Όταν πίσω στο μακρινό 1988 ο Χαρίλαος Φλωράκης και ο Λεωνίδας Κύρκος αποφάσισαν να υπερβούν τον εικοσαετή σκληρό διχασμό της Αριστεράς και να ιδρύσουν τον Συνασπισμό της Αριστεράς και της Προόδου, είχαν στον νου τους τότε την περίφημη «περεστρόικα» του Μιχαήλ Γκορμπατσώφ και την κατάρρευση του σοβιετικού μοντέλου, αλλά και την ανάγκη συγκρότησης μιας ενιαίας αριστερής πλατφόρμας για το σπάσιμο του τότε διπόλου ΠΑΣΟΚ-ΝΔ.
Το εγχείρημα δεν είχε μεν ιδιαίτερη εκλογική επιτυχία, καθώς, μετά τις τριπλές εκλογικές αναμετρήσεις του 1989-1990, το ΚΚΕ οδηγείται σε εσωτερική κρίση, με τους «ανανεωτικούς» υπό τους Γιάννη Δραγασάκη και Μαρία Δαμανάκη να ηττώνται από τους «ορθοδόξους» υπό την Αλέκα Παπαρήγα και να εκδιώκονται από το κόμμα. Το εγχείρημα όμως αυτό είχε ένα πολύ σοβαρό ιδεολογικό φορτίο: Υπερέβαινε τους διαχρονικούς διχασμούς και διασπάσεις του παρελθόντος, εν μέσω διεθνών κοσμογονικών αλλαγών για την Αριστερά εν γένει. Ο Συνασπισμός συγκροτείται πλέον το 1992 σε ενιαίο κόμμα, χωρίς όμως να καταφέρνει ιδιαίτερες εκλογικές επιτυχίες. Ο δικομματισμός ΠΑΣΟΚ-ΝΔ εξακολουθούσε να είναι πανίσχυρος καθ’ όλη τη δεκαετία του 1990, όπως και του 2000.
Στη συνέχεια ο Συνασπισμός γίνεται ΣΥ.ΡΙΖ.Α. το 2004 με τη συγκόλλησή του μαζί με πάνω από 10 «συνιστώσες» της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς και το 2008 εκλέγεται αρχηγός του ο Αλέξης Τσίπρας. Στις εκλογές του 2009 ο ΣΥΡΙΖΑ συγκεντρώνει το 4,6% των ψήφων, όμως η μεγάλη εκτίναξη ήρθε με τον αγώνα κατά του μνημονίου, στον οποίο το κόμμα πρωτοστάτησε, ενώ αναδείχθηκε ο Αλέξης Τσίπρας ως ο ηγέτης του αντιμνημονίου. Στις διπλές εκλογές του 2012 έσπασε το δίπολο του δικομματισμού και ο Σύριζα άγγιξε την πρώτη θέση. Η ανατροπή ήρθε τελικά με τις εκλογές του Ιανουαρίου 2015. Η ανανεωτική ριζοσπαστική Αριστερά ανέλαβε για πρώτη φορά την διακυβέρνηση της χώρας. Επρόκειτο για μια ιστορική ευκαιρία, η οποία θα μπορούσε να δημιουργήσει μια πρωτοφανή πολιτική και ιδεολογική ηγεμονία. Όμως, το κόμμα της Αριστεράς συμμάχησε με την χειρότερη εκδοχή της λαϊκιστικής και οπισθοδρομικής Δεξιάς και προσπάθησε με εντελώς ερασιτεχνικό και εθνικά επιζήμιο τρόπο να ανατρέψει τις συμβατικές υποχρεώσεις της χώρας απέναντι στους δανειστές, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να φτάσει κυριολεκτικά στο χείλος της καταστροφής, μέσα από ένα ψευδεπίγραφο δημοψήφισμα.
Η κυβίστηση, τελικά, του Αλέξη Τσίπρα τον Ιούλιο 2015 έφερε νέες διασπάσεις για τον ΣΥΡΙΖΑ, με τον Γιάνη Βαρουφάκη να ιδρύει το ΜέΡΑ25, την Ζωή Κωνσταντοπούλου να ιδρύει την Πλεύση Ελευθερίας, και άλλα πρώην στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ να ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους. Η διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ με τους Ανεξάρτητους Έλληνες έφερε την εφαρμογή του τρίτου μνημονίου, με σκληρές περικοπές στις συντάξεις και βαριά φορολόγηση της μεσαίας τάξης. Παράλληλα, έγινε μια χοντροκομμένη απόπειρα αλλοίωσης του πολιτεύματος με χαλκευμένες κατηγορίες κατά των πολιτικών αντιπάλων του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ παράλληλα επιχειρήθηκε η χειραγώγηση των μέσων ενημέρωσης και της Δικαιοσύνης. Εν τέλει, ο ΣΥΡΙΖΑ και ο Αλέξης Τσίπρας ηττήθηκαν σε δύο συνεχείς εκλογικές αναμετρήσεις, το 2019 και το 2023.
Σε όλον αυτό τον ταραχώδη πολιτικό κύκλο, η πορεία του ΣΥΡΙΖΑ στηριζόταν σε μια επίφαση ιδεολογικού προτάγματος. Ο «δημοκρατικός σοσιαλισμός», η «γενιά των ηττημένων του Εμφυλίου» (όρα καπηλεία του συμβολισμού του Σκοπευτηρίου Καισαριανής), η «διεθνιστική Αριστερά» (όρα Συμφωνία των Πρεσπών), και η προσπάθεια κατάληψης των «αρμών της εξουσίας», έρχονταν από τα ιδεολογικά κατάβαθα της λαϊκιστικής Αριστεράς που ομνύει στη «λαοκρατία» και εχθρεύεται τη φιλελεύθερη αστική δημοκρατία. Καμία σχέση, βέβαια, με το βαρύ ιδεολογικό φορτίο των ιδρυτών του Συνασπισμού, που είχαν συμφωνήσει στην ευρωπαϊκή πορεία της χώρας και στη στήριξη των δημοκρατικών θεσμών.
Ακόμη και αυτή όμως η λενινιστική και λαϊκιστική εκδοχή της Αριστεράς αποδείχθηκε ότι ήταν απλώς μια πρόφαση, ένα προπέτασμα καπνού. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για έναν αδίστακτο αγώνα κατάληψης της κομματικής και της κρατικής εξουσίας ως αυτοσκοπός. Ο τρόπος αρχικά που ο Αλέξης Τσίπρας μηχανεύτηκε το κίβδηλο δημοψήφισμα και η forcé διαπραγμάτευση του τρίτου μνημονίου έγινε με βασικό γνώμονα την εκπαραθύρωση των «δύστροπων» συντρόφων. Είναι δε παροιμιώδης η απέχθεια του πρώην ηγέτη του ΣΥΡΙΖΑ στις δημοκρατικές εσωκομματικές διαδικασίες, με απαύγασμα την απαίτησή του στο 2ο Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ το 2016 να ξαναψηφίσει η Κεντρική Επιτροπή διότι δεν συμφωνούσε με το αποτέλεσμα της πρώτης ψηφοφορίας.
Το τι ακολούθησε δε στον ΣΥΡΙΖΑ μετά την παραίτηση του Αλέξη Τσίπρα μετά την συντριπτική ήττα του 2023, με την εκλογή ενός αλεξιπτωτιστή (ή δοτού) στην ηγεσία του κόμματος, και στην πορεία η εκπαραθύρωση του νέου ηγέτη σε μια συνδιάσκεψη παρωδία, ήταν απλά το πρώτο μέρος ενός θλιβερού ρέκβιεμ για το κόμμα της -άλλωστε- ανανεωτικής Αριστεράς. Οι εξελίξεις των τελευταίων μηνών είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικές. “Εξορία” των στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ στον εξώστη του κινηματοθεάτρου Παλλάς, εφαρμογή μεθόδων face control στην αποδοχή εισόδου πρώην συντρόφων στο νέο κόμμα «Ε.Λ.Α.Σ.», και τελικά η απολύτως εξευτελιστική απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ, με την οποία το κόμμα μπαίνει στον γύψο και προστρέχει ως ικέτις στον Αλέξη Τσίπρα χωρίς να έχει προηγηθεί κανενός είδους προγραμματική και ιδεολογική συμφωνία.
Είναι πλέον φανερό τοις πάσι ότι ο πολιτικός χώρος της λεγόμενης «ριζοσπαστικής» -και άλλοτε ανανεωτικής- Αριστεράς έχει απολέσει με εκκωφαντικό τρόπο κάθε επίφαση «ηθικού πλεονεκτήματος» και ιδεολογικής βάσης. Όλες οι κινήσεις γίνονται μόνο για την προσωπική επιβίωση χρεοκοπημένων πολιτικά κομματικών στελεχών κάτω από το άρμα ενός αδίστακτου πολιτικού αριβίστα, ο οποίος ευαγγελίζεται ένα θολό rebranding γαρνιρισμένο με μια εσάνς φιλορωσισμού και έχοντας την προκλητική στήριξη ισχυρών παραγόντων της επιχειρηματικής ζωής της χώρας.
Με αυτό το θλιβερό φινάλε κλείνει και ο ιστορικός κύκλος της ανανεωτικής Αριστεράς, όπως τη γνωρίσαμε αφενός από τον Λεωνίδα Κύρκο και τον Μιχάλη Παπαγιαννάκη, αφετέρου δε από τον Γιάννη Μπανιά και τον Άγγελο Ελεφάντη.