Η κλιματική κρίση δεν είναι πια σενάριο του μακρινού μέλλοντος ή σενάριο ταινίας, αλλά πραγματικότητα που αλλάζει ήδη τον παγκόσμιο χάρτη.
Πόλεις απειλούνται από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, κοινότητες εκτοπίζονται, και η έννοια του «σπιτιού» γίνεται όλο και πιο εύθραυστη. Ο κινηματογράφος απαντά σε αυτή την αγωνία με διαφορετικούς τρόπους, άλλοτε με θέαμα και καταστροφή, άλλοτε στοχαστικά.
Η ταινία «Η πρώτη ζώνη» του Τομ Λούνσχοφ που θα προβληθεί στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Δεν μας δείχνει πώς τελειώνει ο κόσμος, αλλά πώς συνεχίζουμε να ζούμε μέσα σε αυτόν, μόνοι ή μαζί, όταν τίποτα δεν είναι πια σταθερό.
Μία επείγουσα ταινία για την κλιματική κρίση στο 67ο ΦΚΘ
Η ταινία «Η πρώτη ζώνη» του Τομ Λούνσχοφ φαντάζεται μια βυθισμένη Ολλανδία και αναρωτιέται πού ανήκουμε όταν χάνεται η στεριά.
Η φύση εδώ δεν είναι νεκρή, απλώς έχει εξελιχτεί χωρίς εμάς, αδιάφορα και εκθαμβωτικά.
Κάπου στο μέλλον (κοντινό;) η χώρα με τα κανάλια έχει βυθιστεί κάτω από τη στάθμη της θάλασσας.
Όπου και να γυρίσεις το βλέμμα, υπάρχει μόνο νερό. Η Φένα ατενίζει τον ορίζοντα καθισμένη ψηλά σε μια σκουριασμένη ανεμογεννήτρια, σαν το τελευταίο πουλί που αρνείται να μεταναστεύσει. Έχει ανταλλάξει τον κόσμο με τη μοναξιά, αλλά και τη μοναξιά με τη σιωπή. Όταν όμως μια θύελλα την απομακρύνει βίαια από το οχυρό της, η επιβίωση την αναγκάζει να αντιμετωπίσει ακριβώς αυτό που απέφευγε για χρόνια, τον έξω κόσμο.
Καθώς η Φένα διασχίζει έναν λαβύρινθο από μισοβυθισμένα νησιά, αυτοσχέδιες κοινότητες και ανεπιθύμητους ανθρώπους στον δρόμο για το σπίτι, το συναρπαστικό ντεμπούτο του Τομ Λούνσχοφ καταργεί κάθε κλισέ ταινίας καταστροφής, επενδύοντας στους λιτούς διαλόγους, σε μια υπνωτιστική εικόνα της φύσης και σε μια χαμηλότονη πλην εκφραστική ερμηνεία της καταξιωμένης Ολλανδής ηθοποιού Χάντεβιτς Μίνις (Borgman, Τόνι Έρντμαν).
Ταινία γυρισμένη σε ρεαλιστικές συνθήκες
Μιλώντας για την ταινία του και την προβολή της στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης ο σκηνοθέτης Τομ Λούνσχοφ τονίζει: «Μεγάλωσα στο βόρειο τμήμα της Ολλανδίας, σε μια περιοχή που παραμένει στεγνή χάρη σε ένα μεγάλο ανάχωμα, το οποίο συγκρατεί μόνιμα τη θάλασσα. Χωρίς αυτό, η περιοχή αυτή, όπως και μεγάλο μέρος της Ολλανδία, θα βρισκόταν κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, προστατευμένη μόνο από αυτό το φυσικό εμπόδιο.
Οι Ολλανδοί είναι γνωστοί για την ικανότητά τους να ελέγχουν το νερό, όμως η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, που οφείλεται στην κλιματική αλλαγή, καθιστά την κατάσταση ολοένα και πιο επισφαλή. Μια και μόνο ισχυρή καταιγίδα θα μπορούσε να πλημμυρίσει τον τόπο όπου εξακολουθούν να ζουν η οικογένεια και οι φίλοι μου».
«Πριν από χρόνια, καθώς στεκόμουν σε ένα τμήμα αυτού του αναχώματος, κοίταξα κυριολεκτικά από ψηλά την πόλη μου» αναφέρει για την ταινία του ο σκηνοθέτης. «Εκείνη τη στιγμή ένιωσα την επιτακτική ανάγκη να γυρίσω μια ταινία για αυτό το πιθανό μέλλον, όχι μόνο ως προειδοποίηση, αλλά και ως διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι και η φύση θα αντιμετωπίσουν έναν κόσμο που αναπόφευκτα θα αλλάξει.
Πώς γυρίστηκε η ταινία
«Για να αποδώσουμε μια ρεαλιστική αίσθηση αυτού του κόσμου, γυρίσαμε το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας σε πραγματικές τοποθεσίες, όπως στη Βόρεια Θάλασσα και στις λασπώδεις εκτάσεις του βορρά που αποκαλύπτονται κατά την άμπωτη.
Παρά τις σημαντικές δυσκολίες, επιλέξαμε να κινηματογραφήσουμε αυτά τα αφιλόξενα αλλά πανέμορφα υδάτινα τοπία με ένα μικρό συνεργείο. Αυτό επέτρεψε στους ηθοποιούς, στο συνεργείο και στην ίδια την ιστορία να αναπτύξουν έναν διάλογο με τον φυσικό κόσμο, δίνοντάς μας τη δυνατότητα να απεικονίσουμε μια πιθανή μελλοντική πραγματικότητα».
Τι σημαίνει να συνδέεσαι με κάτι σε έναν κόσμο όπου όλα μοιάζουν χαμένα;
«Για μένα, αυτό το ερώτημα βρίσκεται στον πυρήνα της μεταβαλλόμενης αντίληψης της Φένα για το τι εξακολουθεί να σημαίνει «σπίτι», όταν δεν έχει απομείνει κανείς άλλος».
Εκεί όπου το Waterworld συναντά την υπομονετική, περιπλανώμενη ψυχή του Nomadland χτυπάει η καρδιά της Πρώτης ζώνης: μιας ταινίας που κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, σαν μια ελεγεία για τι σημαίνει πια «σπίτι» όταν δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τη γη κάτω απ’ τα πόδια μας.
67o ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ // 5 - 15/11