Η δημόσια συζήτηση γύρω από τις δικογραφίες που έχουν διαβιβαστεί στη Βουλή για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κλασικό αλλά διαρκώς επίκαιρο θεσμικό ζήτημα: το όριο ανάμεσα στον πολιτικό λόγο, τη δικαστική διερεύνηση και το τεκμήριο αθωότητας.
Το οποίο τεκμήριο -κατοχυρωμένο στο άρθρο 6 της ΕΣΔΑ , στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και κανόνας άμεσης εφαρμογής που ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη με τον νόμο 4596/2019, δεν δεσμεύει μόνο τα δικαστήρια στο στάδιο της τελικής κρίσης. Δεσμεύει και τον τρόπο με τον οποίο δημόσιες αρχές και θεσμικοί παράγοντες αναφέρονται σε εκκρεμείς υποθέσεις.
Το Δικαστήριο του Στρασβούργου έχει επανειλημμένα τονίσει, καταδικάζοντας ουκ ολίγες φορές τη χώρα μας, ότι παραβίαση μπορεί να υπάρξει και όταν η γλώσσα που χρησιμοποιείται δημιουργεί την εντύπωση πως η ενοχή έχει ήδη προεξοφληθεί.
Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, όπως αποτυπώνεται μέσα από τις δικογραφίες που έχουν διαβιβαστεί στη Βουλή, βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της διερεύνησης. Ωστόσο, η ένταση της δημόσιας αντιπαράθεσης και οι τοποθετήσεις που συνοδεύουν τη συζήτηση δημιουργούν ένα περιβάλλον υψηλής πολιτικής και επικοινωνιακής φόρτισης.
Η αντιπολίτευση, επικαλούμενη το περιεχόμενο των δικογραφιών, θέτει ζήτημα ευθυνών και κάνει λόγο για σοβαρές ενδείξεις που χρήζουν πλήρους διερεύνησης. Κυβερνητικά στελέχη από την άλλη, επαναλαμβάνουν ότι η ύπαρξη δικογραφίας δεν ισοδυναμεί με ενοχή ενώ κάποια προεξοφλούν ότι η υπόθεση θα καταρρεύσει.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο αναδεικνύεται η λεπτή θεσμική ισορροπία: η πολιτική αντιπαράθεση μπορεί να είναι έντονη, αλλά δεν μπορεί να υποκαθιστά τη δικαστική κρίση.
Η εμπειρία έχει δείξει ότι, σε υποθέσεις υψηλού πολιτικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος, η δημόσια συζήτηση συχνά προηγείται της δικαστικής αξιολόγησης. Όταν στοιχεία μιας δικογραφίας εισέρχονται στον πολιτικό διάλογο, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να δημιουργηθεί στην κοινή γνώμη μια σταθερή εικόνα ενοχής πριν υπάρξει δικαστική κρίση.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου το τεκμήριο αθωότητας δοκιμάζεται όχι μόνο θεσμικά αλλά και επικοινωνιακά.
Η νομολογία του ΕΔΔΑ υπενθυμίζει ότι το κράτος δικαίου δεν «μετριέται» μόνο στις αίθουσες των δικαστηρίων, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για τις εκκρεμείς υποθέσεις.
Στην περίπτωση του ΟΠΕΚΕΠΕ, το ζητούμενο δεν είναι να περιοριστεί η πολιτική συζήτηση, αλλά να διατηρηθεί σαφής η διάκριση ανάμεσα στην πολιτική αποτίμηση και στη δικαστική κρίση.
Γιατί όσο η Δικαιοσύνη δεν έχει αποφανθεί τελεσίδικα, κάθε δημόσια βεβαιότητα περί ενοχής δεν είναι απλώς πρόωρη - είναι θεσμικά επικίνδυνη.