Ο πρόεδρος και τα ηγετικά στελέχη του ΠΑΣΟΚ επέστρεψαν από τη Βαρκελώνη, όπου συμμετείχαν στο Progressive Summit με μεγάλες δόσεις ευφορίας και ανάτασης. «I am in Spain, not in pain» - έτσι ένιωσε ο Νίκος Ανδρουλάκης, με πλήθος αναρτήσεων, φωτογραφιών με ηγέτες και κυρίως με τον Σάντσεθ.
Τι έμεινε όμως από τη σύναξη των 5.000 και πλέον συμμετεχόντων από όλη την υφήλιο; Η αλήθεια είναι πως το Progressive Summit στη Βαρκελώνη φιλοδοξούσε να αποτελέσει ένα σημείο καμπής για την παγκόσμια προοδευτική παράταξη. Ωστόσο, πέρα από τη συμβολική του αξία και την επικοινωνιακή του απήχηση, χαρακτηρίστηκε από την αδυναμία παραγωγής συγκεκριμένων πολιτικών λύσεων και αφετέρου τη σαφή αξιοποίησή του για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους.
Η ρητορική περί «παγκόσμιας προοδευτικής αντεπίθεσης», δεν συνοδεύτηκε από ένα συνεκτικό, δεσμευτικό πλαίσιο πολιτικής. Δεν υπήρξε κοινό ανακοινωθέν με συγκεκριμένα μέτρα, ούτε μηχανισμοί εφαρμογής ή χρονοδιαγράμματα. Αντίθετα, η Σύνοδος περιορίστηκε σε γενικές διακηρύξεις για τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και την αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς.
Έτσι όμως δεν λύνεται το βασικό πρόβλημα που αφορά τη βαθιά κρίση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Μια κρίση ταυτότητας, που εκφράζεται με τη συρρίκνωση του «πυλώνα» του παραδοσιακού ρεύματος, του γερμανικού SPD, που υφίσταται τη μία ήττα μετά την άλλη. Αλλά και με την εξαΰλωση του γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος σε εθνικό επίπεδο - παρά τις μερικές επιτυχίες που σημείωσε πρόσφατα στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Σε μια τέτοια περίοδο κρίσης ταυτότητας και αποτελεσματικότητας, η απουσία συγκεκριμένων πολιτικών εργαλείων ενισχύει την αίσθηση ότι οι προοδευτικές δυνάμεις λειτουργούν περισσότερο στο επίπεδο της αφήγησης παρά της διακυβέρνησης. Ζητήματα όπως η φορολόγηση των πολυεθνικών, η διαχείριση της πράσινης μετάβασης ή η αναδιανομή εισοδήματος δεν αντιμετωπίστηκαν με πρακτικούς όρους. Και είναι θέματα που εκμεταλλεύεται η Ακροδεξιά στην Ευρώπη, το «ανάθεμα» κατά της οποίας κυριάρχησε στο Summit. Η πικρή αλήθεια είναι πως σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου η Ακροδεξιά κεφαλαιοποιεί συγκεκριμένα ζητήματα -όπως η μετανάστευση ή το κόστος ζωής- η αδυναμία των προοδευτικών να απαντήσουν με χειροπιαστές λύσεις δημιουργεί κενό. Το Summit δεν κατάφερε να καλύψει αυτό το κενό· αντίθετα, το ανέδειξε.
Η κριτική που διατυπώθηκε σε ευρωπαϊκά Μέσα Ενημέρωσης -ιδίως στον γερμανικό Τύπο- εστιάζει ακριβώς σε αυτό το χάσμα: οι προοδευτικές δυνάμεις συμφωνούν στις αξίες, αλλά όχι στις πολιτικές. Χωρίς κοινή οικονομική στρατηγική, τέτοιες πρωτοβουλίες παραμένουν συμβολικές.
Όμως χρονική συγκυρία της διοργάνωσης του Summit δεν είναι άσχετη με τη φθορά του PSOE, την πίεση από την αντιπολίτευση και τα σκάνδαλα που ταλανίζουν τον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ. Είναι ακριβώς το «στρίμωγμα» αυτό που τον αναγκάζει να παίρνει πρωτοβουλίες στη διεθνή σκακιέρα - φάνηκε αυτό και με τις θέσεις του στην κρίση της Μέσης Ανατολής, αλλά και την αντιπαράθεσή του με τον Τραμπ και τώρα ως πρωτοπόρος μιας «νέας παγκόσμιας προοδευτικής συνιστώσας». Δεν είναι καινοφανής μια τέτοια επιλογή. Είναι η στρατηγική της «externalization of leadership»: Όταν δέχεσαι εσωτερικές πιέσεις, προσφεύγεις στην αναβάθμιση του διεθνούς σου προφίλ. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η διοργάνωση μιας διεθνούς συνόδου υψηλού προφίλ λειτουργεί ως μηχανισμός μετατόπισης της πολιτικής ατζέντας.
Εξίσου σημαντική είναι η διάσταση των πολιτικών συμμαχιών. Η κυβέρνηση στηρίζεται σε κοινοβουλευτικές ισορροπίες που περιλαμβάνουν καταλανικά και βασκικά κόμματα. Η επιλογή της Βαρκελώνης ως τόπου διεξαγωγής δεν ήταν τυχαία. Λειτούργησε συμβολικά ως ένδειξη «κανονικοποίησης» της σχέσης (εξάρτησης) με την Καταλονία και έμμεσης νομιμοποίησης της συνεργασίας με αυτονομιστικές δυνάμεις.
Παράλληλα, το Summit εξυπηρετεί την ανάγκη επανασυσπείρωσης της προοδευτικής βάσης. Μέσα από τη ρητορική περί «μάχης κατά της Ακροδεξιάς», επιχειρείται η ανασύνθεση ενός διπολικού σχήματος που ευνοεί το PSOE: πρόοδος έναντι συντήρησης. Σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό τοπίο, αυτή η στρατηγική μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη για τη διατήρηση της εκλογικής επιρροής.
Το Progressive Summit ανέδειξε περισσότερο τις αδυναμίες παρά τις δυνατότητες της σύγχρονης προοδευτικής παράταξης. Η τελική του σημασία θα κριθεί όχι από τη ρητορική που παρήγαγε, αλλά από το αν μπορεί να μεταφραστεί σε πραγματική πολιτική. Μέχρι στιγμής, αυτό παραμένει το βασικό του έλλειμμα.