Στον φιλόξενο χώρο του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης, η έκθεση open art που άνοιξε τις πύλες της χθες το βράδυ φέρνει στο προσκήνιο έναν καλλιτέχνη με βαθιά αντίληψη του κάδρου και της ατμόσφαιρας.
Με δύο φωτογραφίες από το πρόσφατο ταξίδι του στο Μαρόκο και τους αμμόλοφους της ερήμου Σαχάρα, ο φωτογράφος Δημήτρης Κλεάνθους εισάγει τον θεατή σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί η αυστηρή χρωματική πειθαρχία και η αναζήτηση του «Υψηλού», με την έννοια που έδινε στον όρο ο Rothko. Η προσέγγισή του ξεφεύγει από τα στενά όρια της ταξιδιωτικής φωτογραφίας και εγγράφεται στην παράδοση του αφαιρετικού τοπίου.
Το πρώτο στοιχείο που καθηλώνει τον επισκέπτη είναι η χρωματική καθαρότητα. Το βαθύ πορτοκαλί της ώχρας και της τερακοτας έρχεται σε άμεσο διάλογο με το απαλό, σιέλ του ουρανού. Ο Κλεάνθους χρησιμοποιεί το φως όχι απλώς για να φωτίσει ένα θέμα, αλλά ως δομικό υλικό της σύνθεσης. Οι σκιές του είναι απόλυτες, καθαρές, γεωμετρικές. Λειτουργούν ως μαύρες τρύπες που απορροφούν το βλέμμα, προσφέροντας μια απαραίτητη ανάπαυλα από την ένταση του θερμού χρώματος. Στη δεύτερη εικόνα, ο τρόπος με τον οποίο το φως γλείφει την κορυφή του αμμόλοφου δημιουργεί την ψευδαίσθηση μιας κινούμενης γλυπτικής φόρμας.
Στη μεγάλη φωτογραφική παράδοση, οι εικόνες του μπορούν να συζητηθούν δίπλα στις μελέτες φόρμας του Edward Weston και στις τοπιογραφικές πειθαρχίες του Ansel Adams. Από τον Weston κρατούν την αίσθηση ότι η φύση κρύβει μέσα της γλυπτική. Από τον Adams κρατούν τον σεβασμό απέναντι στο φυσικό φως και στη δομή του τοπίου. Όμως ο Κλεάνθους κινείται σε χρώμα, και αυτό τον φέρνει πιο κοντά σε φωτογράφους όπως ο Franco Fontana, ο οποίος είδε το τοπίο ως σύνολο χρωματικών επιφανειών και γεωμετρικών εντάσεων.
Ο χειρισμός ενός τόσο φωτογραφημένου θέματος όπως η έρημος εγκυμονεί πάντα τον κίνδυνο του κοινότοπου. Ο Κλεάνθους, ωστόσο, αποφεύγει την παγίδα χάρη στην εξαιρετική του αίσθηση για την κλίμακα και την ισορροπία.
Οι δύο φωτογραφίες του Δημήτρη Κλεάνθους από τη Σαχάρα έχουν μια αρετή που στη φωτογραφία τοπίου είναι πολύτιμη. Δεν περιγράφουν απλώς έναν τόπο, τον μετατρέπουν σε εμπειρία όρασης. Δεν βλέπουμε μόνο αμμόλοφους. Βλέπουμε ρυθμό, ύλη, χρώμα, φως. Βλέπουμε την έρημο να αποκτά την αυστηρότητα μιας σύνθεσης.
Στις φωτογραφίες του Κλεάνθους, η Σαχάρα δεν είναι τουριστικός προορισμός. Είναι ψυχικός χώρος. Είναι ένας τόπος όπου η μορφή απλοποιείται τόσο πολύ, ώστε τελικά γίνεται καθαρή συγκίνηση. Η δύναμη αυτών των δύο εικόνων βρίσκεται ακριβώς εκεί: στη σπάνια ένωση φωτογραφικής ακρίβειας και ζωγραφικής ευαισθησίας. Ο Κλεάνθους δεν αντιγράφει μεγάλες παραδόσεις. Συνομιλεί μαζί τους. Και το κάνει με μέτρο, καθαρότητα και αληθινό εικαστικό ένστικτο. Καταφέρνει να απομονώσει την ουσία της ερήμου, τη σιωπή, το φως και την αίσθηση του χρόνου που έχει σταματήσει.
