«Η Ελλάδα μπορεί να πρωταγωνιστήσει στην Τεχνητή Νοημοσύνη» τόνισε σε συζήτηση που συμμετείχε ο Κυριάκος Πιερρακάκης
- Το παραγωγικό μοντέλο της Ελλάδας έχει ήδη μετατοπιστεί από την κατανάλωση στις επενδύσεις και το κράτος ψηφιοποιείται. Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί πλέον κρίσιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση της χαμηλής παραγωγικότητας, ιδίως για τις πολυάριθμες μικρές επιχειρήσεις.
- Η Ευρώπη, αν και διαθέτει τεράστιες αποταμιεύσεις, αποτυγχάνει να τις μετατρέψει σε επενδύσεις, οδηγώντας τις καινοτόμες εταιρείες εκτός συνόρων. Μια ενιαία τεχνολογική στρατηγική είναι αναγκαία για την αντιμετώπιση του κατακερματισμού και την επίτευξη τεχνολογικής κυριαρχίας.
- Η κρισιμότερη μεταρρύθμιση για την αξιοποίηση της ΤΝ είναι η πλήρης ψηφιοποίηση του κράτους, ώστε να εξασφαλιστεί η διαλειτουργικότητα των δεδομένων. Σε στρατηγικούς τομείς, όπως η ναυτιλία, ο ρόλος της πολιτείας είναι η άρση των εμποδίων.
- Ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι η τεχνολογία, αλλά η αδυναμία των «μεσαιωνικών» θεσμών να ακολουθήσουν την εκθετική πρόοδο. Για να πρωταγωνιστήσει η Ευρώπη, απαιτείται μια θεμελιώδης μεταρρύθμιση νοοτροπίας και η πίστη στις δικές της δυνάμεις.
Συζήτηση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Προέδρου του Eurogroup Κυριάκου Πιερρακάκη στο πλαίσιο του 5ου GenAI Summit SE Europe 2026, με θέμα «The AI Transformation of the Greek & European Economy: In conversation with the President of the Eurogroup», με τον Χρήστο Ταραντίλη, Partner της EY Ελλάδος
Πιερρακάκης στο πλαίσιο του 5ου GenAI Summit SE Europe 2026,
Υπουργέ, κ. Πιερρακάκη, σας ευχαριστούμε πολύ που είστε σήμερα μαζί μας. Ας ξεκινήσουμε από τη γενική εικόνα της ελληνικής οικονομίας. Η Ελλάδα μιλά εδώ και χρόνια για τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Ωστόσο, το παραγωγικό της μοντέλο εξακολουθεί να βασίζεται στον τουρισμό και σε κλάδους χαμηλής παραγωγικότητας. Μπορούν η Tεχνητή Nοημοσύνη και η τεχνολογία να αλλάξουν αυτό το μοντέλο;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Καταρχάς, χαίρομαι πολύ που βρίσκομαι απόψε μαζί σας σε ένα τόσο σημαντικό συνέδριο και επιτρέψτε μου να ξεκινήσω συγχαίροντας τους διοργανωτές.Είναι επίσης μεγάλη μου χαρά που μοιράζομαι τη σκηνή μαζί σου, Χρήστο. Τώρα, όσον αφορά την αφετηρία της ερώτησής σου, θα μου επιτρέψεις να την αμφισβητήσω λίγο; Γιατί πιστεύω ότι το παραγωγικό μοντέλο, το αναπτυξιακό μοντέλο της Ελλάδας, έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία επτάμισι χρόνια. Και αυτό γιατί η μεγάλη πρόκληση ήταν να περάσουμε από ένα μοντέλο που βασιζόταν στην κατανάλωση σε ένα μοντέλο που βασίζεται στις επενδύσεις. Και αυτό το έχουμε πετύχει σε μεγάλο βαθμό.
Πέρα από το ότι βάλαμε σε τάξη τα δημοσιονομικά μας, γνωρίζαμε ότι ο λόγος των επενδύσεων προς το ΑΕΠ βρισκόταν περίπου στο μισό του επιπέδου που θα έπρεπε να βρίσκεται, σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Έχουμε καλύψει περισσότερο από το 70% αυτής της απόστασης. Εξακολουθούμε να βρισκόμαστε κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 21%. Ξεκινήσαμε, όμως, από το 11%. Η πρόβλεψη για το επόμενο έτος είναι 17,7%. Και οι εξαγωγές μας ως ποσοστό του ΑΕΠ έχουν επίσης διπλασιαστεί σε σύγκριση με το μοντέλο που απέτυχε. Όσον αφορά τον ψηφιακό μετασχηματισμό, αναφέρθηκες στην προηγούμενη εμπειρία μου ως Υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Ξεκινήσαμε ως μια χώρα που βασιζόταν απολύτως στο χαρτί, θα έλεγα. Και αυτή είναι η επιεικής περιγραφή. Σε πολύ μεγάλο βαθμό, το 2019, η Ελλάδα ήταν μια χώρα με ένα βαθιά «καφκικό κράτος», όσον αφορά τον τρόπο λειτουργίας του. Έπρεπε να μεταφέρεις χαρτιά από τον έναν όροφο στον άλλο, ανάμεσα σε διάφορες γραφειοκρατικές υπηρεσίες.
Αναφέρθηκες νωρίτερα στο Gov.gr. Νομίζω ότι έχουμε καταφέρει να ψηφιοποιήσουμε περισσότερες από 2.000 υπηρεσίες. Γνωρίζουμε πόσες υπηρεσίες πρέπει συνολικά να ψηφιοποιήσουμε. Ο στόχος είναι να καταστήσουμε το κράτος πλήρως ψηφιακό. Επομένως, πολλά πράγματα έχουν αλλάξει. Ναι, ο τουρισμός παραμένει. Ναι, η ναυτιλία παραμένει. Ναι, οι παραδοσιακοί κλάδοι της οικονομίας παραμένουν. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί την ανάγκη να αντιμετωπίσουμε μια ευρύτερη πρόκληση: την παραγωγικότητα.
Η Ευρώπη συνολικά αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα σε αυτόν τον τομέα σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν κάνουμε αυτή τη σύγκριση, διαπιστώνουμε ότι τα τελευταία 20 χρόνια έχει δημιουργηθεί ένα χάσμα παραγωγικότητας, το οποίο πρέπει να καλύψουμε. Και η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μια μεγάλη πρόκληση σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.Επομένως, αν δούμε συνολικά τι έχουμε καταφέρει να διορθώσουμε μέχρι σήμερα, ναι, έχουμε πολιτική σταθερότητα στην Ελλάδα. Έχουμε οικονομική σταθερότητα. Έχουμε βάλει σε τάξη τα δημοσιονομικά μας. Αλλάζουμε το μοντέλο. Ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει μια απόσταση που πρέπει να καλύψουμε όσον αφορά την παραγωγικότητα. Και από αυτή την άποψη, πιστεύω ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική, ακόμη και υπαρξιακής σημασίας, για τον συνολικό μετασχηματισμό του μοντέλου.Ερώτηση: Θα μπορούσατε να μας πείτε ποιο είναι, ας πούμε, το μεγαλύτερο πρόβλημα παραγωγικότητας στην ελληνική οικονομία; Και πώς η τεχνολογία γενικότερα και η Tεχνητή Nοημοσύνη μπορούν να καλύψουν αυτό το χάσμα μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, για παράδειγμα;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Αν συγκρίνουμε την Ελλάδα με άλλες χώρες, βλέπουμε ότι έχουμε καταφέρει να καλύψουμε την απόσταση που μας χωρίζει από αυτές και, σε πολλούς τομείς, ακόμη και να τις ξεπεράσουμε σε επιδόσεις. Έχουμε καταφέρει να σημειώσουμε καλύτερες επιδόσεις. Πάρτε, για παράδειγμα, τις ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες. Η εκτίμηση και η πρόβλεψή μου είναι ότι μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια, όχι μόνο θα βρισκόμαστε πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όπως συμβαίνει ήδη σήμερα, αλλά θα συγκαταλεγόμαστε μεταξύ των χωρών με τις καλύτερες επιδόσεις στην Ευρώπη.Ωστόσο, η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μια πρόκληση όσον αφορά το μέσο μέγεθος των επιχειρήσεών της. Έχουμε πολλές μικρές επιχειρήσεις - όχι απλώς μικρομεσαίες, αλλά πολύ μικρές επιχειρήσεις. Και αυτό έχει αναδείξει την ανάγκη να αυξήσουμε την παραγωγικότητα της οικονομίας μας.Το ιδιαίτερα θετικό στοιχείο της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι ότι μπορεί να καταστήσει την πρόκληση του μεγέθους λιγότερο σημαντική. Στην πράξη, μια επιχείρηση μπορεί να είναι μικρή, αλλά χάρη στην Τεχνητή Νοημοσύνη να μη λειτουργεί ως μικρή. Επομένως, έχουμε μπροστά μας μια μεγάλη ευκαιρία. Και πιστεύω ότι η αξιοποίηση όλων των δυνατοτήτων που προσφέρει αυτή η ευκαιρία θα είναι εξαιρετικά σημαντική για την Ελλάδα.
Ερώτηση: Πολύ ισχυρό μήνυμα, θα έλεγα. Ας περάσουμε σε μια ερώτηση που συνδέεται άμεσα με τον ρόλο σας ως Προέδρου του Eurogroup. Πώς συνδέεται η Τεχνητή Νοημοσύνη με τις κεφαλαιαγορές και την Ένωση Κεφαλαιαγορών; Και ως φυσική συνέχεια όλων αυτών, θα μπορούσαν οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις να χρηματοδοτήσουν ευρωπαϊκές εταιρείες Tεχνητής Nοημοσύνης;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Σε γενικές γραμμές, χρειάζεται διδακτορικό για να απαντήσει κανείς στην ερώτησή σας, αντί να δώσει μια σύντομη, εύστοχη απάντηση. Αλλά επιτρέψτε μου να κάνω ό, τι καλύτερο μπορώ και να προσπαθήσω να απαντήσω. Συνολικά, η Ευρώπη είναι μια υπερδύναμη στις αποταμιεύσεις. Επομένως, έχουμε τη δυνατότητα να λειτουργήσουμε ως χρηματοοικονομική υπερδύναμη. Ωστόσο, δεν μετατρέπουμε αυτά τα τρισεκατομμύρια αποταμιεύσεων σε επενδύσεις. Είμαστε μια υπερδύναμη στην έρευνα, μια επιστημονική υπερδύναμη, αλλά ούτε αυτή τη δυναμική καταφέρνουμε να τη μετατρέψουμε σε επιχειρήσεις που αναπτύσσονται και αποκτούν μεγαλύτερη κλίμακα.
Έτσι, προτού εξετάσουμε την Tεχνητή Nοημοσύνη αυτή καθαυτή, από τεχνολογική άποψη, πρέπει να είμαστε σε θέση να αξιοποιήσουμε αυτές τις χρηματοοικονομικές δυνατότητες για να βοηθήσουμε τις επιχειρήσεις μας να αναπτυχθούν και να αποκτήσουν μεγαλύτερη κλίμακα. Στην Ευρώπη έχουμε εξαιρετικές νεοφυείς επιχειρήσεις, αλλά κάποια στιγμή, όταν θέλουν να επεκταθούν, μετακινούνται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Και το ίδιο συμβαίνει με τις αποταμιεύσεις μας.Ένα μέρος των αποταμιεύσεών μας χρηματοδοτεί, στην πραγματικότητα, επενδύσεις και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Αυτό θα πρέπει να υπάρχει ως επιλογή, αλλά να μην είναι προαπαιτούμενο το να απευθυνθείς, για παράδειγμα, σε μια αμερικανική επενδυτική τράπεζα ή να αναζητήσεις ενδιάμεση χρηματοδότηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες προκειμένου να επεκτείνεις την επιχείρησή σου. Συνεπώς, στην πράξη, υπάρχει ένα πρόβλημα με τις «σωληνώσεις», εντός εισαγωγικών, της ευρωπαϊκής οικονομίας, το οποίο πρέπει να διορθώσουμε.Αν το διορθώσουμε, αυτό σημαίνει ότι, εξ ορισμού, κάποια στιγμή οι επιχειρήσεις θα μπορούν να αναπτύσσονται και να αποκτούν μεγαλύτερη τεχνολογική κλίμακα στην Ευρώπη. Και το βασικό στοιχείο της τεχνολογικής καινοτομίας αυτή τη στιγμή συνδέεται με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Αυτή είναι, λοιπόν, η σύνδεση με την ερώτησή σας. Αλλά, συνολικά, η θέση μου είναι ότι η Ευρώπη χρειάζεται μια πολύ σαφή και πολύ συγκεκριμένη τεχνολογική στρατηγική. Δεν θα πρέπει να είναι μια στρατηγική αποκλειστικά για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Θα πρέπει να είναι ένας ευρύτερος τεχνολογικός χάρτης, στον οποίο θα εξετάζουμε τις αλληλεξαρτήσεις μας με άλλους παίκτες και θα προσπαθούμε να αποφεύγουμε τις ασύμμετρες αλληλεξαρτήσεις. Θα είμαστε πάντοτε αλληλεξαρτώμενοι.Όταν μαθαίναμε οικονομικά στο πανεπιστήμιο, όταν ήμασταν φοιτητές ενός ιδιαίτερα διακεκριμένου καθηγητή στο πανεπιστήμιο από το οποίο αποφοίτησα, το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, μαθαίναμε να αποστρεφόμαστε τη λέξη «αυτάρκεια», που είναι ελληνική λέξη, γιατί κανείς δεν είναι αυτάρκης με αυτή την έννοια. Όμως, σε έναν κόσμο αλληλεξαρτήσεων, πρέπει να έχεις ισχύ όταν κάθεσαι στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Δεν πρέπει να βρίσκεσαι σε θέση ασυμμετρίας.Επομένως, είτε μιλάμε για την Τεχνητή Νοημοσύνη, είτε για άλλους τομείς τεχνολογικής καινοτομίας, η Ευρώπη διαθέτει σημαντικές δυνατότητες. Για παράδειγμα, όπως γνωρίζετε, έχω αναπτύξει μαζί με την ομάδα μου μια πρόταση για το ραδιοφάσμα. Η Ευρώπη διαθέτει εξαιρετικές δυνατότητες στον τομέα των τηλεπικοινωνιακών υποδομών.Στην πραγματικότητα, έχουμε ευρωπαϊκές εταιρείες-πρωταθλητές στις τηλεπικοινωνιακές υποδομές, οι οποίες ανταγωνίζονται άμεσα κινεζικές εταιρείες και όχι, για παράδειγμα, αμερικανικές.Επομένως, σε αυτόν τον ευρύτερο τεχνολογικό χάρτη, θα πρέπει να συνδέσουμε τις χρηματοοικονομικές μας δυνατότητες με την τεχνολογική φιλοδοξία να αναπτύξουμε τις επιχειρήσεις μας και να τις καταστήσουμε παγκόσμιους πρωταθλητές, όχι απλώς εθνικούς ή ευρωπαϊκούς. Αυτός θα πρέπει να είναι ο οδικός μας χάρτης. Και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να κάνουμε επιλογές. Οι επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων κάνουν καθημερινά επιλογές. Το ίδιο κάνουν, φυσικά, και οι πολιτικοί, όπως όλοι γνωρίζετε.
Το ζητούμενο, όμως, είναι να μπορούμε να προχωρούμε σε αυτές τις επιλογές, αξιοποιώντας όλα τα θεσμικά εργαλεία που έχουμε αναπτύξει και διαθέτουμε.
Αυτό ακριβώς πρέπει να κάνει και η Ευρώπη: να προσδιορίσει συγκεκριμένους τομείς στους οποίους θα κατευθύνει τις επενδύσεις της.
Ορισμένα τμήματα της αλυσίδας αξίας της Τεχνητής Νοημοσύνης αποτελούν προφανείς επιλογές. Δεν αρκεί, όμως, να μιλάμε γενικά και αόριστα για επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Πρέπει να προσδιορίσουμε με σαφήνεια τους συγκεκριμένους τομείς στους οποίους θα επικεντρώσουμε τις προσπάθειές μας.
Θα έλεγα ότι αυτό είναι κάτι που πρέπει να το αποφασίσουν οι ειδικοί και όχι οι υπουργοί Οικονομικών. Βέβαια, έχω και την προηγούμενη ιδιότητά μου, οπότε… Ξέρετε, όταν βρισκόμουν στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, κάθε φορά που άκουγα πολιτικούς να λένε «ας δημιουργήσουμε μια ευρωπαϊκή εκδοχή του Χ», όποιο κι αν ήταν αυτό το Χ, Ψ ή Ω, η συμβουλή μου θα ήταν να τρέξετε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Γιατί αυτή η προσέγγιση δεν λειτούργησε ποτέ.Λειτούργησε μόνο στους τομείς όπου υπήρχε ένα πολύ ισχυρό συμφέρον εθνικής ασφάλειας ή ένα πολύ ισχυρό ζήτημα κυριαρχίας. Και νομίζω ότι η λέξη-κλειδί εδώ είναι η κυριαρχία. Το κάναμε με την Airbus, το κάναμε με το Galileo, αλλά, ξέρετε, θυμάμαι ακόμη και εκείνη τη συζήτηση, τη θυμάστε κι εσείς, για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού αντίστοιχου της Google, της μηχανής αναζήτησης της Google.Αυτή, λοιπόν, δεν ήταν μια ιδιαίτερα έξυπνη ιδέα. Συνολικά, αυτό που χρειαζόμαστε τώρα είναι να μελετήσουμε τις δικές μας δυνατότητες και να τις χαρτογραφήσουμε. Και ανέφερα τις τηλεπικοινωνιακές υποδομές, γιατί αυτή ήταν η συζήτηση όταν βρισκόμουν στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και εξετάζαμε συνολικά το ζήτημα της τεχνολογικής κυριαρχίας επί των τηλεπικοινωνιακών μας δικτύων και του 5G.
Εξακολουθούμε να έχουμε 27 διαφορετικά καθεστώτα διαχείρισης του ραδιοφάσματος στην Ευρώπη, παραμένουμε ιδιαίτερα κατακερματισμένοι και υπάρχει εδώ μια αναλογία, αν μου επιτρέπετε, με τις κεφαλαιαγορές, καθώς αναφερθήκατε στη σύνδεση με αυτές. Το βασικό πρόβλημα της Ευρώπης συνοψίζεται σε μία λέξη: κατακερματισμός. Αυτό μας λέει η έκθεση Ντράγκι, αυτό μας λέει και η έκθεση Λέτα.
Έχουμε μπροστά μας ευκαιρίες που μπορούμε να αξιοποιήσουμε σχετικά εύκολα. Η προφανής επιλογή είναι να συνδέσουμε τις κεφαλαιαγορές, τις τράπεζες, τις τηλεπικοινωνίες και τις ερευνητικές μας ικανότητες, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της ενιαίας αγοράς ώστε να αποκτήσουμε την κλίμακα που χρειαζόμαστε.Και αυτό απαιτεί περισσότερο μια αλλαγή νοοτροπίας που θα στηρίζει αυτή την προσπάθεια, παρά κάποια μικρή ή συγκεκριμένη μεταρρυθμιστική διαδικασία.
Ερώτηση: Ας παραμείνουμε στη γεωοικονομική διάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης και ας περάσουμε σε ένα ακόμη επίκαιρο ερώτημα. Μετά την Ουκρανία, η σύγκλιση τεχνολογίας και άμυνας έχει επιταχυνθεί. Είναι η Ελλάδα έτοιμη να αυξήσει τις επενδύσεις σε τεχνολογίες διττής χρήσης, στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής άμυνας;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Καταρχάς, πιστεύω ότι η παρατήρησή σας είναι απολύτως σωστή, όχι μόνο όσον αφορά το εδώ και το τώρα, αλλά και συνολικά την ιστορία της ανάπτυξης και εφαρμογής της καινοτομίας κατά τον 20ό αιώνα.Ακόμη και αν μελετήσετε τη Silicon Valley, την ιστορία της Hewlett-Packard, την ιστορία του πώς αναπτύχθηκε η Silicon Valley, θα διαπιστώσετε ότι συνδέεται σε πολύ μεγάλο βαθμό με αποφάσεις που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αν εξετάσετε πώς το Ισραήλ ανέπτυξε το οικοσύστημα καινοτομίας του, θα δείτε ότι συνδέεται σε πολύ μεγάλο βαθμό με τον ισραηλινό στρατό. Επομένως, κατά μία έννοια, η διάσταση της διττής ή ακόμη και της πολλαπλής χρήσης ορισμένων επενδύσεων και αποφάσεων είναι απολύτως υπαρκτή.Και πάλι, πιστεύω ότι είναι σωστό, όπως υποδηλώνει και η ερώτησή σας, να το συνδέσουμε αυτό με μια ευρύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική. Στη συνεδρίαση του Eurogroup που πραγματοποιήσαμε πριν από μερικές ημέρες, προσκαλέσαμε τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, για να συζητήσουμε πώς μπορούμε να κάνουμε περισσότερα πράγματα από κοινού σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Δεν αξιοποιούμε επαρκώς τη δυνατότητα κοινών προμηθειών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πρέπει να είμαστε σε θέση να αξιοποιήσουμε πλήρως τόσο τις δυνατότητες καινοτομίας των αμυντικών μας βιομηχανιών, που εκ φύσεως αναπτύσσουν τεχνολογίες διττής χρήσης, όσο και τις δυνατότητες εξοικονόμησης πόρων που προσφέρουν οι κοινές προμήθειες.Αντί να προμηθεύονται και τα 27 κράτη-μέλη το ίδιο πράγμα ξεχωριστά, μπορούμε απλώς να προμηθευόμαστε ορισμένες τεχνολογίες με κεντρικό τρόπο. Υπάρχουν συγκεκριμένα πράγματα που όλοι χρειαζόμαστε ταυτόχρονα.
Γιατί να μην αξιοποιήσουμε αυτή τη δυνατότητα; Και, παρεμπιπτόντως, φορώντας τώρα το καπέλο του Υπουργού Οικονομικών, βρισκόμαστε σε μια εποχή κατά την οποία οι προϋπολογισμοί δέχονται μεγαλύτερες πιέσεις. Το γνωρίζουμε αυτό. Είναι μια εποχή ακριβού κεφαλαίου.Οι κοινωνίες μας γερνούν, επομένως έχουμε υψηλότερες κοινωνικές δαπάνες. Έχουμε επενδυτικές προτεραιότητες, όπως η άμυνα, στις οποίες πρέπει ταυτόχρονα να επενδύσουμε περισσότερο. Και καθώς συζητάμε για την Τεχνητή Νοημοσύνη στο GEN-AI Summit, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μένα, ως Υπουργό Οικονομικών, να παρατηρώ ότι τα κράτη ανταγωνίζονται αυτή τη στιγμή τις επιχειρήσεις, τους μεγάλους παρόχους υπολογιστικών υπηρεσιών υπερκλίμακας, για τα ίδια κεφάλαια.Και αυτός είναι εν μέρει ο λόγος για τον οποίο οι αποδόσεις των ομολόγων ωθούνται προς τα πάνω. Στην πραγματικότητα, ανταγωνιζόμαστε τους τεχνολογικούς κολοσσούς για τα ίδια ακριβώς κεφάλαια. Επομένως, σε αυτό το περιβάλλον, κάθε ευρώ πρέπει να αξιοποιείται με τη μέγιστη δυνατή αποτελεσματικότητα. Πρέπει αυτή τη στιγμή να αξιοποιήσουμε πλήρως την αξία κάθε ευρώ. Και αυτές οι επιλογές πρέπει να γίνουν, για να ολοκληρώσω, σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ερώτηση: Γνωρίζετε πολύ καλά ότι η επόμενη μεγάλη φάση της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι η Φυσική Τεχνητή Νοημοσύνη (PhysicalAI), που περιλαμβάνει αυτόνομα συστήματα, έξυπνες υποδομές, ρομποτική κ.λπ. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, με την ισχυρή ναυτιλιακή της βιομηχανία, τα λιμάνια και τα ψηφιακά της δίκτυα. Πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε αυτό το πλεονέκτημα και, φυσικά, να κινηθούμε πριν από τους άλλους;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Συνολικά, αν εξετάσουμε τη στρατηγική που είχαμε αρχικά στο μυαλό μας, εννοώ, αν κοιτάξουμε πριν από το 2019, αυτό που προσπαθήσαμε να κάνουμε ως βασική μεταρρύθμιση ήταν να ψηφιοποιήσουμε το κράτος.Τώρα, πώς συνδέεται αυτό; Λοιπόν, χρειάζεσαι διαλειτουργικότητα, μεγάλες δεξαμενές δεδομένων και ένα πλήρως ψηφιακό περιβάλλον, ώστε στη συνέχεια να μπορέσεις να αξιοποιήσεις πλήρως τις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης. Θα έλεγα ότι υπάρχουν ορισμένες εφαρμογές για τις οποίες οι αποφάσεις ανήκουν στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Για παράδειγμα, κατά τη θητεία μου ως Υπουργού Παιδείας, ξεκινήσαμε να εφαρμόζουμε την εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εξατομικευμένη μάθηση για τους μαθητές.Αυτή, λοιπόν, είναι η προφανής εφαρμογή για τον Υπουργό Παιδείας. Σε κάθε υπουργείο μπορεί κανείς να σκεφτεί πάρα πολλούς επιμέρους τομείς στους οποίους μπορεί να αρχίσει να αξιοποιεί αυτές τις δυνατότητες. Όσον αφορά, όμως, τη ναυτιλία και τις περισσότερες από αυτές τις εφαρμογές, δεν θα άφηνα τις αποφάσεις στους πολιτικούς. Θα τις άφηνα στους επιχειρηματίες. Στη ναυτιλία, η Ελλάδα έχει ιστορία, έχει ένα εξαιρετικά ισχυρό αποτύπωμα, έχει παγκόσμια παρουσία.
Μπορεί να ακούγεται παράδοξο από έναν πολιτικό, αλλά η δουλειά μας είναι να αίρουμε τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι επιχειρηματίες και οι άνθρωποι που καινοτομούν. Και η δουλειά μας είναι επίσης να διασφαλίζουμε ισότιμους όρους ανταγωνισμού και, ουσιαστικά, να μην βρισκόμαστε σε ένα περιβάλλον διαρκών σεισμικών αναταράξεων. Δεν μπορείς να λειτουργήσεις αποτελεσματικά σε ένα περιβάλλον που συνεχώς μετακινείται ή κλονίζεται, όπως συνέβαινε στην Ελλάδα πριν από δέκα χρόνια. Σήμερα, λοιπόν, έχουμε ένα σταθερό περιβάλλον. Πρέπει να άρουμε ακόμη περισσότερα εμπόδια, γιατί έχουμε συσσωρεύσει προβλήματα διαχρονικά. Στην πραγματικότητα, η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει πολλά τέτοια εμπόδια. Παρότι διαφέρουν από χώρα σε χώρα, εξακολουθούν να δυσχεραίνουν την πρόσβαση στις επιμέρους εθνικές αγορές και να αυξάνουν το κόστος της διασυνοριακής δραστηριοποίησης, ακόμη και εντός της ενιαίας αγοράς.
Πιστεύω ότι, ακόμη και αν καταφέρουμε απλώς να εξαλείψουμε αυτά τα εμπόδια, θα έχουμε κάνει ένα εξαιρετικά σημαντικό βήμα για κάθε επιχειρηματία, κάθε φοιτητή και κάθε άνθρωπο που επιθυμεί να αξιοποιήσει τις δυνατότητες καινοτομίας και το οικονομικό δυναμικό της Ευρώπης. Και αυτό ισχύει και για τη ναυτιλία.
Ερώτηση: Ο χρόνος περνάει γρήγορα. Ωστόσο, πρέπει να περάσουμε σε πιο προσωπικές ερωτήσεις. Κύριε Πιερρακάκη, αν έπρεπε να επιλέξετε μόνο μία μεταρρύθμιση που θα καθιστούσε την Ελλάδα ανταγωνιστική στην Τεχνητή Νοημοσύνη έως το 2030, ποια θα ήταν;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Είναι η μεταρρύθμιση που έχουμε ήδη ξεκινήσει, αλλά θα έλεγα ότι δεν την έχουμε ακόμη ολοκληρώσει. Είναι η πλήρης ψηφιοποίηση του κράτους. Γιατί πρόκειται για μια μεταρρύθμιση.Το Gov.gr αποτελεί μια συνολική μεταρρύθμιση, αλλά είναι μόνο η ορατή πλευρά της, αυτή με την οποία έρχεται σε επαφή ο πολίτης. Πίσω από αυτό βρίσκεται η πλήρης διαλειτουργικότητα των δεδομένων, η πλήρης ψηφιοποίηση της οικονομίας, η πλήρης χαρτογράφηση όλων των υπηρεσιών, από τη γέννηση ενός παιδιού μέχρι την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, η πλήρης απλούστευση καθεμιάς από αυτές τις υπηρεσίες ως προς τα βήματα που απαιτούνται. Επομένως, η δημιουργία ενός πλήρως ψηφιακού περιβάλλοντος και η συγκέντρωση μεγάλου όγκου δεδομένων, σε συνδυασμό με την εκπαίδευση των ανθρώπων ώστε να μπορούν να αξιοποιούν αυτά τα δεδομένα θέτοντας τα σωστά ερωτήματα, αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων της Τεχνητής Νοημοσύνης και για να μπορέσει η Ελλάδα να πρωταγωνιστήσει σε αυτόν τον τομέα.
Ερώτηση: Σε προσωπικό επίπεδο, όσον αφορά την Τεχνητή Νοημοσύνη, σας ενθουσιάζουν περισσότερο οι ευκαιρίες που προσφέρει ή σας ανησυχούν περισσότερο οι κίνδυνοι;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Γενικά είμαι αισιόδοξος. Όχι μόνο όσον αφορά την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά γενικότερα στη ζωή μου.Ξέρετε, όταν ακούω αυτή την ερώτηση, ανησυχώ περισσότερο για τον κίνδυνο να μην αξιοποιήσουμε την ευκαιρία που έχουμε μπροστά μας. Γιατί, βεβαίως, υπάρχουν κίνδυνοι. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, τους κινδύνους στον τομέα της κυβερνοασφάλειας.
Το συζητήσαμε, μάλιστα, και μεταξύ μας οι Υπουργών Οικονομικών. Εξετάσαμε πώς, για παράδειγμα, το Mythos της Anthropic θα μπορεί πλέον -και κάποια στιγμή αυτό θα ισχύει για όλα τα αντίστοιχα μοντέλα και συστήματα- να εντοπίζει ευπάθειες που σήμερα δεν έχουμε καν φανταστεί.
Τι σημαίνει αυτό από οικονομική σκοπιά; Ότι εισερχόμαστε σε μια εποχή αυξημένου κόστους κυβερνοασφάλειας, μιας πρόσθετης επιβάρυνσης που θα επηρεάσει τους πάντες και θα γίνει αισθητή τους επόμενους μήνες και τα επόμενα χρόνια.
Πώς το αντιμετωπίζουμε, λοιπόν, αυτό; Πώς αντιμετωπίζουμε ένα σύστημα που μπορεί να παραβιάσει οποιοδήποτε άλλο σύστημα; Οι ευκαιρίες που προσφέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι παράλληλα και ο κατάλληλος τρόπος για να αντιμετωπίσουμε τους κινδύνους της ίδιας της Τεχνητής Νοημοσύνης. Αλλά, πέρα από την ίδια την τεχνολογία, το ζήτημα αφορά και τις αξίες. Είναι μια συζήτηση και για το σύστημα αξιών. Είναι ταυτόχρονα μια κούρσα για την κατάκτηση της Σελήνης και μια κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών. Υπάρχουν ορισμένοι παραλληλισμοί με τον 20ό αιώνα, σκέψεις και εικόνες που μπορεί να έρθουν στο μυαλό μας. Θα το παρομοίαζα με την κούρσα για την κατάκτηση της Σελήνης, η οποία, παρότι αποτελούσε έναν στρατηγικό ανταγωνισμό, ανέδειξε κατά μία έννοια ό,τι καλύτερο έχει να επιδείξει η ανθρωπότητα, με αποκορύφωμα την προσελήνωση. Από την άλλη πλευρά, η πυρηνική τεχνολογία έχει τη δυνατότητα να απειλήσει την ίδια την ύπαρξη της ανθρωπότητας, ως είδος. Επομένως, αν αναρωτηθούμε τι πρέπει να κάνουμε, ως μηχανικός λογισμικού, θα έλεγα ότι στόχος μας πρέπει να είναι να αξιοποιήσουμε τα οφέλη της τεχνολογίας, περιορίζοντας παράλληλα τους κινδύνους της.
Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διαμορφώσουμε θεσμούς αντίστοιχους με εκείνους που αναπτύξαμε τον 20ό αιώνα, αλλά προσαρμοσμένους στις ανάγκες και τις προκλήσεις του 21ου, ώστε να μπορούμε να διαχειριστούμε αυτούς τους κινδύνους.
Πού βρίσκεται, όμως, το πρόβλημα; Ο μεγαλύτερός μου φόβος, αν μου επιτρέπετε, είναι ότι διαθέτουμε πλέον μια τεχνολογία με σχεδόν θεϊκές δυνατότητες, αλλά εξακολουθούμε να λειτουργούμε με θεσμούς που μοιάζουν να έχουν μείνει στον Μεσαίωνα.Και σκεφτόμαστε γραμμικά. Ενώ εδώ έχουμε να κάνουμε με μια εξέλιξη η οποία είναι όσο πιο εκθετική γίνεται. Και τα πολιτικά συστήματα λειτουργούν συνήθως με ρυθμούς χαμηλότερους από γραμμικούς, ενώ εμείς, ως ανθρώπινο είδος, σκεφτόμαστε γραμμικά. Επομένως, συνολικά, η πρόκληση εδώ θα είναι αν μπορούμε να αναπτύξουμε αρκετά γρήγορα τους θεσμούς που θα μας επιτρέψουν να ελέγξουμε τους κινδύνους και ταυτόχρονα να αξιοποιήσουμε τις θετικές δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης, οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν σε τεράστια αύξηση της παραγωγικότητας. Όπως ανέφερα προηγουμένως, πρόκειται για μια τεράστια ευκαιρία και για την Ελλάδα. Θα έλεγα, λοιπόν, ότι η δουλειά ανθρώπων όπως εγώ είναι να εξετάζουμε και τις δύο όψεις του ζητήματος, να μπορούμε κατά κάποιον τρόπο να σκεφτόμαστε ταυτόχρονα, τόσο τις ευκαιρίες όσο και τους κινδύνους, υιοθετώντας μια οιονεί κβαντική προσέγγιση. Γιατί, αν επικεντρωθούμε αποκλειστικά στους κινδύνους, τότε, όπως υποδηλώνει και η ερώτησή σας, κινδυνεύουμε να χάσουμε τα τεράστια οφέλη που αναμφίβολα μπορεί να μας προσφέρει αυτή η τεχνολογία.
Ερώτηση: Αναφερθήκατε προηγουμένως στην κβαντική τεχνολογία και την κυβερνοασφάλεια. Αν προσθέσουμε σε αυτές την κυρίαρχη Τεχνητή Νοημοσύνη, τη Φυσική Τεχνητή Νοημοσύνη, τη διαστημική τεχνολογία και την άμυνα, μιλάμε πλέον για τομείς που υπερβαίνουν κατά πολύ την τεχνολογική τους διάσταση. Κατά τη γνώμη μου, αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της νέας γεωπολιτικής τάξης που διαμορφώνεται.
Το ερώτημα, λοιπόν, είναι το εξής: Θα καταφέρει η Ευρώπη να αναπτύσσει τις δικές της τεχνολογικές λύσεις ή θα περιοριστεί στον ρόλο της αγοράς για τεχνολογίες που αναπτύσσονται αλλού;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Λοιπόν, αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να θέτουμε στον εαυτό μας. Κατά μία έννοια, διαθέτουμε όλα τα δομικά στοιχεία, όπως ανέφερα προηγουμένως. Έχουμε τα κεφάλαια, έχουμε τα χρηματοοικονομικά εργαλεία, έχουμε τους πόρους, έχουμε την ικανότητα καινοτομίας και δεν έχουμε βρει ακόμη τον τρόπο να μετατρέψουμε πλήρως όλα αυτά σε αποτελέσματα, με τον τρόπο που θα έπρεπε ή στην κλίμακα που θα έπρεπε. Επομένως, αυτό είναι το ερώτημα που οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να θέτουν στους εαυτούς τους, που πρέπει να θέτουμε όλοι μας, κάθε μέρα, κάθε ώρα. Και πάλι, είμαι αισιόδοξος.Πιστεύω ότι διαθέτουμε εξαιρετικές δυνατότητες. Πιστεύω, μάλιστα, ότι η Ευρώπη μπορεί να πρωταγωνιστήσει στην τεχνολογική κούρσα σε πολλούς τομείς. Όχι σε μία μεμονωμένη τεχνολογία, αλλά στο ευρύτερο φάσμα των τεχνολογιών, έχουμε πραγματικά τη δυνατότητα να πρωταγωνιστήσουμε.Και υπάρχει εδώ ένας παραλληλισμός με την Ελλάδα, αν μου επιτρέπετε. Αν κοιτάξετε την Ελλάδα το 2019, θα μπορούσατε να είχατε προβλέψει την πρόοδο που σημειώθηκε από το 2019 έως το 2026; Ότι θα βάζαμε σε τάξη τα δημοσιονομικά μας, ότι θα δανειζόμασταν φθηνότερα από τέσσερις χώρες της G7; Όλα αυτά συνέβησαν επειδή υπήρξε μια συστηματική προσπάθεια από πίσω.Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα είναι τέλεια. Αλλά, ξέρετε, η πολιτική, οι επιχειρήσεις, η οικονομία, τα πάντα βρίσκονται σε μια διαρκή διαδικασία εξέλιξης. Το ερώτημα είναι αν η πρώτη παράγωγος είναι θετική, αν δηλαδή κινούμαστε προς τη σωστή κατεύθυνση και σημειώνουμε πρόοδο. Από αυτή την άποψη, είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος για τις προοπτικές της Ευρώπης, υπό την προϋπόθεση ότι θα προχωρήσουμε σε μια θεμελιώδη μεταρρύθμιση.Δεν είναι θεσμική μεταρρύθμιση, ούτε οικονομική μεταρρύθμιση. Όπως κι αν την ονομάσετε, δεν είναι κάτι από αυτά. Είναι μια μεταρρύθμιση νοοτροπίας. Είναι η ικανότητα να πιστέψουμε στον εαυτό μας, ότι μπορούμε πράγματι να τα καταφέρουμε. Και να το κάνουμε εγκαίρως και στην απαιτούμενη κλίμακα.Υπάρχουν ορισμένα πράγματα που πρέπει να υλοποιηθούν χωρίς παρατεταμένες διαπραγματεύσεις και χρονοβόρες διαδικασίες. Υπάρχουν λόγοι να είμαι αισιόδοξος; Ασφαλώς. Πάρτε, για παράδειγμα, την Ένωση Κεφαλαιαγορών. Μέσα στους τελευταίους δέκα μήνες έχουμε σημειώσει μεγαλύτερη πρόοδο από όση είχε επιτευχθεί ολόκληρη την προηγούμενη δεκαετία.Η Ένωση Κεφαλαιαγορών αποτελούσε προτεραιότητα της ολλανδικής Προεδρίας του 2016. Αρχίσαμε να την υλοποιούμε το 2026. Εντάξει, καθυστερήσαμε, αλλά τώρα έχει αρχίσει να υλοποιείται.Επομένως, υπάρχουν πολλές πτυχές αυτής της προσπάθειας στις οποίες πιστεύω ότι μπορούμε όχι μόνο να χτίσουμε, αλλά και να πρωταγωνιστήσουμε. Και σίγουρα δεν πρέπει να προσεγγίσουμε αυτή την πρόκληση με απαισιοδοξία. Αντίθετα, πρέπει να ξεκινήσουμε εντοπίζοντας τους τομείς στους οποίους έχουμε πραγματικά τη δυνατότητα να πετύχουμε.