Στην τελική φάση εισέρχεται από σήμερα η διαδικασία της προτείνουσας Βουλής για την αναθεώρηση του Συντάγματος, με τη συζήτηση στην Ολομέλεια της πρότασης που έχει καταθέσει η Νέα Δημοκρατία.
Ωστόσο, το κρίσιμο στάδιο αναμένεται να είναι αυτό της επόμενης, της Αναθεωρητικής Βουλής, καθώς όπως φάνηκε και από την ψηφοφορία στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος, τα κόμματα της αντιπολίτευσης δεν προτίθενται να δώσουν θετική ψήφο στην παρούσα φάση.
Με τον τρόπο αυτό διατηρούν για την επόμενη Βουλή το περιθώριο διαπραγμάτευσης και διαμόρφωσης του τελικού περιεχομένου των διατάξεων που θα τεθούν προς αναθεώρηση.
Τριήμερη συζήτηση για περισσότερες από 30 διατάξεις
Για τρεις ημέρες η Ολομέλεια θα συζητήσει και θα αποφασίσει εάν υπάρχει ανάγκη αναθεώρησης σε περισσότερες από 30 διατάξεις του Συντάγματος.
«Οι μεταρρυθμίσεις που εισηγείται η Νέα Δημοκρατία ανοίγουν μια συζήτηση που αναμορφώνει πλήρως και τις τρεις εξουσίες: τη δικαστική την ανεξαρτητοποιεί, τη νομοθετική την ενισχύει, τη θωρακίζει και την προσδιορίζει και την εκτελεστική την εκσυγχρονίζει. Επομένως έχει νόημα η συζήτηση αυτή να συνεχιστεί», έχει δηλώσει ο γενικός εισηγητής της Νέας Δημοκρατίας Ευριπίδης Στυλιανίδης.
Η παρούσα Βουλή, δηλαδή η προαναθεωρητική, καλείται να καθορίσει με σαφήνεια ποιες διατάξεις θα χαρακτηριστούν αναθεωρητέες.
Ο ρόλος της επόμενης Βουλής και η «χιαστί» πλειοψηφία
Η Βουλή που θα προκύψει μετά τις εθνικές εκλογές, η Αναθεωρητική Βουλή, θα έχει τη δυνατότητα να διαμορφώσει το τελικό περιεχόμενο των νέων διατάξεων, χωρίς να δεσμεύεται από τις θέσεις που είχαν λάβει τα κόμματα στην παρούσα Βουλή.
Στη διαδικασία της αναθεώρησης ισχύει η λεγόμενη «χιαστί» πλειοψηφία. Αν μια διάταξη εγκριθεί ως αναθεωρητέα από την προτείνουσα Βουλή με 180 ψήφους, τότε στην επόμενη Βουλή απαιτούνται 150 ψήφοι για τη διαμόρφωση του νέου περιεχομένου της.
Αντίθετα, εάν μια διάταξη λάβει 151 ψήφους στην παρούσα Βουλή, τότε η Αναθεωρητική Βουλή θα χρειαστεί πλειοψηφία 180 βουλευτών για την τελική αλλαγή της.
Η αντιπολίτευση κρατά κλειστά τα χαρτιά της
Στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος τα κόμματα της αντιπολίτευσης δεν ψήφισαν υπέρ καμίας διάταξης, ώστε να μην επιτευχθεί η πλειοψηφία των 180 βουλευτών σε αυτή τη Βουλή και να μεταφερθεί η συζήτηση στην επόμενη.
Το ΠΑΣΟΚ, αν και εμφανίζεται να συμφωνεί κατ’ αρχήν με την ανάγκη αναθεώρησης τουλάχιστον 15 άρθρων και έχει καταθέσει δικές του προτάσεις, αναμένεται να ψηφίσει «παρών» σε συγκεκριμένες διατάξεις και «κατά» στις υπόλοιπες.
Τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν δηλώσει ότι θα καταψηφίσουν την πρόταση της Νέας Δημοκρατίας.
Πεδία πιθανών συγκλίσεων στην επόμενη Βουλή
Κατά τη διάρκεια της κοινοβουλευτικής συζήτησης διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν περιθώρια συμφωνιών στην επόμενη Αναθεωρητική Βουλή για ζητήματα όπως τα μη κρατικά μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια, ο τρόπος εκλογής της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, η κατάργηση της αμελλητί διαβίβασης υποθέσεων που αφορούν ευθύνη υπουργών, η εφαρμογή του άρθρου 24 για το περιβάλλον, οι δικλείδες ασφαλείας απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη, αλλά πιθανώς και η επιστολική ψήφος για τους εκλογείς εντός Ελλάδας.
Αντίθετα, μεγαλύτερη συναίνεση φαίνεται να υπάρχει για προτάσεις που αφορούν την ενίσχυση της ελληνικής γλώσσας και την προστασία της σημαίας, καθώς περισσότερα κόμματα εμφανίζονται θετικά στην ανάγκη συνταγματικής κατοχύρωσής τους.
Δύσκολη η εξασφάλιση των απαιτούμενων συναινέσεων
Με αυτά τα δεδομένα, η κυβερνητική πλειοψηφία που θα προκύψει μετά τις εκλογές θα έχει μπροστά της ένα σύνθετο έργο, προκειμένου να διαμορφωθούν οι απαραίτητες συναινέσεις για τις νέες διατυπώσεις των αναθεωρητέων άρθρων.
Παράλληλα, η πρόταση για το ασυμβίβαστο μεταξύ υπουργού και βουλευτή, με αναστολή της βουλευτικής ιδιότητας, ενδέχεται να μην φτάσει καν σε ψηφοφορία.
Αμφίβολη θεωρείται επίσης η τύχη της πρότασης για μία και μοναδική εξαετή θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας. Η συγκεκριμένη αλλαγή εκτιμάται ότι δύσκολα θα συγκεντρώσει ευρεία στήριξη, καθώς αρκετοί βουλευτές θεωρούν ότι μια τέτοια ρύθμιση θα είχε νόημα μόνο αν ο Πρόεδρος διέθετε αυξημένες αρμοδιότητες.
Η κριτική στο ΠΑΣΟΚ και η «σκιά» της αναθεώρησης του 2019
Η Νέα Δημοκρατία αναμένεται να ασκήσει έντονη κριτική, κυρίως στο ΠΑΣΟΚ, υποστηρίζοντας ότι ενώ σε αρκετές διατάξεις υπάρχει σύγκλιση απόψεων, η αξιωματική αντιπολίτευση επιλέγει να μην ψηφίσει υπέρ στην παρούσα διαδικασία.
Από την πλευρά του, το ΠΑΣΟΚ απαντά ότι η αναθεώρηση του 2027 πρέπει να γίνει με βάση τα συμπεράσματα από την αναθεώρηση του 2019, όταν, όπως υποστηρίζει, υπήρξαν διαφορετικές επιλογές μεταξύ της προτείνουσας και της Αναθεωρητικής Βουλής.
Η αναθεώρηση του 2019 είχε αποτελέσει ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς για πρώτη φορά η πλειοψηφία που ολοκλήρωσε τη διαδικασία ήταν διαφορετική από εκείνη που είχε ξεκινήσει την αναθεώρηση.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ορισμένες προτεινόμενες αλλαγές να μην προχωρήσουν, ενώ άλλες να διαμορφωθούν σε διαφορετική κατεύθυνση από την αρχική πρόταση.
Μεταξύ των θεμάτων που δεν τέθηκαν τότε προς αναθεώρηση ήταν το άρθρο 16 για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, το οικονομικό Σύνταγμα και το άρθρο 24 για την προστασία του περιβάλλοντος.
Έτσι, τόσο η κυβέρνηση όσο και η αντιπολίτευση αναφέρονται σήμερα στην εμπειρία του 2019, η κάθε πλευρά για τους δικούς της λόγους.