Στην Αίγυπτο μεταβαίνει σήμερα ο Κυριάκος Μητσοτάκης για τη συνάντησή του με τον Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και την άτυπη τριμερή Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου, με τον παράγοντα Τουρκία να βρίσκεται εκ των πραγμάτων στο φόντο των συνομιλιών.
Η ατζέντα
Η επίσκεψη πραγματοποιείται σε μια περίοδο έντονης κινητικότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, κατά την οποία η Άγκυρα επιχειρεί να διευρύνει τις περιφερειακές της σχέσεις, ενώ παραμένουν ανοιχτά τα μέτωπα των θαλάσσιων ζωνών και των τουρκικών διεκδικήσεων. Στην ατζέντα βρίσκονται ακόμη η Μονή Σινά και η ηλεκτρική διασύνδεση GREGY.
Η μετάβαση του πρωθυπουργού στο Ελ Αλαμέιν αποκτά υπό αυτή την έννοια ευρύτερη γεωπολιτική σημασία. Η Αίγυπτος παραμένει ένας από τους σημαντικότερους στρατηγικούς εταίρους της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο και η Αθήνα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη διατήρηση αυτής της σχέσης σε μια συγκυρία κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τις δικές της σχέσεις με το Κάιρο.
Αίγυπτος-Τουρκία και ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις
Οι κινήσεις αυτές παρακολουθούνται στην Αθήνα χωρίς να θεωρείται ότι η προσέγγιση Αιγύπτου και Τουρκίας γίνεται σε βάρος των ελληνοαιγυπτιακών σχέσεων. Δεν περνά, όμως, απαρατήρητο ότι η Άγκυρα τα τελευταία χρόνια ακολουθεί μια πολιτική αποκατάστασης των σχέσεών της με χώρες με τις οποίες είχε βρεθεί σε βαθιά αντιπαράθεση, επιχειρώντας να διευρύνει το διπλωματικό της αποτύπωμα στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η Συμφωνία της Μέκκας
Στην ίδια εικόνα εντάσσονται οι νέες ισορροπίες που δημιουργεί η Συμφωνία της Μέκκας και η προσέγγιση της Τουρκίας με τη Σαουδική Αραβία. Η Άγκυρα επιδιώκει, μάλιστα, να εντάξει και την Αίγυπτο στο σχήμα της Συμφωνίας της Μέκκας, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Τουρκίας και Αιγύπτου έχουν αποκατασταθεί σε σημαντικό βαθμό, ακόμη και στο πεδίο της αμυντικής συνεργασίας. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στην προχθεσινή συνέντευξη Τύπου στη ΔΕΘ στις εξελίξεις αυτές, σημειώνοντας ότι η Συμφωνία της Μέκκας είναι μια εξέλιξη που αξίζει να παρακολουθηθεί και εντάσσοντας την ελληνική πολιτική σε ένα ευρύτερο πλέγμα σχέσεων με τη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και τις χώρες του Κόλπου. Η Αθήνα επιδιώκει, άλλωστε, να διατηρήσει τον ρόλο της ως γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής, χωρίς οι στρατηγικές σχέσεις που έχει αναπτύξει με επιμέρους χώρες να λειτουργούν ανταγωνιστικά προς τις υπόλοιπες.
Οι θαλάσσιες ζώνες
Η τουρκική παράμετρος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν η συζήτηση περνά στις θαλάσσιες ζώνες. Η συμφωνία Ελλάδας και Αιγύπτου του 2020 για τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ αποτέλεσε εξέλιξη με ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα, καθώς ήρθε σε ευθεία αντίθεση με τη λογική πάνω στην οποία στηρίχθηκε το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η Αθήνα θεωρεί τη συνεννόηση με το Κάιρο κρίσιμο στοιχείο της αρχιτεκτονικής που έχει διαμορφωθεί στην Ανατολική Μεσόγειο στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.
Η Τουρκία και το καλώδιο
Το ενδιαφέρον είναι ακόμη μεγαλύτερο λόγω της ευρύτερης τουρκικής δραστηριότητας στην περιοχή. Οι ελληνικές και τουρκικές θέσεις εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά ως προς την επήρεια των νησιών στις θαλάσσιες ζώνες, ενώ η Άγκυρα επιχειρεί να διατηρήσει στο τραπέζι τη δική της αντίληψη για τη χάραξη των θαλάσσιων δικαιοδοσιών στην Ανατολική Μεσόγειο. Για τον λόγο αυτό, η σταθερότητα της συνεννόησης Αθήνας και Καΐρου εξακολουθεί να έχει για την ελληνική πλευρά ιδιαίτερη στρατηγική σημασία.
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός έδωσε προχθές έμφαση στον γεωπολιτικό, στρατιωτικό και ενεργειακό χαρακτήρα της σχέσης Ελλάδας και Αιγύπτου, την οποία χαρακτήρισε στρατηγική. Στο ενεργειακό σκέλος, κεντρική θέση έχει το GREGY, η σχεδιαζόμενη ηλεκτρική διασύνδεση των δύο χωρών, στην οποία αναφέρθηκε ειδικά ο Κυριάκος Μητσοτάκης, επισημαίνοντας και την ευρωπαϊκή συγχρηματοδότησή της.
Σινά
Ξεχωριστό κεφάλαιο των σημερινών επαφών αποτελεί η Μονή Αγίας Αικατερίνης του Σινά. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει τη διασφάλιση του ιδιαίτερου καθεστώτος της Μονής και των δικαιωμάτων της, με το ζήτημα να έχει απασχολήσει επανειλημμένα τις επαφές Αθήνας και Καΐρου. Ανοιχτή παραμένει, παράλληλα, η εκκρεμότητα γύρω από το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Μονής, ένα από τα βασικά ζητήματα που εξακολουθούν να βρίσκονται στις διαβουλεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών. Η σημερινή συνάντηση Μητσοτάκη – Σίσι προσφέρει τη δυνατότητα να εξεταστεί εκ νέου στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο η πορεία των σχετικών διαβουλεύσεων.
Στην εξίσωση και η Κύπρος
Στην εξίσωση μπαίνει και η Κύπρος, καθώς στο Ελ Αλαμέιν θα πραγματοποιηθεί η άτυπη τριμερής με τη συμμετοχή του Νίκου Χριστοδουλίδη. Στο επίκεντρο της συνάντησης θα βρεθούν οι εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή και η περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας των τριών χωρών, με το τριμερές σχήμα να αποτελεί έναν από τους σταθερούς μηχανισμούς περιφερειακού συντονισμού στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η σημερινή επίσκεψη, επομένως, πραγματοποιείται σε ένα διαφορετικό περιφερειακό περιβάλλον από εκείνο των προηγούμενων ετών. Η Τουρκία έχει αποκαταστήσει διαύλους με το Κάιρο, διευρύνει τα ανοίγματά της προς τον αραβικό κόσμο και επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Αθήνα το ζητούμενο δεν είναι να ανακοπούν οι σχέσεις της Αιγύπτου με την Τουρκία, αλλά να επιβεβαιωθεί ότι, μέσα στις νέες ισορροπίες, η στρατηγική σχέση Ελλάδας και Αιγύπτου παραμένει σταθερή και ότι οι βασικές συγκλίσεις των δύο χωρών σε θαλάσσιες ζώνες, ενέργεια και περιφερειακή ασφάλεια διατηρούν το βάθος τους.