«Η Κάρμεν είναι ένας ρόλος που δεν σταματά ποτέ να αποκαλύπτει νέες πτυχές», δηλώνει η Ανίτα Ρατσβελισβίλι, επιστρέφοντας σε έναν ρόλο-ορόσημο που έχει σφραγίσει την πορεία της. Με αφορμή τη νέα παραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής -η οποία παρουσιάζεται από τις 30 Απριλίου έως τις 4 Ιουνίου 2026 στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος στο ΚΠΙΣΝ και ανασυνθέτει την ιστορική παγκόσμια πρώτη παρουσίαση του έργου που δόθηκε το 1875 στην Οπερά Κομίκ του Παρισιού- η κορυφαία μεσόφωνος μιλάει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων για τη βαθιά, διαρκώς εξελισσόμενη σχέση της με την ηρωίδα του Ζωρζ Μπιζέ.
«Κάθε φορά που επιστρέφω σε αυτήν, ανακαλύπτω κάτι διαφορετικό, άλλοτε στη μουσική, άλλοτε στις σιωπές ανάμεσα στις φράσεις και συχνά μέσα μου. Όταν ήμουν νεότερη, με γοήτευαν κυρίως η δύναμη και η φλόγα της. Σήμερα με συγκινούν εξίσου η ευαλωτότητά της, η μοναξιά της και το τίμημα που πληρώνει για το ότι ζει αυθεντικά»,, αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Ανίτα Ρατσβελισβίλι. «Η Κάρμεν δεν είναι απλώς ένας ρόλος. Έχει εξελιχθεί σε σύμβολο γυναικείας χειραφέτησης, μιας γυναίκας που διεκδικεί τη ζωή και τις επιλογές της, αλλά και σε σύμβολο του αγώνα ενάντια στη βία. Με τον καιρό, η ερμηνεία μου έχει μετατοπιστεί: δεν "υποδύομαι" πια την Κάρμεν, αλλά προσπαθώ να κατανοήσω την ανθρώπινη υπόστασή της. Δεν την κρίνω, επιδιώκω να ζήσω την αλήθεια της επί σκηνής», τονίζει.
Μια ιστορική αναβίωση με σύγχρονη ματιά
Η νέα παραγωγή της ΕΛΣ πραγματοποιείται στο πλαίσιο του θεματικού της άξονα «Η όπερα του μέλλοντος από τη μήτρα του παρελθόντος», σε σκηνοθεσία του διακεκριμένου Γάλλου Ρομάν Ζιλμπέρ και μουσική διεύθυνση του Κωνσταντίνου Τερζάκη, με τη συμμετοχή διεθνών σταρ της όπερας. Και επιχειρεί μια σπάνια αναβίωση της πρώτης παρουσίασης του έργου που βασίζεται σε ιστορικά τεκμήρια, διατηρώντας τα εντυπωσιακά σκηνικά και κοστούμια που είχε επιβλέψει προσωπικά ο Ζωρζ Μπιζέ πριν από 151 χρόνια.
Μέσα από αυτή τη νέα παραγωγή -η οποία έχει παρουσιαστεί με ιδιαίτερη επιτυχία στις όπερες της Ρουέν, των Βερσαλλιών, του Χονγκ Κονγκ, του Ανόι και του Ντάλλς- η ΕΛΣ προσφέρει στο σύγχρονο κοινό τη δυνατότητα να ανακαλύψει την «πρώτη νεότητα» της όπερας αλλά και το πώς μπορούμε να «φωτίσουμε» το παρελθόν μέσα από σύγχρονους καλλιτεχνικούς μηχανισμούς.
Σε αυτό το «αυστηρό» αλλά ταυτόχρονα δημιουργικό πλαίσιο που ισορροπεί ανάμεσα στην ιστορική ακρίβεια και τη σύγχρονη σκηνική ματιά, η Ρατσβελισβίλι βρίσκει έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης του ρόλου: «Η δουλειά σε μια ιστορικά τεκμηριωμένη παραγωγή λειτουργεί ταυτόχρονα ως σημείο αναφοράς και ως πεδίο ελευθερίας. Σε φέρνει πιο κοντά στις προθέσεις του Μπιζέ και στον κόσμο μέσα στον οποίο πρωτογεννήθηκε η Κάρμεν. Ταυτόχρονα, σε προκαλεί να αναζητήσεις την αλήθεια μέσα σε αυτούς τους περιορισμούς. Δεν μπορείς να "κρυφτείς" πίσω από μια σύγχρονη επανερμηνεία -οφείλεις να είσαι ειλικρινής, ακριβής και βαθιά συνδεδεμένος με τη μουσική και το κείμενο. Αγαπώ πραγματικά τη συνεργασία μου με τον σκηνοθέτη Ρομάν Ζιλμπέρ. Αναδεικνύει τη σωματική, σχεδόν εκρηκτική ένταση αυτής της σπουδαίας όπερας, συνδυάζοντάς τη ταυτόχρονα με μια σύγχρονη ευαισθησία. Δημιουργείται έτσι μια δυνατή αντίθεση που κάνει την παραγωγή να μοιάζει εξαιρετικά ζωντανή. Προσωπικά, θεωρώ ότι επιτυγχάνεται μια όμορφη ισορροπία ανάμεσα στον σεβασμό της παράδοσης και την παρουσία μιας ζωντανής ηρωίδας πάνω στη σκηνή. Και σε αυτή την περίπτωση, το αποτέλεσμα είναι πραγματικά εντυπωσιακό».
«Η ελευθερία έχει κόστος»
Στον πυρήνα της όπερας παραμένει η έννοια της ελευθερίας, μια έννοια που, όπως επισημαίνει η ίδια, δεν είναι ποτέ αφηρημένη. «Η ελευθερία της Κάρμεν δεν είναι θεωρητική, είναι βιωμένη και έχει κόστος. Επιλέγει τον δικό της δρόμο, τις δικές της επιθυμίες, και αρνείται να ανήκει σε οποιονδήποτε. Αυτό είναι εξαιρετικά ισχυρό, ιδιαίτερα σήμερα. Δεν την προσεγγίζω, όμως, ως σύμβολο, αλλά ως έναν άνθρωπο που υπερασπίζεται την ανεξαρτησία του, ακόμη κι όταν γνωρίζει ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει στην καταστροφή. Στη σημερινή εποχή, πιστεύω ότι η ιστορία της έχει ακόμα μεγαλύτερη απήχηση. Μας υπενθυμίζει ότι η πραγματική ελευθερία, ιδίως για τις γυναίκες, συχνά συνοδεύεται από ρίσκο και, κάποιες φορές, από τραγικές συνέπειες» σημειώνει.
«Η Ελλάδα είναι πλέον το σπίτι μου»
Μετά την αξέχαστη ερμηνεία της το 2018 στο Ηρώδειο, η Ανίτα Ρατσβελισβίλι που έχει αναμετρηθεί με μερικούς από τους πλέον απαιτητικούς ρόλους του ρεπερτορίου και έχει αποσπάσει διθυραμβικές κριτικές για τις εμφανίσεις της στα σημαντικότερα λυρικά θέατρα του κόσμου, επιστρέφει ξανά στον ρόλο της Κάρμεν. Από το 2009, όταν έκανε το ντεμπούτο της στον ρόλο στη Σκάλα του Μιλάνου, έχει χαρακτηριστεί ως μια από τις εμβληματικότερες ερμηνεύτριες της Κάρμεν παγκοσμίως.
Στη νέα αυτή παραγωγή της ΕΛΣ, η Γεωργιανή μεσόφωνος μοιράζεται τον ρόλο με τις διεθνώς καταξιωμένες λυρικές τραγουδίστριες Γκαέλ Αρκέζ και Μαρίνα Βιότι. Η επιστροφή της στην Κάρμεν και στην Ελλάδα, όπως παραδέχεται, είναι για εκείνη μια βαθιά προσωπική υπόθεση. «Αυτή η χώρα είναι πλέον το σπίτι μου και η Εθνική Λυρική Σκηνή αποτελεί σημαντικό κομμάτι της καλλιτεχνικής μου ζωής. Υπάρχει κάτι πολύ ιδιαίτερο στο να εμφανίζεσαι μπροστά σε ένα κοινό που σε γνωρίζει, που έχει παρακολουθήσει τη διαδρομή σου. Νιώθεις μια διαφορετική σύνδεση, πιο άμεση, πιο συναισθηματική. Η επιστροφή σε αυτόν τον ρόλο εδώ δεν είναι απλώς μια επάνοδος, είναι η συνέχεια μιας σχέσης, με το κοινό, με αυτό το υπέροχο θέατρο και με τον εαυτό μου», επισημαίνει.
Η Κάρμεν δολοφονείται επειδή αρνείται να υποταχθεί
Η Κάρμεν, ωστόσο, δεν είναι μόνο ένας απαιτητικός δραματικός ρόλος, αλλά και μια εξαιρετικά σύνθετη φωνητική και σωματική πρόκληση. «Για μένα, όλα ξεκινούν από τη φωνή, αλλά η φωνή δεν είναι αποκομμένη από το σώμα ή το συναίσθημα. Όταν η τεχνική είναι στέρεη, σου δίνει την ελευθερία να ζήσεις πλήρως τον ρόλο, τόσο σωματικά όσο και δραματουργικά. Η Κάρμεν απαιτεί απόλυτη παρουσία. Δεν μπορείς να την τραγουδήσεις απλώς "όμορφα" χωρίς να βιώσεις την αλήθεια της. Η πρόκληση είναι να ενσωματώσεις τα πάντα: την αναπνοή, την κίνηση, την πρόθεση, ώστε τίποτα να μη μοιάζει επιτηδευμένο. Είναι μια διαρκής ισορροπία, αλλά και ένας συνεχής διάλογος ανάμεσα στο σώμα και τη φωνή», αναφέρει η Ανίτα Ρατσβελισβίλι.
Και αν για δεκαετίες η συγκεκριμένη όπερα διαβαζόταν κυρίως ως μια ιστορία πάθους, σήμερα το φινάλε της, με τη δολοφονία της ηρωίδας, αποκτά μια διαφορετική, πιο επώδυνη διάσταση. «Πιστεύω ότι είναι απαραίτητο να αναγνωρίζουμε την πραγματικότητα του τέλους», υποστηρίζει η Ρατσβελισβίλι. «Η Κάρμεν δεν είναι απλώς μια ρομαντική ηρωίδα, είναι μια γυναίκα που δολοφονείται επειδή αρνείται να υποταχθεί. Σήμερα δεν μπορούμε να αγνοήσουμε αυτή τη διάσταση, και αυτό αλλάζει τον τρόπο που βιώνουμε την ιστορία. Ταυτόχρονα, δεν πιστεύω στην απλοποίηση της όπερας σε ένα μήνυμα. Η δύναμή της βρίσκεται στην πολυπλοκότητά της. Ωστόσο, η σημερινή μας επίγνωση προσδίδει ένα διαφορετικό βάθος και ίσως μια μεγαλύτερη ευθύνη στον τρόπο με τον οποίο την αφηγούμαστε» προσθέτει.
Σε έναν ρόλο που έχει ταυτιστεί με το όνομά της διεθνώς, η Ρατσβελισβίλι παραμένει προσηλωμένη στην ουσία της ερμηνείας: «Υπάρχει, φυσικά, ένα αίσθημα ευθύνης, αλλά προσπαθώ να μην το σκέφτομαι ως πίεση. Τη στιγμή που αρχίζεις να σκέφτεσαι τις προσδοκίες, χάνεις την αλήθεια της ερμηνείας. Για μένα, η μόνη πραγματική ευθύνη είναι να είμαι ειλικρινής απέναντι στη μουσική, στον χαρακτήρα και στον εαυτό μου. Κάθε φορά που ανεβαίνω στη σκηνή ως Κάρμεν, ξεκινώ από την αρχή. Αυτό είναι που κρατά τον ρόλο ζωντανό».
Νάντια Μπακοπούλου
Photo Credit: Andreas Simopoulos/ GNO