιού, δίνει έμφαση στη βελγική τέχνη του 21ου αιώνα, αλλά και σε έργα από τη συλλογή του κεντρικού μουσείου: από Kandinsky και Picasso μέχρι video installations όπως τα light sculptures του Anthony McCall και πορσελάνινα enamel-on-steel prints του Roy Lichtenstein. Η εμπειρία δεν περιορίζεται στις εκθέσεις: περιλαμβάνει ζωντανή μουσική, χορό, παραστατικές τέχνες, βιβλιοθήκη και… φούρνο, όλα μέσα σε ένα πρώην Citroën garage, Art Deco βιομηχανικό κτίριο που έχει επαναχρησιμοποιηθεί.
Συνολικά, ο χάρτης των «μουσειακών ανοιγμάτων» του 2026 δείχνει μια μετατόπιση από το μουσείο ως αποθήκη αντικειμένων στο μουσείο ως μηχανή αφήγησης και συμμετοχής. Άλλοτε η αφήγηση χτίζεται πάνω σε μαζικές συλλογές και ιστορικό βάθος, όπως στο London Museum. Άλλοτε πάνω σε τεχνολογία που «ζει» και αντιδρά, όπως στο teamLab Borderless του Αμβούργου ή στο MoN Takanawa. Άλλοτε πάνω σε μια πολιτισμική ιστορία που διεκδικεί χώρο και αναγνώριση, όπως στο Larrakia Cultural Centre ή στο Hip Hop Museum. Κι άλλοτε πάνω στην υπόσχεση ότι ο επισκέπτης δεν θα φύγει απλώς ενημερωμένος, αλλά και κινητοποιημένος — όπως στο Goodall Centre of Hope.