Όταν μιλάμε για τη δημοκρατική ανθεκτικότητα, ο νους πηγαίνει συνήθως σε θεσμούς, νόμους και τεχνολογίες. Και όμως, η πιο ανθεκτική γραμμή άμυνας βρίσκεται αλλού: στον πολίτη που διαβάζει μια είδηση και ξέρει να ρωτήσει: ποιος το λέει, γιατί το λέει, πού πατάει αυτός ο ισχυρισμός; Αυτή η ικανότητα, η παιδεία στα μέσα, είναι ίσως το πιο δημοκρατικό μάθημα που μπορεί να πάρει ένας πολίτης.
Την περασμένη εβδομάδα πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνεδρίαση της Γνωμοδοτικής Επιτροπής για την Παιδεία στα Μέσα, που συστάθηκε στη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης. Πρόκειται για κάτι που η χώρα δεν είχε ποτέ: ένα ενιαίο τραπέζι όπου κάθονται μαζί η ακαδημαϊκή κοινότητα, με πανεπιστήμια από την Ελλάδα, τις ΗΠΑ και τον Καναδά, οι ενώσεις των εκδοτών και των δημοσιογράφων, με την ΕΙΗΕΑ, την ΕΣΗΕΑ και την ΠΟΕΣΥ, το ΑΠΕ-ΜΠΕ και το ΕΣΡ, το ΕΚΕΤΑ με τον κόμβο MedDMO, το ΕΚΚΟΜΕΔ και το Υπουργείο Παιδείας. Η αποστολή της είναι συγκεκριμένη: έως το τέλος του έτους θα παραδώσει την πρόταση για την Εθνική Στρατηγική για την Παιδεία στα Μέσα, όπως προβλέπει το άρθρο 39 του ν. 5253/2025, με τον οποίο ενσωματώθηκε η Ευρωπαϊκή Πράξη για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης.
Δεν ξεκινάμε από λευκό χαρτί: το πιλοτικό πρόγραμμα «Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες» έχει υλοποιηθεί σε περισσότερα από 35 σχολεία, σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και την ομάδα του Εργαστηρίου Ειρηνευτικής Δημοσιογραφίας· τα μνημόνια συνεργασίας με τα πανεπιστήμια έχουν υπογραφεί, και το Athens Alitheia Forum της ΓΓΕΕ φιλοδοξεί να αποτελέσει ετησίως διεθνές σημείο αναφοράς για το μέλλον της ενημέρωσης, ενώ προετοιμάζουμε νέες δράσεις με τα πανεπιστήμια και τη νέα γενιά.
Η προσπάθεια αυτή εντάσσεται στη στρατηγική της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη για την ενδυνάμωση του διαλόγου και των δημοκρατικών αξιών σε ένα μιντιακό περιβάλλον γεμάτο προκλήσεις. Και η πορεία αυτή έχει ήδη ευρωπαϊκή επιβεβαίωση: η φετινή Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου αναγνωρίζει τη σταθερή πρόοδο της χώρας στην ελευθερία του Τύπου, την ασφάλεια των δημοσιογράφων και τη διαφάνεια στη λειτουργία των μέσων ενημέρωσης. Το εγχείρημα έχει και ευρωπαϊκή διάσταση. Τον Νοέμβριο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας, τη στρατηγική της Ένωσης για την προστασία του δημοκρατικού μας χώρου. Στον πιο θεμελιώδη πυλώνα της, την κοινωνική ανθεκτικότητα, η παιδεία στα μέσα και η κριτική σκέψη αποτελούν το κέντρο βάρους.
Η παραπληροφόρηση, άλλωστε, δεν πλήττει όλους εξίσου. Στοχεύει κατά προτεραιότητα όσους νιώθουν πιο αποξενωμένοι από τους θεσμούς: τους νέους εκτός εκπαίδευσης και εργασίας, τις τοπικές κοινωνίες που έχασαν την εφημερίδα τους, όσους η ψηφιακή μετάβαση άφησε πίσω. Γι' αυτό ο περιφερειακός Τύπος και τα τοπικά μέσα, που εκπροσωπούνται με βαρύνουσα φωνή στην Επιτροπή, είναι κρίσιμοι σύμμαχοι: εκεί όπου η εμπιστοσύνη είναι προσωπική υπόθεση, εκεί χτίζεται και η ανθεκτικότητα.
Υπάρχει, τέλος, ο ορίζοντας του 2027 και της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ. Θέλουμε να φτάσουμε εκεί ως χώρα που εμπνέει ξανά την κριτική σκέψη και τις δημοκρατικές αξίες του διαλόγου, σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνητή νοημοσύνη και οι μηχανές μετασχηματίζουν ραγδαία την ενημέρωση. Ως η χώρα που γέννησε τον διάλογο στην Πνύκα και τη δημοκρατία, μπορούμε να εμφυσήσουμε το όραμα ότι οι αξίες αυτές αποτελούν καταφύγιο ελπίδας.
Η δημοκρατία δεν κληρονομείται· καλλιεργείται. Και η καλλιέργειά της αρχίζει από κάτι απλό: να μάθουμε, σε κάθε ηλικία, να διαβάζουμε τον κόσμο με κριτικό βλέμμα. Αυτό είναι το στοίχημα της Εθνικής Στρατηγικής για την Παιδεία στα Μέσα, και η χώρα έχει πλέον τους θεσμούς και τους ανθρώπους για να το κερδίσει.
*Ο Δημήτρης Κιρμικίρογλου είναι Γενικός Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης