Στην εποχή της οθόνης και της καταιγιστικής ροής εικόνων, λέξεων και δεδομένων, το έργο του Στήβεν Αντωνάκου προσφέρει τη δυνατότητα μιας διαφορετικής πρόσληψης της πραγματικότητας.
Η έκθεση Antonakos Revisited, που οργανώνει η CITRONNE Gallery, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σήμερα.
Antonakos Revisited στη Citronne, με έργα από το 1974 έως το 2003
Με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από τη γέννηση του Στήβεν Αντωνάκου (1926–2013), η CITRONNE Gallery παρουσιάζει την έκθεση Antonakos Revisited, με έργα από το 1974 έως το 2003.
Ο τίτλος Revisited δεν παραπέμπει σε κάποια αναδρομή. Πενήντα και πλέον χρόνια μας χωρίζουν από το παλαιότερο έργο της έκθεσης. Η ιστορική απόσταση δεν αλλάζει τα έργα, αλλάζει όμως αναπόφευκτα τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να τα διαβάσουμε.
Ο Αντωνάκος έφτασε τεσσάρων ετών στη Νέα Υόρκη το 1930. Η καλλιτεχνική του πρακτική διαμορφώθηκε στη μεταπολεμική αμερικανική μητρόπολη, σε μια περίοδο έντονου αστικού, κοινωνικού και οικονομικού μετασχηματισμού.
Το neon ήταν ήδη οργανικό μέρος της πόλης, συνδεδεμένο με την εμπορική σήμανση, τη διαφήμιση και τη νέα καταναλωτική κουλτούρα. Ο Αντωνάκος αναφέρεται συχνά στα neon της 42nd Street και του Broadway. Στη δική του δουλειά, όμως, το μέσο αποδεσμεύεται από το εμπορικό μήνυμα και τη λειτουργία της επιγραφής. Η λέξη και η πληροφορία υποχωρούν, το neon γίνεται αιχμή - χρώμα και υλικό σε άμεση σχέση με τον χώρο και την αρχιτεκτονική.
«Neon, η ανακάλυψη αυτού που δεν ήξερα ότι έψαχνα»
Μάλιστα ο M.H. Miller έγραψε για τον Στήβεν Αντωνάκo και τη σχέση του με το neon, σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2026 στο περιοδικό New York Times Style:
«Ένα βράδυ, στα τέλη της δεκαετίας του 1950, στη Νέα Υόρκη, ο καλλιτέχνης Στήβεν Αντωνάκος έφυγε από το στούντιό του στη West 29th Street και άρχισε να περπατά προς το κέντρο της πόλης, με κατεύθυνση το διαμέρισμά του. Σύμφωνα με την ιστορία, κάποια στιγμή στη διάρκεια αυτής της διαδρομής βίωσε μια σχεδόν θρησκευτική επιφοίτηση, όταν αντίκρισε την επιγραφή νέον ενός εστιατορίου.
Το neon δεν ήταν κάτι άγνωστο στον Αντωνάκο, ο οποίος εργαζόταν την ημέρα στη διαφήμιση, ενώ τα βράδια δημιουργούσε εκφραστικά γλυπτά από ευτελή, έτοιμα υλικά. Εκείνη την εποχή, το νέον εξακολουθούσε να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του αστικού τοπίου, αν και στις αρχές της δεκαετίας του 1970 άρχισε να αντικαθίσταται από τον πιο οικονομικό και πρακτικό φωτισμό LED.
Ο Αντωνάκος ζούσε στη Νέα Υόρκη από τη δεκαετία του 1930 και είχε μεγαλώσει ανάμεσα σε εμβληματικές επιγραφές νέον, όπως εκείνες του Radio City Music Hall και του Katz’s Delicatessen, κι όμως, εκείνη τη στιγμή ήταν σαν να έβλεπε το νέον για πρώτη φορά: την ένταση των χρωμάτων του, τον τρόπο με τον οποίο η λάμψη του τραβούσε την προσοχή. Αργότερα, θα περιέγραφε εκείνη τη στιγμή ως την ανακάλυψη αυτού που δεν ήξερα ότι έψαχνα».
Έργα «ανοιχτά στον θεατή»
Στην ενότητα Direct Neons η γεωμετρία του χώρου συμμετέχει στη συγκρότησή του έργου. Το Incomplete Red Neon Square No. 1 (1974), που παρουσιάζεται, ανήκει σε αυτήν την καθοριστική περίοδο.
Η σύνθεση παραμένει εσκεμμένα ανοιχτή. Η ελλιπής γεωμετρία -«incomplete geometry»- υπήρξε για τον Αντωνάκο ένας τρόπος να συμπεριλάβει τον χώρο στο έργο του. Το τετράγωνο αναγνωρίζεται χωρίς να παρουσιάζεται ολοκληρωμένο· το μέρος που απουσιάζει συμπληρώνεται νοητικά.
Ο ίδιος αναφερόταν σε έργα «ανοιχτά στον θεατή» –«more open to the viewer». Η ολοκλήρωση του έργου μεταφέρεται έτσι πέρα από τα φυσικά του όρια, στη σχέση ανάμεσα στη φόρμα, στον χώρο και σε εκείνον που την παρατηρεί –«the space contains the work and the viewer».
Τα σχέδια του Αντωνάκου δεν είναι μελέτες άλλης κλίμακας έργων, αλλά αυτόνομες εκφράσεις της πρακτικής του. Κάνοντας χρήση του plastivellum, στα έργα Untitled Drawing MA#2 (Berlin) (1980), JA #71 (1980) και M#1 (1987) η εντύπωση της φωτεινότητας προκύπτει από τη σχέση υλικού, χρώματος, γραμμής και επιφάνειας.
Το έργο Saint Katherine (1992) παρουσιάστηκε στο Chapel of the Saints στη Ρόδο, έκθεση - σημείο καμπής για τη δουλειά του, όπου θρησκευτικές αναφορές αναδύθηκαν ως πνευματικό ζητούμενο. Μαζί με το έργο της έκθεσης Kathisma (2003), τα δύο αυτά Neon Panels αποτελούν διαφορετικές περιπτώσεις όπου εντοπίζεται μία ιδιαίτερη πνευματικότητα.
Από τα Direct Neons έως τα σχέδια και τα Neon Panels, ο μινιμαλιστικός χαρακτήρας της δουλειάς του Αντωνάκου μεταβάλλει την εμπειρίωση ενός πραγματικού χώρου.
Η γνωστή διατύπωσή του «real things in real spaces», συμπυκνώνει αυτή την επιμονή του στην άμεση παρουσία του έργου και του θεατή στον ίδιο χώρο.
Το 1974 ο Αντωνάκος εφάρμοσε ένα υλικό μέσο στενά συνδεδεμένο με την καταναλωτική ταυτότητα της αμερικανικής μητρόπολης και απάλειψε την εμπορική συγκυρία, αποδίδοντάς του μία απολύτως εικαστική και πνευματική διάσταση.
STEPHEN ANTONAKOS - ANTONAKOS REVISITED
Εγκαίνια: Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2026, 19:00
Διάρκεια έκθεσης: 15.10 - 21.11.2026
CITRONNE Gallery - Αθήνα, Πατριάρχου Ιωακείμ 19 | 4ος όροφος
Τηλέφωνο: (+30) 210 7235 226