Η συνάντηση Μητσοτάκη-Ράμα στο Μέγαρο Μαξίμου επιβεβαίωσε το θετικό κλίμα, αλλά και ότι οι βασικές εκκρεμότητες -από τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας έως την ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας- παραμένουν ανοιχτές, με φόντο τη νέα ώθηση στη διεύρυνση της ΕΕ.
Στον απόηχο της νέας δυναμικής που επιχειρεί να αποκτήσει η ευρωπαϊκή διεύρυνση, η συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Έντι Ράμα στο Μέγαρο Μαξίμου αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο Αλβανός πρωθυπουργός εμφανίστηκε με αθλητικά παπούτσια και χωρίς γραβάτα, ωστόσο το περιεχόμενο της συζήτησης κάθε άλλο παρά χαλαρό ήταν, καθώς βρέθηκε στο επίκεντρο το σύνολο των εκκρεμών ζητημάτων που βαραίνουν τις διμερείς σχέσεις. Στο ίδιο πνεύμα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έκανε λόγο για «σημαντική ευκαιρία να λύσουμε εκκρεμή ζητήματα», ενώ ο Έντι Ράμα υπογράμμισε ότι «είμαστε πολύ πρόθυμοι να συνεχίσουμε και να ολοκληρώσουμε ό,τι έχουμε συμφωνήσει», σε μια εμφανή προσπάθεια διατήρησης θετικού κλίματος.
Στο επίκεντρο βρέθηκε η ευρωπαϊκή προοπτική της Αλβανίας, η οποία, σύμφωνα με την πάγια ελληνική θέση, περνά μέσα από την πλήρη ευθυγράμμιση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και τον σεβασμό των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας στη Βόρεια Ήπειρο. Η Αθήνα στηρίζει τη διεύρυνση προς τα Δυτικά Βαλκάνια, υπό την προϋπόθεση όμως ότι θα υπάρξει απτή πρόοδος σε ζητήματα κράτους δικαίου, θεσμών και προστασίας μειονοτήτων.
Πίσω από τις χαμηλών τόνων δηλώσεις και τις «επιθέσεις» φιλίας, το πραγματικό περιεχόμενο της συνάντησης ανέδειξε ότι οι βασικές εκκρεμότητες παραμένουν ενεργές και πολυσύνθετες. Πρώτο και κυριότερο ζήτημα είναι η κατάσταση της ελληνικής μειονότητας στη Βόρεια Ήπειρο. Η Αθήνα εξακολουθεί να θέτει με έμφαση την ανάγκη πλήρους διασφάλισης των περιουσιακών δικαιωμάτων, καθώς οι καταγγελίες για αμφισβητήσεις τίτλων ιδιοκτησίας και πολεοδομικές παρεμβάσεις, ιδίως σε περιοχές υψηλού τουριστικού ενδιαφέροντος όπως η Χειμάρρα, παραμένουν στο τραπέζι. Παράλληλα, τίθεται ζήτημα ουσιαστικής πολιτικής εκπροσώπησης και λειτουργίας των τοπικών θεσμών, ώστε να μην δημιουργούνται συνθήκες αποκλεισμού της μειονότητας.
Δεύτερο κρίσιμο πεδίο αφορά τη συνολική ευθυγράμμιση της Αλβανίας με το κράτος δικαίου, στοιχείο που συνδέεται άμεσα με την ευρωπαϊκή της πορεία.
Από τις θαλάσσιες ζώνες στην υπόθεση του Φρέντι Μπελέρι
Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών, με την προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης να εξακολουθεί να αποτελεί την επικρατέστερη λύση, χωρίς ωστόσο να έχει ολοκληρωθεί η σχετική διαδικασία. Το θέμα αυτό συνδέεται ευρύτερα με τη βούληση των δύο χωρών να επιλύουν τις διαφορές τους στη βάση του διεθνούς δικαίου.
Στο φόντο των συζητήσεων παραμένει και η υπόθεση του Φρέντι Μπελέρη, η οποία αποτέλεσε τη σοβαρότερη κρίση στις ελληνοαλβανικές σχέσεις τα τελευταία χρόνια. Αν και δεν συνιστά πλέον ενεργό διαπραγματευτικό ζήτημα, άφησε σαφές αποτύπωμα στο επίπεδο εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών και ανέδειξε τις ευαισθησίες γύρω από τη λειτουργία του κράτους δικαίου και τη μεταχείριση της ελληνικής μειονότητας.
Η Ελλάδα προωθεί τη διεύρυνση της ΕΕ στα Δυτικά Βαλκάνια
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε μια συγκυρία όπου η Ελλάδα επιχειρεί να επαναφέρει δυναμικά τη συζήτηση για την ένταξη των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η «Διακήρυξη των Δελφών», που υπογράφηκε λίγο αργότερα, επιβεβαίωσε ότι η διεύρυνση αποτελεί εκ νέου στρατηγική προτεραιότητα, με σαφή στόχο την επιτάχυνση της ευρωπαϊκής πορείας της περιοχής. Στο περιθώριο της υπογραφής, λαμβάνοντας πρώτος τον λόγο, ο Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης ανέφερε ότι, παρά το γεγονός πως τα προηγούμενα χρόνια υπήρξαν απογοητεύσεις και οπισθοχωρήσεις σχετικά με την ένταξη χωρών από τα Δυτικά Βαλκάνια στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πλέον είναι η κατάλληλη στιγμή να αποτελέσει αυτή η ατζέντα προτεραιότητα. Τόνισε, επίσης, ότι η Διακήρυξη των Δελφών θα αποτελέσει τη συνέχεια της Διακήρυξης της Θεσσαλονίκης του 2003. «Πρέπει να προχωρήσουμε από τα λόγια στις πράξεις. Δεν μπορούμε να φανταστούμε την Ευρώπη χωρίς τα Δυτικά Βαλκάνια. Η Ελλάδα έχει ήδη αναλάβει μια πολύ ισχυρή πρωτοβουλία για να επιταχύνει πλέον τη διεύρυνση. Θα επισκεφθώ όλες τις πρωτεύουσες τους επόμενους μήνες. Αυτό που γίνεται τώρα είναι ζήτημα πίστης στην Ευρώπη», επισήμανε ο Υπουργός.
Επίσης ανέφερε ότι γίνεται σκληρή δουλειά μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ελλάδας, με στόχο το δεύτερο τρίμηνο του 2027 να αποτελέσει το κρίσιμο σημείο για τη διεύρυνση, με τη χώρα μας να παρέχει στήριξη προς όλα τα υπό ένταξη κράτη-μέλη. «Υπάρχουν μεταρρυθμίσεις που πρέπει να γίνουν. Ως Ελλάδα προσφέρουμε τεχνική βοήθεια και στοχεύουμε σε αυστηρό χρονοδιάγραμμα ένταξης. Είναι προς όφελος της διαδικασίας το γεγονός ότι βρισκόμαστε στην καρδιά όλων των Ευρωπαϊκών οργανισμών», δήλωσε ο Γιώργος Γεραπετρίτης.
Φερίτ Χότζα: Η «υπόσχεση της Θεσσαλονίκης» παραμένει υπόσχεση
Από την πλευρά του, ο Φερίτ Χότζα, Υπουργός Ευρώπης και Εξωτερικών της Αλβανίας, δήλωσε ότι η χώρα του βρίσκεται σε αναμονή για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση για περισσότερα από 20 χρόνια, επισημαίνοντας ότι «η υπόσχεση της Θεσσαλονίκης» παραμένει ακόμη «υπόσχεση». Παράλληλα, εξέφρασε την προσδοκία για επιτάχυνση της διαδικασίας μετά και από την υπογραφή της Διακήρυξης των Δελφών. Όπως τόνισε, «είναι πλέον θέμα αξιοπιστίας. Έχουν ειπωθεί όλα από την πλευρά των χωρών μας, πλέον πρέπει οι υποσχέσεις να γίνουν πραγματικότητα». Ανέφερε, επίσης, ότι δεν θέλουν να χαθεί η ευκαιρία, καθώς η Αλβανία έχει κάνει σημαντική δουλειά τα προηγούμενα έτη για την προοπτική της ένταξης. Τέλος, πρόσθεσε ότι έως το τέλος της επόμενης χρονιάς η χώρα του θα βρίσκεται πολύ κοντά στην ολοκλήρωση των εκκρεμοτήτων που έχουν τεθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το συνολικό μήνυμα είναι σαφές: η ευρωπαϊκή προοπτική της Αλβανίας παραμένει ανοιχτή, αλλά περνά μέσα από συγκεκριμένες προϋποθέσεις, με την Ελλάδα να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο τόσο ως υποστηρικτής όσο και ως εγγυητής της τήρησης των ευρωπαϊκών κανόνων.
Διευκρίνιση Ράμα για το σχόλιο περί Πλάτωνα
Στο ίδιο πλαίσιο και με στόχο να διατηρηθεί το θετικό κλίμα και εκτός των επίσημων επαφών, δεν έλειψαν και οι πιο χαλαρές τοποθετήσεις.
Στο περιθώριο του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, όπου βρέθηκε αργότερα, και σε συζήτηση με τον Αλέξη Παπαχελά, ο Έντι Ράμα επιχείρησε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις από το προηγούμενο επεισόδιο, αποδίδοντας σε χιούμορ την παλαιότερη αναφορά του ότι οι Έλληνες δεν είναι απόγονοι του Πλάτωνα. Όπως υποστήριξε, η σχετική στιχομυθία τον περασμένο Ιανουάριο στο Άμπου Ντάμπι με τον Τζον Ντεφτέριο έγινε σε χιουμοριστικό πλαίσιο.
Δείτε τη στιχομυθία:
Αλέξης Παπαχελάς: Ας περάσουμε τώρα στα διμερή ζητήματα...
Έντι Ράμα: Έχουμε διμερή ζητήματα;
Αλέξης Παπαχελάς: Κάποια...
Έντι Ράμα: Δεν νομίζω ότι έχουμε διμερή ζητήματα. Είχαμε ένα θέμα όταν είπα ότι οι Έλληνες δεν είστε απόγονοι του Πλάτωνα, αλλά ήταν ένας τρόπος να μπούμε στο κλίμα της συζήτησης με τον συνάδελφο σας. Δεν είχα πρόθεση να μειώσω τις αξίες και την ομορφιά της ελληνικής κουλτούρας και Ιστορίας. Συνεπώς, θεωρώ ότι δεν είναι τόσο σοβαρά τέτοιου είδους ζητήματα.
Ήταν ένας τρόπος να τον "πειράξω" λίγο, τον δημοσιογράφο, γιατί παίρνουμε τους εαυτούς μας πολύ στα σοβαρά. Το μόνο πρόβλημα που έχω με τους Έλληνες -αλλά και τους Αλβανούς περισσότερο- είναι ότι παίρνετε τους εαυτούς σας πολύ στα σοβαρά...
Στο σχόλιο του Αλέξη Παπαχελά, ότι σε εκείνη τη συνέντευξη τού φάνηκε εχθρικός, ο Έντι Ράμα απάντησε: «Εχθρικότητα; Όχι, ποτέ. Έχω μεγάλο θαυμασμό για αυτή τη χώρα».
Α. Παπαχελάς: Ίσως ήταν μια κακιά στιγμή.
Ε. Ράμα: Όχι δεν ήταν μια κακιά στιγμή. Απλώς έκανα χιούμορ με πολύ σοβαρούς ανθρώπους, οπότε ίσως δεν ήμουν στο σωστό μέρος.
Ο Αλβανός πρωθυπουργός εκνευρίστηκε όταν ο δημοσιογράφος τον ρώτησε για την φυλάκιση Φρέντι Μπελέρη. Πριν ο Αλέξης Παπαχελάς ολοκληρώσει την ερώτησή του, ο Αλβανός πρωθυπουργός τον διέκοψε για να του επισημάνει ότι η υπόθεση αυτή έληξε υπέροχα (magnificently, όπως είπε) για τον πρώην δήμαρχο καθώς σήμερα είναι μέλος του ευρωκοινοβουλίου!
Για τον Μπελέρη η υπόθεση τέλειωσε με τέτοιο τρόπο που θα τον ονειρευόταν κάθε άλλος φυλακισμένος δήμαρχος στην Αλβανία, είπε ο Ράμα και εξήγησε ότι είναι πολύ συνηθισμένο στην Αλβανία, οι κατηγορούμενοι να μένουν προφυλακισμένοι για πολλούς μήνες. Έφερε μάλιστα το παράδειγμα του δημάρχου Τιράνων, που είναι από το κόμμα του, ο οποίος προφυλακίστηκε τον Ιανουάριο του 2025 και η δίκη του μόλις άρχισε.