Η διάλυση του «Κόσμος», η απώλεια της Κ.Ο. της Νέας Αριστεράς, οι πιέσεις στον ΣΥΡΙΖΑ και οι αναταράξεις στο ΠΑΣΟΚ συνθέτουν το πρώτο πολιτικό αποτύπωμα της επιστροφής του Αλέξη Τσίπρα.
Όταν τον Ιούνιο του 2023, από το Ζάππειο, ανακοίνωνε την αποχώρησή του από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ, ο Αλέξης Τσίπρας έκανε λόγο για την ανάγκη να κάνει ένα βήμα πίσω ώστε να περάσει το «νέο κύμα του ΣΥΡΙΖΑ», δίνοντας ευκαιρία για ανασύνθεση στον χώρο της Αριστεράς.
Τρία χρόνια αργότερα, οι πολιτικές εξελίξεις δείχνουν ότι η περίοδος που ακολούθησε δεν οδήγησε στη συγκρότηση μιας νέας ηγεμονικής δύναμης στον χώρο. Αντιθέτως, η επιστροφή του πρώην πρωθυπουργού μέσω της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.) τον τοποθετεί εκ νέου στο επίκεντρο των εξελίξεων, αυτή τη φορά ως βασικό παράγοντα της ανασύνθεσης της κεντροαριστεράς.
Τα πρώτα απόνερα αυτής της επιστροφής είναι ήδη ορατά. Η διάλυση του οικολογικού κόμματος «Κόσμος» του Πέτρου Κόκκαλη και η πιθανή μετακίνησή του προς την ΕΛΑΣ αποτέλεσαν το πρώτο απτό σημάδι των αλλαγών που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Ακολούθησαν οι εξελίξεις στη Νέα Αριστερά, όπου οι έξι ανεξαρτητοποιήσεις βουλευτών της ομάδας Χαρίτση και η παραίτηση της Έφης Αχτσιόγλου από τη βουλευτική της έδρα οδήγησαν στην απώλεια της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του κόμματος, επιβεβαιώνοντας ότι η ίδρυση της ΕΛΑΣ λειτουργεί ως καταλύτης για διεργασίες που μέχρι πρότινος εξελίσσονταν στο παρασκήνιο.
Οι ανεξαρτητοποιήσεις των έξι βουλευτών που πρόσκεινται στην ομάδα Χαρίτση αποτέλεσαν τομή για τη Νέα Αριστερά, καθώς σήμαναν το τέλος της κοινοβουλευτικής της παρουσίας ως αυτόνομου σχηματισμού. Η κίνηση των Αλέξη Χαρίτση, Νάσου Ηλιόπουλου, Δημήτρη Τζανακόπουλου, Θεανώς Φωτίου, Μερόπης Τζούφη και Οζγκιούρ Φερχάτ επιβεβαίωσε ότι η πολιτική γεωγραφία που διαμορφώθηκε μετά τη διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ εισέρχεται σε νέα φάση. Παρότι οι ίδιοι δεν έχουν ανοίξει τα χαρτιά τους για τις επόμενες κινήσεις τους, η αποχώρησή τους ερμηνεύεται ευρέως ως μέρος των ευρύτερων διεργασιών που πυροδοτεί η ίδρυση της ΕΛΑΣ και η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα στο πολιτικό προσκήνιο.
Η περίπτωση της Αχτσιόγλου
Κοινός παρονομαστής των περισσότερων πολιτικών δυνάμεων που δέχονται σήμερα τις πιέσεις της ΕΛΑΣ είναι ότι αποτελούσαν μέχρι πρόσφατα τμήματα του ευρύτερου πολιτικού οικοσυστήματος του ΣΥΡΙΖΑ. Από τη Νέα Αριστερά μέχρι σημαντικά τμήματα του σημερινού ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και πρόσωπα που διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο κατά την περίοδο διακυβέρνησης της χώρας, οι εξελίξεις δείχνουν ότι η επιστροφή του πρώην πρωθυπουργού επηρεάζει πρωτίστως τον χώρο που ο ίδιος διαμόρφωσε πολιτικά και οδήγησε στην κυβερνητική εξουσία.
Η Νέα Αριστερά αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα των ανακατατάξεων που προκαλεί η επιστροφή Τσίπρα. Το κόμμα που συγκροτήθηκε μετά τη διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται πλέον αντιμέτωπο με τον κίνδυνο πολιτικής συρρίκνωσης, καθώς ένα σημαντικό τμήμα των στελεχών που αποχώρησαν εμφανίζεται να βλέπει θετικά τη νέα πολιτική πρωτοβουλία του πρώην πρωθυπουργού.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η στάση της Έφης Αχτσιόγλου. Στη δήλωσή της μετά την παραίτηση από τη βουλευτική έδρα επέλεξε να υπογραμμίσει ότι παραμένει παρούσα στην ενεργό πολιτική δράση, χωρίς να τοποθετηθεί για τα επόμενα βήματά της. Ωστόσο, η απόφασή της να αποχωρήσει από τη Βουλή ερμηνεύεται από αρκετά στελέχη της κεντροαριστεράς ως μια κίνηση που τη φέρνει πολιτικά πιο κοντά στις διεργασίες γύρω από την ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα. Παράλληλα, με την παραίτησή της πληροί πλέον και τη βασική προϋπόθεση που έχει θέσει ο πρώην πρωθυπουργός για τη συμμετοχή στο νέο εγχείρημα, καθώς δεν διατηρεί πλέον βουλευτική ιδιότητα. Κατά τις ίδιες εκτιμήσεις, η επιλογή της διατηρεί ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας με το νέο εγχείρημα και της προσφέρει μεγαλύτερη ευχέρεια κινήσεων στο πολιτικό τοπίο που διαμορφώνεται.
Παράλληλα, ανοικτή παραμένει στη Νέα Αριστερά η συζήτηση για τον στρατηγικό προσανατολισμό του κόμματος. Το άνοιγμα που πραγματοποίησε ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης προς τον Γιάνη Βαρουφάκη και το ΜέΡΑ25 αντιμετωπίζεται με επιφυλάξεις από ιστορικά στελέχη που παραμένουν στο κόμμα. Πρόσωπα όπως ο Πάνος Σκουρλέτης, ο Νίκος Φίλης, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος και ο Δημήτρης Παπαδημούλης δεν διατηρούσαν καλές σχέσεις με τον πρώην υπουργό Οικονομικών μετά τη ρήξη του με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ το 2015 και αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό μια ενδεχόμενη στρατηγική σύμπλευση με το ΜέΡΑ25.
Αντιθέτως, σύμφωνα με συνομιλητές τους, εμφανίζονται να προκρίνουν τη μετεξέλιξη της Νέας Αριστεράς σε έναν πολιτικό σχηματισμό που θα προσομοιάζει περισσότερο στον ιστορικό Συνασπισμό, με έμφαση στις συλλογικές λειτουργίες, την ιδεολογική φυσιογνωμία και την αυτόνομη παρουσία στον χώρο της Αριστεράς.
Την ίδια ώρα, η πίεση μεταφέρεται και στην Κουμουνδούρου. Η δημοσκοπική δυναμική που καταγράφεται για την ΕΛΑΣ έχει ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση για το μέλλον του ΣΥΡΙΖΑ και για τη στρατηγική που θα ακολουθήσει η ηγεσία του Σωκράτη Φάμελλου. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που διακινούνται στο εσωτερικό του κόμματος, εφόσον οι πρώτες μετρήσεις επιβεβαιωθούν και στις επόμενες δημοσκοπήσεις, ένα σημαντικό τμήμα της σημερινής κοινοβουλευτικής ομάδας και του κομματικού μηχανισμού θα βρεθεί μπροστά στο δίλημμα της πολιτικής μετακίνησης προς το νέο σχήμα.
Η κρίσιμη συνεδρίαση της Πολιτικής Γραμματείας του ΣΥΡΙΖΑ
Οι πιέσεις αυτές αναμένεται να εκδηλωθούν με ένταση τις επόμενες ημέρες στα κομματικά όργανα του ΣΥΡΙΖΑ. Την Πέμπτη συνεδριάζει η Πολιτική Γραμματεία και το Σάββατο η Κεντρική Επιτροπή του κόμματος, σε μια συγκυρία κατά την οποία η παρουσία της ΕΛΑΣ και ο ρόλος του Αλέξη Τσίπρα βρίσκονται στο επίκεντρο των εσωκομματικών συζητήσεων πιο έντονα από ποτέ. Στελέχη της Κουμουνδούρου εκτιμούν ότι στη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής θα συγκρουστούν οι διαφορετικές στρατηγικές που αναπτύσσονται στο εσωτερικό του κόμματος απέναντι στο νέο πολιτικό τοπίο.
Παράλληλα, σύμφωνα με πληροφορίες, αναμένονται τόσο πριν όσο και μετά την Κεντρική Επιτροπή μαζικές παραιτήσεις στελεχών από κομματικά όργανα και οργανώσεις, με προορισμό την ΕΛΑΣ. Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι το κύμα μετακινήσεων ενδέχεται να επεκταθεί και σε στελέχη που μέχρι σήμερα τηρούσαν στάση αναμονής απέναντι στις πρωτοβουλίες του πρώην πρωθυπουργού.
Η προοπτική αυτή δημιουργεί σύνθετα διλήμματα για την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ. Από τη μια πλευρά ενισχύονται οι φωνές που θεωρούν ότι απαιτείται μια συνολική ανασύνθεση του χώρου. Από την άλλη, παραμένει σαφές ότι η ΕΛΑΣ δεν συγκροτείται ως συμπληρωματικός εταίρος του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά ως διακριτός πολιτικός φορέας που διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο στον ευρύτερο προοδευτικό χώρο.
Στο εσωτερικό της Κουμουνδούρου παραμένει ενεργή και μια δεύτερη στρατηγική προσέγγιση, την οποία εκφράζουν στελέχη όπως ο Παύλος Πολάκης, ο Νίκος Παππάς και η Ρένα Δούρου. Η συγκεκριμένη τάση αντιμετωπίζει θετικά την προοπτική μιας ευρύτερης ανασύνθεσης του χώρου με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά διαφορετική ηγετική έκφραση.
Για τον Σωκράτη Φάμελλο, ωστόσο, μια τέτοια επιλογή ενέχει και προσωπικό πολιτικό ρίσκο, καθώς δεν θεωρείται δεδομένο ότι θα μπορούσε να ηγηθεί ενός τέτοιου εγχειρήματος. Αντιθέτως, στις σχετικές συζητήσεις ακούγονται ονόματα όπως εκείνα του Νίκου Κοτζιά, της Λούκας Κατσέλη, αλλά και άλλων προσώπων κοινής αποδοχής που θα μπορούσαν να αναλάβουν μεταβατικό ή ενοποιητικό ρόλο.
Η πίεση του ΠΑΣΟΚ λόγω δημοσκοπήσεων
Το ίδιο φαινόμενο αποτυπώνεται και στο ΠΑΣΟΚ, το οποίο καταγράφει τις πρώτες δημοσκοπικές πιέσεις μετά την εμφάνιση της ΕΛΑΣ. Οι εξελίξεις έχουν αναζωπυρώσει τις εσωτερικές αντιθέσεις στη Χαριλάου Τρικούπη, ιδιαίτερα μετά την τοποθέτηση του Χάρη Δούκα υπέρ μιας συνεργασίας με τον Αλέξη Τσίπρα σε ενδεχόμενη δεύτερη εκλογική αναμέτρηση, εφόσον από την πρώτη κάλπη δεν προκύψει βιώσιμη κυβερνητική λύση. Η παρέμβασή του θεωρήθηκε ότι αποκλίνει από την κεντρική γραμμή της ηγεσίας Ανδρουλάκη περί αυτόνομης πορείας του ΠΑΣΟΚ και προκάλεσε νέο κύκλο συζητήσεων στο εσωτερικό του κόμματος.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ολόκληρος ο χώρος της κεντροαριστεράς εισέρχεται σε περίοδο βαθιάς αναδιάταξης. Η ΕΛΑΣ λειτουργεί ως παράγοντας επανασυσπείρωσης ενός τμήματος του χώρου που είχε διασπαστεί τα προηγούμενα χρόνια, αλλά ταυτόχρονα επιταχύνει τις εξελίξεις σε κόμματα και πολιτικά σχήματα που γεννήθηκαν από τις διασπάσεις και τις ανακατατάξεις της μετα-ΣΥΡΙΖΑ εποχής.
Οι επόμενες εβδομάδες αναμένεται να δείξουν αν η νέα αυτή δυναμική θα παγιωθεί ή αν πρόκειται για την πρώτη φάση μιας ευρύτερης ανασύνθεσης, που θα οδηγήσει σε νέες ισορροπίες στο εσωτερικό της ελληνικής κεντροαριστεράς.