Μνημείο Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς ο «Ζάλογγος» του Ζογγολόπουλου -Οσο μία πενταόροφη πολυκατοικία -Πώς το έφτιαξε | ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ | iefimerida.gr

Μνημείο Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς ο «Ζάλογγος» του Ζογγολόπουλου -Οσο μία πενταόροφη πολυκατοικία -Πώς το έφτιαξε

 μνημείο το εργο Ζάλογγος του Ζογγολόπουλου
Χαρακτηρίστηκε ως μνημείο το εργο Ζάλογγος του Ζογγολόπουλου
NEWSROOM IEFIMERIDA.GR

Με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού χαρακτηρίστηκε ως Μνημείο Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς το «Μνημείο Ζαλόγγου» του Γιώργου Ζογγολόπουλου στην ΠΕ Πρεβέζης.

Το μνημείο στο Ζάλογγο σχεδιάσθηκε από τον γλύπτη Γεώργιο Ζογγολόπουλο και εκτελέσθηκε υπό την επίβλεψη του ιδίου, του αρχιτέκτονα Πάτροκλου Καραντινού και του μαρμαροτεχνίτη Ελευθέριου Γυφτόπουλου, ευρισκόμενου εντός του αρχαιολογικού χώρου της Κασσώπης, διότι αποτελεί ένα πρωτοποριακό έργο μοντέρνας γλυπτικής, μεγάλης κλίμακας, σε υπαίθριο χώρο, με εξαιρετική ιστορική, καλλιτεχνική και τεχνική αξία.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Το έργο προήλθε μέσα από διαδικασίες δημόσιου διαγωνισμού και στην ανέγερσή του συνέδραμαν καθοριστικά η τοπική κοινωνία, παρέχοντας εθελοντική εργασία, αλλά και κρατικοί φορείς, καθιστώντας το έτσι ένα μοναδικό στην Ελλάδα δείγμα τέχνης στον δημόσιο χώρο. Αποτελεί, επομένως, ένα μοναδικής καλλιτεχνικής αξίας τεκμήριο της προσφοράς των Ελλήνων καλλιτεχνών και της τοπικής κοινωνίας, το οποίο συμβάλλει στη διατήρηση της μνήμης των ηπειρωτισσών γυναικών και των διαχρονικών αγώνων τους για την ελευθερία της Ελλάδας.»

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος Γεωργίου Ζογγολόπουλου εκφράζει τις θερμότερες ευχαριστίες του για την τιμητική αποδοχή και έγκριση του αιτήματός του για τον χαρακτηρισμό του Μνημείου Ζαλόγγου ως μνημείου εκ μέρους της Ελληνικής Πολιτείας, καθώς και για την υποδειγματική συνεργασία με τις καθ’ ύλην αρμόδιες Διευθύνσεις και Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού.

μνημειο
Το εσωτερικό του μνημείου είναι κατασκευασμένο από οπλισμένο σκυρόδεμα και το περίβλημα με τις μορφές των γυναικών αποτελείται από 4.300 όγκους λευκής ηπειρώτικης πέτρας που βρήκε και επέλεξε ο καλλιτέχνης σε νταμάρι σε απόσταση 160 χλμ. από το εργοτάξιο του μνημείου

Το μνημείο με τους 4.300 όγκους λευκής πέτρας

Ο Πρόεδρος του Ιδρύματος και ανιψιός του Γιώργου Ζογγολόπουλου, Νίκος Θεοδωρίδης, ο οποίος υπέβαλε το αίτημα χαρακτηρισμού προς το Υπουργείο εν όψει των εορτασμών των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση σημειώνει: «Ο χαρακτηρισμός του γλυπτού «Ηρώον Ζαλόγγου» από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού σαν Μνημείο Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς είναι δικαίωση τόσο για τον μεγάλο Έλληνα καλλιτέχνη, Γιώργο Ζογγολόπουλο, όσο και αναγνώριση της καλλιτεχνικής αξίας του ίδιου του μνημείου. Ταυτόχρονα, όμως, η απόφαση κήρυξης του ηρώου σε μνημείο είναι αναγνώριση της θυσίας των Ελλήνων της προεπαναστατικής περιόδου στο βωμό της Ελευθερίας και της εκκωφαντικής απάντησής τους στο δίλλημα «Ελευθερία ή Θάνατος», το δίλημμα που μετά από μερικά χρόνια έγινε κραυγή και σύνθημα και σύμβολο του Απελευθερωτικού Αγώνα. Είναι, επίσης, αναγνώριση στη συμβολή της Ελληνίδας, της ηρωίδας γυναίκας που πολέμησε και θυσιάστηκε δίπλα-δίπλα με τον άντρα, το σύζυγο και το γιο.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ο χαρακτηρισμός του Μνημείου Ζαλόγγου συμπίπτει, κατά ευτυχή συγκυρία, με την επέτειο των 200 χρόνων από την Εθνική Παλιγγενεσία αλλά και με την 60η επέτειο από τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου Ζαλόγγου.
Το γλυπτό είναι το πρώτο και μοναδικό μνημείο, τέτοιας κλίμακας, αφιερωμένο στην προεπαναστατική ιστορία της χώρας μας (1803). Έργο του γλύπτη Γιώργου Ζογγολόπουλου, αποτελεί μοναδική περίπτωση έργου τέχνης στο δημόσιο χώρο.

Τι έλεγε ο ίδιος ο Ζογγολόπουλος για το έργο του

Η φυσική του θέση αλλά και οι μνημειακής κλίμακας διαστάσεις του, 18 x 15 μ., το κάνουν ορατό από απόσταση 30 χλμ. γεγονός που το αφηγείται ο ίδιος ο δημιουργός του όταν το είδε από το πλοίο ταξιδεύοντας από Ελλάδα για Ιταλία, γράφοντας χαρακτηριστικά:

«Το Ηρώον τοποθετείται εις το χείλος κατακόρυφου βράχου […], η επικοινωνία και άνοδος προς τον βράχον γίνεται μόνον δια μιας στενής ατραπού διερχομένης μέσω απότομων βράχων. Προς βορράν το Ζάλογγον περιβάλλεται από τα μεγαλοπρεπή Ηπειρωτικά όρη. Κάτωθεν του βράχου και εις απόστασιν 800 μ. βρίσκονται τα ερείπια της αρχαίας Κασσώπης. Μεταξύ Ζαλόγγου και θαλάσσης διέρχεται ο τουριστικός δρόμος Αθηνών – Κερκύρας. Κατά τον διάπλουν εσωτερικής γραμμής Κερκύρας και εξωτερικής Ιταλίας το μνημείον είναι ορατόν. Παρ’ όλον το τραχύ και μεγαλειώδες θέαμα των Ηπειρωτικών βουνών και την εκτεταμένην έννοιαν της θαλάσσης του Ιονίου Πελάγους, δημιουργείται ένα αίσθημα ισορροπίας και γαλήνης. Η κλίμαξ του Ηρώου προσαρμόζεται προς την κλίμακα του τοπίου», Γ. Ζογγολόπουλος, Αθήνα: Απρίλιος 1960.

μνημειο
To μνημείο το εργο Ζάλογγος του Ζογγολόπουλου
ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Το μνημείο του Ζογγολόπουλου είναι όσο μία 5όροφη πολυκατοικία

Το μέγεθος του μνημείου σε όρους αστικού τοπίου, αντιστοιχεί σε μία πενταόροφη πολυκατοικία που αναπτύσσεται σε δύο οικόπεδα. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 1954 και διήρκεσε μέχρι το 1960 και χρηματοδοτήθηκε από σχολικούς εράνους και από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, το οποίο συνεισέφερε και με εργασία στρατιωτών αλλά και με αυτοκίνητα και άλλον τεχνολογικό εξοπλισμό. Ο Γιώργος Ζογγολόπουλος με τη σύζυγό του, ζωγράφο Ελένη Πασχαλίδου - Ζογγολοπούλου, από το 1954 μέχρι και το 1960 κάθε άνοιξη άφηναν το εργαστήριό τους στο Ψυχικό και, φορτώνοντας τα εργαλεία της δουλειάς του ο Γ. Ζογγολόπουλος, επιβιβάζονταν σε ένα φορτηγό του στρατού και πήγαιναν στην Καμαρίνα στα ριζά του γκρεμού του Ζαλόγγου. Η δε πρόσβαση στο σημείο της ανέγερσης του μνημείου γινόταν από ένα υποτυπώδες μονοπάτι ανάμεσα από βράχια και θάμνους.

Το εσωτερικό του μνημείου είναι κατασκευασμένο από οπλισμένο σκυρόδεμα και το περίβλημα με τις μορφές των γυναικών αποτελείται από 4.300 όγκους λευκής ηπειρώτικης πέτρας που βρήκε και επέλεξε ο καλλιτέχνης σε νταμάρι σε απόσταση 160 χλμ. από το εργοτάξιο του μνημείου.

Η πέτρα μεταφέρθηκε σε όγκους και σε διαστάσεις 50 x 25 x 20 εκ. λαξεύονταν in situ. Όλοι αυτοί οι εκατοντάδες τόνοι των υλικών έπρεπε να ανέβουν με τα χέρια στο εργοτάξιο. Μέσα δεν υπήρχαν.

σχεδιο
To σχέδιο του Ζογγολόπουλου
ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Πώς το έστησε ο Ζογγολόπουλος

Ο ευρηματικός Ζογγολόπουλος κατασκεύασε ένα αναβατόριο χρησιμοποιώντας την μηχανή από ένα τζιπ του στρατού, καλώδια και τροχαλίες αλλά μετά από ένα ατύχημα και για λόγους ασφαλείας αποφάσισε ότι τα υλικά μπορούν να μεταφερθούν μόνο με ανθρώπους και ζώα.

Η προσφορά εργασίας ήταν παλλαϊκή. Στρατιώτες, αλλά και γυναίκες και άνδρες, κάτοικοι των χωριών Καμαρίνας, Ζαλόγγου, Κρυοπηγής Πρεβέζης, με τα ζώα τους αλλά και με τα χέρια και στους ώμους τους επί έξι χρόνια κάθε άνοιξη ανεβαίνοντας το δύσβατο μονοπάτι ανάμεσα από βράχια θάμνους και φίδια, κουβαλούσαν νερό, τσιμέντα, αμμοχάλικα, σίδερα και πέτρες στο εργοτάξιο ψηλά στον βράχο όπου ο Ζογγολόπουλος με εργάτες, τεχνίτες και λιθοξόους κατασκεύαζε το έργο του. Το αποτέλεσμα δικαίωσε τις προσδοκίες όλων.

Το έργο ήταν τόσο εντυπωσιακό που αμέσως άρχισαν οι έριδες για την πατρότητα της ιδέας, αλλά και την πρωτοβουλία της κατασκευής. Οι εφημερίδες της εποχής γράφουν ότι τα αποκαλυπτήρια έγιναν στις 10 Ιουνίου του 1961 με μεγάλη επισημότητα με παρόντες τους τότε Βασιλείς Φρειδερίκη και Παύλο, μέλη της κυβέρνησης Κ. Καραμανλή, εκπροσώπους της Εκκλησίας και πλήθος κόσμου.

Το μνημείο αποτελεί ένα από τα πρώτα δείγματα εφαρμογής των αρχών του μοντερνισμού στη μνημειακή γλυπτική της Μεταπολεμικής Ελλάδας. Οι μορφές των γυναικών δεν αναπαριστούν γνωστές ιστορικές μορφές, αλλά εκ προθέσεως αφέθηκαν από τον γλύπτη χωρίς συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και επιλέχθηκε η πλήρης αφαίρεση των λεπτομερειών του προσώπου και του κορμού στοχεύοντας ο γλύπτης να αφήσει ελεύθερο τον θεατή να πλάσει με την ψυχή και τη φαντασία του την κάθε μία από αυτές τις γυναίκες. Έτσι, απέφυγε τον ρεαλισμό παρόλο το ανθρωπομορφικό θέμα του μνημείου.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Το έργο διατυπώνει με σαφήνεια τη σύγχρονη έννοια landscape installation art παρότι η ορολογία κατά την εποχή της δημιουργίας του έργου ήταν μάλλον άγνωστη. Τα ανοίγματα που δημιουργούνται καθώς οι γυναίκες φαίνεται να πιάνουν η μία την άλλη σέρνοντας τον χορό (ανοίγματα που θυμίζουν γοτθικές επιρροές ίσως, καθώς εκείνη την εποχή ο γλύπτης σπούδαζε χαλκοχυτική στην Ιταλία), έκαναν τον Ζογγολόπουλο να συνειδητοποιήσει ότι στην γλυπτική «κενό και πλήρες ισούται με ένα». Τα τεράστια κενά μεταξύ των μορφών αποτελούν «παράθυρα» θέασης αλλά και εναρμόνισης με τον περιβάλλοντα χώρο και καταφέρνουν να ενώσουν οπτικά τα σκληρά πετρώματα της Ηπείρου με τον γαλάζιο ουρανό του Ιονίου. Με την αφαίρεση αυτών των όγκων υλικού το μνημείο αποκτά μία ιδιαίτερη ελαφρότητα και διαφάνεια στο χώρο παρόλο το τεράστιο μέγεθος του.

Τα χρόνια πέρασαν η κακή αντικεραυνική προστασία και ο πάγος του χειμώνα κατέστρεφαν συνεχώς το μνημείο, οι επικλήσεις του Ζογγολόπουλου για την ανάγκη επισκευών ήταν προς ώτα μη ακοώντων. Μετά τον θάνατο του γλύπτη και τη σύσταση του Ιδρύματος Γεωργίου Ζογγολόπουλου το 2004 ένα από τα πρώτα πράγματα που απασχόλησαν τη Γενική Γραμματέα του Ιδρύματος, Υβόννη Θεοδωρίδη, που τότε διηύθυνε το Ίδρυμα καθώς ήταν ο άνθρωπος που εκτελούσε χρέη γραμματέως του Γιώργου Ζογγολόπουλου όταν ο καλλιτέχνης ήταν εν ζωή, ήταν η αποκατάσταση του Μνημείου Ζαλόγγου σε συνεργασία με το Δήμο Ζαλόγγου και την Περιφέρεια Ηπείρου.

Τελικά, τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατο του δημιουργού, ύστερα από ενέργειες του Ιδρύματος Γεωργίου Ζογγολόπουλου και της Περιφέρειας, το 2007, ο Δήμος Ζαλόγγου και η Περιφέρεια Ηπείρου πήρε ένα σημαντικό κονδύλι για την αποκατάσταση του έργου. Τμήματα από τις κεφαλές των γυναικών είχαν καταστραφεί και εξαφανιστεί τελείως, το Ίδρυμα Γεωργίου Ζογγολόπουλου αποφάσισε να αναθέσει στο Εργαστήριο Φωτογραμμετρίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου την τρισδιάστατη ψηφιακή αποτύπωση και γεωμετρική αποτύπωση του μνημείου. Η αποτύπωση έγινε από τρισδιάστατο σαρωτή laser, ο οποίος κατέγραψε 18 εκατομμύρια σημεία που απέχουν μεταξύ τους 2 εκ. Η επισκευή και αποκατάσταση του μνημείου από τεχνίτες, καλλιτέχνες και φοιτητές συντηρητές, καθώς και η νέας τεχνολογίας αντικεραυνική προστασία, διήρκεσε 5 χρόνια και έγινε με υποδείξεις, μελέτες και επιστασία του διευθυντή του Ιδρύματος Γεωργίου Ζογγολόπουλου και αρχιτέκτονα, Άγγελου Μωρέτη.

Η επισκευή του μνημείου, 47 χρόνια μετά την ανέγερσή του, απεκάλυψε διάφορες πινακίδες που επικάλυπταν η μία την άλλη και που είχαν τοποθετηθεί σε διάφορα, κατά καιρούς, «εγκαίνια» του μνημείου. Θεωρώντας ότι και αυτές οι πινακίδες αποτελούν μέρος της ιστορίας του μνημείου ενσωματώθηκαν στη βάση του μνημείου μία-μία χωριστά.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Μνημείο Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς ο Ζάλογγος του Ζογγολόπουλου

Η κήρυξη του γλυπτού σε Μνημείο Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς διασφαλίζει την προστασία του μνημείου ώστε να έχει την επίσημη μέριμνα της Ελληνικής Πολιτείας σύμφωνα με την ιστορική και πολιτιστική του αξία.

Η πρόσβαση στον ιερό βράχο και στο σημείο του μνημείου είναι δυνατή μόνο από ένα λιθόχτιστο μονοπάτι, 410 σκαλοπατιών, σε σχέδιο του Πάτροκλου Καραντινου. Η κατασκευή τελεφερίκ για εύκολη πρόσβαση στο μνημείο κρίνεται απαραίτητη. Η μη ύπαρξη τελεφερίκ και, γενικά, εύκολης πρόσβασης στον ιερό βράχο μειώνει την επισκεψιμότητα του μνημείου αλλά και το ενδιαφέρον επισκεπτών του ευρύτερου χώρου εφ’ όσον αποκλείει ομάδες όπως ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, μητέρες με μικρά παιδιά, εκπαιδευτικές εκδρομές μικρότερων ηλικιών, ΑΜΕΑ, κλπ. Αυτή την στιγμή η επισκεψιμότητα του μνημείου είναι 30-35.000 άτομα τον χρόνο που με την ύπαρξη τελεφερίκ θα πολλαπλασιαστεί τονώνοντας την τουριστική ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής.

μνημειο
Το Μνημείο Ζαλόγγου, υπό κλίμακα 1/10 στο Προεδρικό Μέγαρο

Εν τω μεταξύ, το ίδιο το ιστορικό γεγονός του Χορού του Ζαλόγγου φέρει άυλη πολιτιστική κληρονομιά, λαϊκή παράδοση, λογοτεχνία, θεατρικά έργα, χορό και μουσικά έργα από τα οποία, μέσα από τις ψηφιακές τεχνολογίες, μπορούν να παραχθούν διάφορα μέσα προβολής του γεγονότος, αλλά και του μνημείου του ίδιου. Με την αύξηση της επισκεψιμότητας θα είχε πλέον νόημα και η δημιουργία μουσείου για την κατασκευή, αλλά και την επισκευή του έργου προβάλλοντας το σχετικό αρχειακό υλικό διότι και η επισκευή, και πολύ περισσότερο η κατασκευή, θεωρούνται ως τεχνολογικοί και καλλιτεχνικοί άθλοι έως σήμερα.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Το Μνημείο Ζαλόγγου, υπό κλίμακα 1/10, δημιουργήθηκε από τον γλύπτη σε τέσσερα ορειχάλκινα αντίτυπα, τα οποία βρίσκονται: στο Προεδρικό Μέγαρο, στην Εθνική Γλυπτοθήκη, στο Μουσείο Μπενάκη και στην Υπαίθρια Δημοτική Γλυπτοθήκη Ψυχικού που είναι αφιερωμένη στο έργο του Γιώργου Ζογγολόπουλου.

Όταν είδα για πρώτη φορά τις Ομπρέλες του Γ. Ζογγολόπουλου, βράδυ, φωτισμένες στην Παραλία της Θεσσαλονίκης, το 1997, μου πήραν την ανάσα. Όταν όμως είδα τις Σουλιώτισες από τα ριζά του ιερού βράχου του Ζαλόγγου, μου έφυγαν δάκρυα. Τον αποκαλώ «ιερό βράχο» όχι μόνο επειδή καθαγιάστηκε από τη θυσία αυτών των γυναικών αλλά και για να τον παραλληλίσω με τον άλλο ιερό βράχο της Ακρόπολης των Αθηνών διότι, χωρίς να θεωρηθώ «υβριστής», νομίζω ότι το έργο του Ζογγολόπουλου είναι ο Παρθενώνας του 20ου αιώνα, αναφέρει ο Νίκος Θεοδωρίδης, Πρόεδρος του Ιδρύματος Γεωργίου Ζογγολόπουλου

Ακολουθήστε το στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο 
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Tο iefimerida.gr δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ