Άνθρωποι του βιβλίου από τέσσερις εκδοτικούς οίκους που εκδίδουν τα ομηρικά έπη ή βιβλία που συνομιλούν άμεσα με αυτά, απαντούν στο iefimerida.
- Τα ομηρικά έπη επιβιώνουν χιλιάδες χρόνια γιατί βοηθούν στην κατανόηση της ανθρώπινης φύσης. Αναφέρονται σε διαχρονικά ζητήματα όπως η απώλεια, το τραύμα και η αναζήτηση ταυτότητας, με ήρωες που κάνουν λάθη και συγκρούονται με τη μοίρα.
- Το διεθνές ενδιαφέρον για τα ομηρικά έπη προϋπήρχε της ταινίας του Νόλαν. Ήδη έχουν συναφθεί συμφωνίες με εκδοτικούς οίκους στην Ασία και τον αραβικό κόσμο για τη μετάφραση και εξαγωγή των έργων, διεθνοποιώντας την απήχησή τους.
- Η ανακοίνωση της ταινίας του Νόλαν προκάλεσε εκρηκτική αύξηση έως και 400% στις πωλήσεις της Οδύσσειας και της Ιλιάδας. Νέες, πιο εύληπτες εκδόσεις χωρίς το αρχαίο κείμενο στοχεύουν στο κοινό που προσελκύει η ταινία.
- Η απήχηση του Ομήρου επεκτείνεται και σε σύγχρονα έργα που συνομιλούν με τα έπη. Παρατηρείται αυξημένη ζήτηση για βιβλία συγγραφέων όπως ο Καζαντζάκης, ο Γκανάς και ο Stephen Fry, τα οποία επανερμηνεύουν τις ομηρικές αφηγήσεις.
Η πολυσυζητημένη Οδύσσεια του Νόλαν στρέφει την προσοχή διεθνώς στα ομηρικά έπη, αλλά όλο αυτό το buzz επηρεάζει τόσο τις πωλήσεις της Οδύσσειας και της Ιλιάδας, όσο και των βιβλίων που σχετίζονται άμεσα με τα ομηρικά έπη; Πώς και με ποιον τρόπο συνομιλεί ο Όμηρος με τη σημερινή εποχή; Γιατί είναι τόσο συναρπαστικός και ανεξάντλητος ο ραψωδός που από τον 8ο αιώνα π.Χ. εξακολουθεί να στοιχειώνει το φαντασιακό μας; Άνθρωποι του βιβλίου, εκδότες, υπεύθυνοι λογοτεχνικών σειρών ή μάρκετινγκ, μάς δίνουν μια εικόνα και απαντούν στο iefimerida.
Γιατί μας αφορά ο Όμηρος τόσο πολύ σήμερα
Κρίνοντας από το τεράστιο buzz γύρω από την επερχόμενη ταινία του Νόλαν, ο Όμηρος παραμένει όχι απλώς ένας επιδραστικός αφηγητής που καθηλώνει με τις επικές ιστορίες του, αλλά η Οδύσσεια και η Ιλιάδα είναι η μήτρα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, εκεί από όπου ξεκίνησαν όλα. Γιατί όμως μας αφορά τόσο πολύ μια αφήγηση που αποτελεί τη ρίζα για την αποκαλούμενη επική λογοτεχνία ή για τη «Λογοτεχνία του Φανταστικού»; Η επιδραστικότητα του αυθεντικού έργου παραμένει υψηλή επειδή όσα αφηγείται έχουν μια ακαταμάχητη πλοκή ή επειδή συνομιλούν με διαχρονικά ζητήματα για τον ανθρώπινο ψυχισμό; Γιατί όχι μόνο επιβίωσε το έργο αυτό, αλλά παραμένει τόσο ζωντανό ώστε να μονοπωλεί ακόμα το ενδιαφέρον μας;
«Το έργο του Ομήρου δεν επιβίωσε τρεις χιλιάδες χρόνια μόνο επειδή θεωρείται κλασικό. Επιβίωσε, νομίζω, κυρίως γιατί εξακολουθεί να μας βοηθά να κατανοήσουμε, όσο λίγοι συγγραφείς, τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια δεν αφηγούνται απλώς ιστορίες θεών, ηρώων και τεράτων. Μιλούν για την απώλεια, το τραύμα, την αναζήτηση της ταυτότητας, την ανθεκτικότητα και το δύσκολο έργο της επιστροφής. Όχι μόνο στην πατρίδα, αλλά και στον ίδιο μας τον εαυτό. Οι ήρωες του Ομήρου δεν είναι άτρωτοι ούτε αψεγάδιαστοι, κάνουν λάθη, αμφιβάλλουν, συγκρούονται με τη μοίρα τους και, τελικά, καλούνται να επιλέξουν τον δρόμο τους. Γι' αυτό και εξακολουθούν να μας συγκινούν. Γιατί αναγνωρίζουμε σ’ αυτούς τις ίδιες αγωνίες που κουβαλά ο άνθρωπος σε κάθε εποχή», εξηγεί στο iefimerida ο Γιώργος Πάτμιος, από το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Γραφείο Τύπου των εκδόσεων Πατάκη.
«Καθώς το σινεφίλ κοινό και οι λάτρεις της λογοτεχνίας περιμένουν με ανυπομονησία την κινηματογραφική “Οδύσσεια” του Κρίστοφερ Νόλαν, το ομηρικό έπος αποδεικνύει για ακόμα μία φορά ότι παραμένει ένα ζωντανό, ανεξάντλητο έργο, ικανό να συνομιλεί με κάθε εποχή και κάθε γενιά», επισημαίνει η Ντόρα Τσακνάκη, Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων των εκδόσεων Μεταίχμιο.
Εξάγουμε Όμηρο στην Ασία και τον Αραβικό κόσμο
Το ενδιαφέρον για τα ομηρικά έπη είναι διαχρονικό, όπως εξηγεί ο Γιάννης Λεβέντης, εκδότης του Κάκτου, του εκδοτικού οίκου που έχει κυκλοφορήσει την εμβληματική εξάτομη σειρά της Οδύσσειας (και την αντίστοιχη εξάτομη σειρά της Ιλιάδας), που περιλαμβάνει το πλήρες αρχαίο κείμενο και την μετάφρασή του στη νεοελληνική γλώσσα με εμπεριστατωμένο σχολιασμό. Πολύ πριν την ανακοίνωση της κινηματογραφικής μεταφοράς της Οδύσσειας από τον Κρίστοφερ Νόλαν, υπήρχε έντονο διεθνές ενδιαφέρον για το έργο του Ομήρου από τον Κάκτο, όπως μας εξηγεί ο ίδιος.
«Η Οδύσσεια και η Ιλιάδα είναι η μήτρα των πάντων. Ό,τι πιο σημαντικό κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή στον πλανήτη. Δεν σας κρύβω ότι έχουμε έρθει σε συμφωνία με σημαντικούς εκδοτικούς οίκους στην Ασία αλλά και τον αραβικό κόσμο, ώστε αυτός ο χρυσός να μεταφερθεί και εκεί. Όλο αυτό το ενδιαφέρον δεν σχετίζεται με το ντόρο που προκαλεί η ταινία του Νόλαν, αλλά προϋπήρχε. Η δική μου ευθύνη απέναντι στον εκδοτικό χώρο, τον κόσμο του βιβλίου αλλά και στη χώρα, είναι να μεγαλώσω τη σειρά αυτή αλλά και να τη διεθνοποιήσω. Μην ξεχνάμε ότι ο Όμηρος είναι κτήμα του παγκόσμιου χωριού, δεν είναι κτήμα της Ελλάδας, είναι κτήμα του παγκόσμιου πολιτισμού. Όπως μου είχε πει ο τελευταίος εν ζωή Έλληνας φιλόσοφος, ο Στέλιος Ράμφος, “το αληθινό drive δεν θα έρθει από την Ελλάδα που είναι μια μικρή αγορά, αλλά από το εξωτερικό”. Αυτό με βοήθησε να προσανατολιστώ σε αυτή την κατεύθυνση. Ήταν μονόδρομος. Έπρεπε αυτό να έχει γίνει πολλές δεκαετίες τώρα», εξηγεί ο Γιάννης Λεβέντης μιλώντας στο iefimerida.
400% αύξηση στις πωλήσεις της Οδύσσειας λόγω της ταινίας
Όπως εξηγεί ο Γιάννης Λεβέντης, το τεράστιο ενδιαφέρον για την ταινία του Νόλαν, έχει αυξήσει κατά πολύ τις πωλήσεις της νέας έκδοσης της «Οδύσσειας», αλλά και της «Ιλιάδας» που κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τον Κάκτο, σε έναν τόμο το κάθε έργο, χωρίς το αρχαίο κείμενο και τον ακαδημαϊκό σχολιασμό. «Τα βιβλία έχουν ήδη γίνει best-sellers, αλλά όσο πλησιάζει η ημερομηνία προβολής της ταινίας βλέπουμε πωλήσεις επί 4 ή επί 5, δηλαδή υπάρχει άνοδος 400%», λέει ο εκδότης του Κάκτου.
«Η φιλολογική, επιστημονικής ομάδα μας, πήρε την απόδοση της “Λευκής Σειράς” του Κάκτου και την έφερε σε γλώσσα, περισσότερο εύληπτη και άμεση που συνομιλεί με τους νέους. Έτσι κάποιος που θα δει την ταινία του Νόλαν και θέλει να διαβάσει να διαβάσει τη συναρπαστική περιπέτεια του Οδυσσέα, αλλά και την πολεμική επική ιστορία κατάκτησης της Τροίας, μπορεί να το κάνει άμεσα, γρήγορα και διασκεδαστικά, σε γλώσσα σημερινή, σε δύο μόνο βιβλία, χωρίς το αρχαίο κείμενο και χωρίς τον φιλολογικό, επιστημονικό σχολιασμό και τα πραγματολογικά στοιχεία. Αν κάποιος, ωστόσο, θέλει να εμβαθύνει και στο αρχαίο κείμενο μπορεί να επιλέξει την κλασική 6τομη σειρά μας», προσθέτει ο Γιάννης Λεβέντης.
Ο Νόλαν έκανε viral τον Όμηρο ή ο Όμηρος έκανε viral το Νόλαν;
Κάνοντας το συνήγορο του διαβόλου, δεν μπορεί κανείς να μην αναρωτηθεί: τελικά ο Νόλαν θα κάνει best-seller τα ομηρικά έπη ή το Χόλιγουντ στρέφεται στον Όμηρο για να φέρει κόσμο πίσω στις αίθουσες και να αναστήσει τη βιομηχανία του κινηματογράφου που υπέστη βαρύτατο πλήγμα από τις πλατφόρμες streaming;
«Η κινηματογραφική μεταφορά της Οδύσσειας αποτελεί μια εξαιρετική αφορμή για να στραφεί ξανά το ενδιαφέρον του κοινού προς τον Όμηρο. Δεν θα λέγαμε ότι μια κινηματογραφική μεταφορά μεταφράζεται αυτομάτως σε αύξηση των πωλήσεων ενός βιβλίου. Εκείνο που αλλάζει είναι ότι δημιουργείται ένας νέος δημόσιος διάλογος γύρω από ένα διαχρονικό έργο και οι εκδότες έχουν την ευκαιρία –και την ευθύνη– να επανασυστήσουν βιβλία που συνομιλούν δημιουργικά με αυτό», λέει ο Γιώργος Πάτμιος.
«Και οι δύο έχουν ανάγκη ο ένας τον άλλον. Η απάντηση είναι απλή: Ο Νόλαν χρησιμοποιεί έναν ογκόλιθο προκειμένου να δημιουργήσει ένα έπος -αιρετικό;- σε μια μεταμοντέρνα έκδοσή του, αποζητώντας την εμπορική επιτυχία. Έτσι χτίζουν πάνω σε ένα brand πάρα πολύ ισχυρό. Ο Νόλαν χρειάζεται τον Όμηρο, αλλά ο Όμηρος επίσης χρειάζεται τον Νόλαν, άσχετα από το γεγονός των αντιδράσεων που έχουν προκληθεί ήδη, γιατί πρέπει να ξαναδιαβαστεί. Η ταινία βοηθά, φέρνει τον Όμηρο ξανά στην επιφάνεια, στην επικαιρότητα, να τον φέρει στην καθημερινότητα ενός πιο μαζικού κοινού», επισημαίνει ο Γιάννης Λεβέντης.
Η επιδραστικότητα του Ομήρου φαίνεται και από την υψηλή απήχηση σύγχρονων έργων που συνομιλούν με την Οδύσσεια
Δεν είναι μόνο τα έργα του Ομήρου αυτά καθαυτά που γνωρίζουν αύξηση στις πωλήσεις τους, αλλά παρατηρείται μεγάλη κινητικότητα και ενδιαφέρον τόσο στα social media όσο και στα βιβλιοπωλεία, γύρω από άλλα βιβλία σπουδαίων δημιουργών, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης ή ποιητής Μιχάλης Γκανάς, που συνομιλούν με την Οδύσσεια και την Ιλιάδα.
«Η πολυσυζητημένη κινηματογραφική μεταφορά της Οδύσσειας φέρνει το διαχρονικό έπος του Ομήρου ξανά στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος. Αυτή η δυναμική έχει ήδη δημιουργήσει αυξημένη κινητικότητα και στον χώρο του βιβλίου, καθώς όλο και περισσότεροι αναγνώστες αναζητούν τόσο το ομηρικό έργο όσο και σύγχρονες αναγνώσεις και λογοτεχνικές συνομιλίες μαζί του, όπως την εμβληματική Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη. Η Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη, ένα από τα πρώτα ελληνικά έργα (αν όχι το πρώτο) σε μονοτονικό, αποτελεί τη συνέχεια της ομηρικής Οδύσσειας και αφηγείται το τελευταίο, αμετάκλητο ταξίδι του Οδυσσέα. Το έπος αυτό, που εκδόθηκε το 1938 ύστερα από δεκατρία χρόνια επεξεργασίας και επτά συνεχόμενες γραφές, ήταν για τον Καζαντζάκη το θεμελιακό του έργο. Ανήσυχος και ανικανοποίητος από την ήρεμη ζωή στην Ιθάκη, εγκαταλείπει ξανά την πατρίδα του αναζητώντας νέες εμπειρίες, γνώσεις και την υπέρβαση των ανθρώπινων ορίων. Στο ταξίδι του περνά από τη Σπάρτη, την Κρήτη, την Αίγυπτο και την καρδιά της Αφρικής, συμμετέχει σε επαναστάσεις, ιδρύει μια ιδανική πολιτεία που τελικά καταστρέφεται και συνεχίζει μόνος την πορεία του, μέσα από βαθύ εσωτερικό αγώνα και πνευματική αναζήτηση. Συναντά συμβολικές μορφές της ιστορίας και της σκέψης, αναμετριέται με τις ιδέες τους και καταλήγει να αποδεχθεί τη μοίρα και τον θάνατο ως φυσική ολοκλήρωση της ανθρώπινης πορείας. Το έργο αποτελεί ένα φιλοσοφικό έπος που εξυμνεί την ελευθερία, την αδιάκοπη αναζήτηση και την ανάγκη του ανθρώπου να υπερβεί τις επιβαλλόμενες συνθήκες ζωής», επισημαίνει στο iefimerida o Φιλήμονας Πατσάκης, υπεύθυνος εκδοτικού σχεδιασμού των εκδόσεων Διόπτρα.
Αντιστοίχως, το ενδιαφέρον αναζωπυρώνεται για ένα εξίσου σημαντικό έργο, την πολυεπίπεδη διασκευή της «Οδύσσειας» από έναν μεγάλο ποιητή όπως ο αείμνηστος Μιχάλης Γκανάς, σε εικονογράφηση του Βασίλη Γρίβα, που κυκλοφόρησε πριν από 10 χρόνια, το 2016.
«Πρόκειται για ένα βιβλίο που απευθύνεται σε παιδιά, εφήβους και ενήλικες – σε όλους όσοι θέλουν να γνωρίσουν ή να ξανασυναντήσουν το μεγάλο ταξίδι του Οδυσσέα μέσα από μια φρέσκια, σύγχρονη ματιά», μάς εξηγεί η Ντόρα Τσακνάκη, Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων των εκδόσεων Μεταίχμιο.
«Η αφετηρία αυτής της νέας “Οδύσσειας” ήταν μια πρόταση του εκδότη των εκδόσεων Μεταίχμιο Νώντα Παπαγεωργίου προς τον ποιητή Μιχάλη Γκανά: να αφηγηθεί το ομηρικό έπος “με τα δικά του λόγια”. Έτσι ξεκίνησε η προσωπική οδύσσεια του ίδιου του Μιχάλη Γκανά, ένα δημιουργικό ταξίδι που κράτησε δυόμισι χρόνια και οδήγησε σε μια νέα λογοτεχνική εμπειρία.Όπως σημειώνει ο ίδιος στο επιλογικό σημείωμα του βιβλίου, το ανάγνωσμα απευθύνεται “σε παιδιά που ετοιμάζονται να μπουν στην εφηβεία και σε άλλους που έχουν βγει πρόσφατα ή προ πολλού από αυτήν, χωρίς να έχουν διαβάσει ποτέ ολόκληρη την Οδύσσεια”. Πρόκειται για μια πρόσκληση γνωριμίας με ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, χωρίς το βάρος της απόστασης που συχνά δημιουργεί ένα κλασικό κείμενο. Μελετώντας το πρωτότυπο και συνομιλώντας με τέσσερις σημαντικές μεταφράσεις της Οδύσσειας –τις έμμετρες αποδόσεις του Αργύρη Εφταλιώτη και του Ζήσιμου Σίδερη, τη μετάφραση του Δ. Ν. Μαρωνίτη σε «απελεύθερο στίχο», όπως την αποκαλούσε ο ίδιος, και την πεζή απόδοση ενός Ανώνυμου– ο Μιχάλης Γκανάς δημιουργεί τη δική του ξεχωριστή εκδοχή».
Τέλος, στις εκδόσεις Πατάκη παρατηρούν επίσης μεγάλο ενδιαφέρον του κοινού για έργα από σύγχρονους συγγραφείς που συνομιλούν δημιουργικά με τον Όμηρο.
«Η δυναμική του Ομήρου αποτυπώνεται και στον εκδοτικό μας κατάλογο», λέει ο Γιώργος Πάτμιος, εκπροσωπώντας τις εκδόσεις Πατάκη. «Η “Οδύσσεια” του Στίβεν Φράι, που κυκλοφόρησε αυτές τις ημέρες από τις εκδόσεις μας, αναδιηγείται το ομηρικό έπος με χιούμορ, αφηγηματική ζωντάνια και βαθύ σεβασμό στο πρωτότυπο, αποδεικνύοντας ότι ένα κλασικό έργο μπορεί να αποκτήσει νέα ζωή μέσα από μια σύγχρονη, συναρπαστική αφήγηση. Αυτή η δημιουργική συνομιλία με τον Όμηρο συναντάται επίσης στην “Έξαλλη Οδύσσεια” του Αύγουστου Κορτώ, στα “Χάλκινα κατώφλια” του Ισίδωρου Ζουργού, στον “Βασιλιά της” και τα “Λόγια-Φτερά” του Χρήστου Χωμενίδη, στην “Οδύσσεια” του Ντάνιελ Μέντελσον και στην “Ομήρου Οδύσσεια” της Σοφίας Ζαραμπούκα. Καθένα από αυτά τα βιβλία, με τον δικό του τρόπο, δείχνει ότι κάθε εποχή αισθάνεται την ανάγκη να αφηγηθεί ξανά τον Όμηρο με τη δική της γλώσσα. Και αυτή είναι ίσως η πιο ισχυρή απόδειξη ότι ο Όμηρος δεν ανήκει στο παρελθόν, αλλά παραμένει ένας ζωντανός συνομιλητής του παρόντος».
- ΟΛΕΣ ΟΙ ΕΙΔΗΣΕΙΣ
- «Πέδρο Πάραμο»: Το αριστούργημα όπου βασίζεται η ταινία του Netflix
- Διαβάσαμε το νέο βιβλίο του Πέδρο Αλμοδόβαρ με 12 αδημοσίευτες ιστορίες που φωτίζουν ποιος πραγματικά είναι
- Τζωρτζ Στάινερ, νέο βιβλίο: «Ζούμε ένα μακρύ Σάββατο αναμονής. Θα γνωρίσει ποτέ η ανθρωπότητα Κυριακή; Αμφίβολο»