Από τον Ιανουάριο 2025, όταν ανέλαβε την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών ο Ντόναλντ Τραμπ, η Ευρώπη αντιμετώπισε την αντιπαραθετική πολιτική του Αμερικανού Προέδρου με μια στάση παθητικότητας.
Οι απειλές του Τραμπ για εμπορικό πόλεμο είχαν τρομάξει τις ευρωπαϊκές ηγεσίες, καθώς η Ευρώπη αντιμετωπίζει την διπλή πρόκληση του πολέμου στην Ουκρανία και της αναιμικής οικονομικής ανάπτυξης. Η πέραν πάσης λογικής όμως στάση του Αμερικανού Προέδρου στο θέμα της Γροιλανδίας φαίνεται πως ανέτρεψε δραματικά την αντίληψη των ευρωπαϊκών ηγεσιών.
Για πολλά χρόνια η Ευρωπαϊκή Ένωση αμφιταλαντευόταν ανάμεσα στην ανάγκη επέκτασης των εμπορικών και οικονομικών σχέσεων με τις ραγδαία αναπτυσσόμενες χώρες του “Παγκόσμιου Νότου” και της ιδεαλιστικής ανάγκης τήρησης των ευρωπαϊκών αρχών και αξιών στις σχέσεις της Ένωσης με τρίτες χώρες. Η βίαια συναλλακτική εξωτερική πολιτική του Αμερικανού Προέδρου έγειρε οριστικά την πλάστιγγα για την Ευρώπη στην πλευρά της Realpolitik και της ανάγκης για εμπορική και οικονομική εξωστρέφεια, αφήνοντας -με τακτ βέβαια- στο περιθώριο την αυστηρή νόρμα της απαρέγκλιτης τήρησης των δημοκρατικών κανόνων στις χώρες με τις οποίες η Ένωση θα συναλλάσσεται. Σε αυτούς τους χαλεπούς γεωπολιτικά καιρούς η Ευρώπη είναι αναγκασμένη να αντιμετωπίσει με ρεαλισμό τις παγκόσμιες εμπορικές και οικονομικές σχέσεις.
Ο Ντόναλντ Τραμπ από την πλευρά του υπερεκτίμησε την διαβόητη παθητικότητα των Ευρωπαϊκών ηγεσιών και θεώρησε πως μέσω ενός οικονομικού και στρατιωτικού εκβιασμού θα μπορούσε να επεκτείνει την αμερικανική επικράτεια εις βάρος της αντίστοιχης ευρωπαϊκής. Στο Νταβός όμως φάνηκε ότι δεν έχουν ξεχάσει όλοι στην Ευρώπη τη σκιά της ντροπιαστικής Συνόδου του Μονάχου τον Σεπτέμβριο 1938, όταν οι ευρωπαϊκές ηγεσίες παρέδωσαν στη Γερμανία την μισή Τσεχοσλοβακία θεωρώντας ότι έτσι θα κατευνάσουν τον ναζιστικό επεκτατισμό. Στη συνείδηση των Ευρωπαίων δεν είναι -ακόμη- αποδεκτή η δια των εκβιασμών και της βίας αλλαγή των συνόρων και της κυριαρχίας των κρατών. Για αυτό και είναι δύσκολη η αποδοχή της de jure κατάληψης του Ντονμπάς από τη Ρωσία.
Το μήνυμα που πέρασαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες στον Τραμπ στον Τραμπ είναι πως υπάρχει μια κόκκινη γραμμή, ακόμη και για την πολιτικά διαιρεμένη Ευρώπη. Σε αυτό βοήθησε σε μεγάλο βαθμό και η μεγάλη αναταραχή που προκλήθηκε από την ανάρτηση του Τραμπ για την Γροιλανδία στην ιδιαίτερα ευαίσθητη αγορά των αμερικανικών ομολόγων. Φωτιά δε άναψε στις αγορές η έκθεση του επικεφαλής του τμήματος ανάλυσης συναλλάγματος της Deutsche Bank Γιώργου Σαράβελου, στην οποία αναφερόταν με αδρές γραμμές στον κίνδυνο αποεπένδυσης αμερικανικών ομολόγων από τα ευρωπαϊκά κράτη και επιχειρήσεις. Η έκθεση αυτή ταρακούνησε τόσο έντονα την αμερικανική αγορά ομολόγων, σε σημείο που ο Αμερικανός Υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ζήτησε από τον CEO της Deutsche Bank να ανασκευάσει δημόσια την άποψη του στελέχους της τράπεζάς του.
Η αναταραχή με τα αμερικανικά ομόλογα κατέδειξε στις ευρωπαϊκές ηγεσίες ότι υπάρχει ένας αδύναμος κρίκος στην αμερικανική οικονομική παντοδυναμία. Κρατικοί και ιδιωτικοί φορείς στην Ευρώπη διακατέχουν το 40% του αμερικανικού εξωτερικού χρέους. Ο Ντόναλντ Τραμπ υποχώρησε στο Νταβός μπροστά στον μοναδικό κίνδυνο που υπολογίζει πραγματικά. Την δραματική υποχώρηση της αγοράς αμερικανικών ομολόγων. Κάτι που θα επέφερε νέα έξαρση του πληθωρισμού στις ΗΠΑ, ανάσχεση της αποκλιμάκωσης των επιτοκίων της Fed και αύξηση της ανεργίας. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα ήταν απολύτως καταστροφικό πολιτικά για τους Ρεπουμπλικανούς και τον Ντόναλντ Τραμπ ενόψει των εξαιρετικά δύσκολων ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, όπου διακυβεύεται η πλειοψηφία στη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία.
Τα ιστορικά γεγονότα της προηγούμενης εβδομάδας ίσως τελικά αποτελέσουν την θρυαλλίδα που θα εκκινήσει την αντεπίθεση της Ευρώπης σε γεωπολιτικό επίπεδο. Μια πρώτη ένδειξη είναι η εξαιρετικά σημαντική συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με την Ινδία που υπογράφηκε την Τρίτη στο Νέο Δελχί, όπως και η συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας με το Βιετνάμ που υπογράφηκε σήμερα στο Ανόι. Σε επανεκκίνηση δε έχουν τεθεί πλέον οι πρόσφατα πληγωμένες σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Βρετανία, τη στιγμή που ο Βρετανός Πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ επισκέπτεται το Πεκίνο επιδιώκοντας μια “εξειδικευμένη σχέση”.
Το ερώτημα που θα μας απασχολήσει στην μετά-Νταβός εποχή είναι εάν το “Trump effect” θα είναι αρκετά ισχυρό για να οδηγήσει ουσιαστικά την Ευρώπη σε έναν καινούργιο δρόμο προς την αυτονομία και την βιώσιμη και ισόρροπη ανάπτυξη. Τίποτε ακόμη δεν είναι βέβαιο, καθώς οι πολιτικές διαιρέσεις και οικονομικές ανισορροπίες εντός της Ένωσης παραμένουν ακόμη αρκετά ισχυρές και απαιτείται πολύ σοβαρή προσπάθεια για να ξεπεραστούν. Το σοκ όμως που έζησαν την προηγούμενη εβδομάδα οι Ευρωπαίοι ίσως να ήταν τελικά η αναγκαία συνθήκη για να ξεκινήσει επιτέλους η ευρωπαϊκή αντεπίθεση.