Ο Γάλλος περιηγητής Εντμόντ Αμπού, στο βιβλίο του το 1854 «Η Ελλάδα του Όθωνα» (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Μεταίχμιο), περιέγραφε την χώρα μας στα πρώτα βήματά της ως ανεξάρτητης από την οθωμανική αυτοκρατορία.
Η ομοιότητα της τότε συμπεριφοράς των πολιτών της με αυτήν των σημερινών είναι σοκαριστική. Δείχνει η κοινωνία αυτή να αντιστέκεται στον εκσυγχρονισμό της τα τελευταία 200 χρόνια της ύπαρξης του Ελληνικού Κράτους.
Γράφει ο Εντμόντ Αμπού:
‘’Στους Έλληνες η αγάπη για την ελευθερία ισοδυναμεί και με περιφρόνηση στους νόμους και σε κάθε νόμιμη αρχή. Η αγάπη για την ισότητα εκδηλώνεται συχνά σαν άγρια ζήλια απέναντι σε όλους εκείνους που ξεχωρίζουν. Ο κοντόφθαλμος πατριωτισμός γίνεται εγωισμός και το εμπορικό πνεύμα αγγίζει την απατεωνιά.
Τα Παλικάρια έχουν μάθει από τότε που γεννήθηκαν να παραβιάζουν τους νόμους, ενώ οι Φαναριώτες να τους παρακάμπτουν, η μάζα του λαού μόνο με τη βία υπακούει, και δεν πιστεύει πως έχει την παραμικρή υποχρέωση απέναντι σε μια αδύναμη κυβέρνηση. Η θρησκεία ωθεί τους πιστούς στη δεισιδαιμονία μόνο, και ξεχνά να κηρύξει την ηθική, η εξουσία δεν γνωρίζει πώς να γίνει σεβαστή και φαίνεται να αμφιβάλλει για τον εαυτό της. Με δυο λόγια, όλα συντείνουν στο να γίνει ο ελληνικός λαός ο πιο απείθαρχος του κόσμου.
Ο ίδιος φθόνος που επέβαλλε άλλοτε την αυστηρή ετυμηγορία του εξοστρακισμού, καταδικάζει σήμερα τους ανθρώπους που ξεπερνούν ένα ορισμένο επίπεδο. Κάποιους τους δολοφονούν με μαχαίρι ενώ κάποιους άλλους τους σκοτώνουν με τα λόγια. Ρωτήστε έναν Έλληνα για όλα τα μεγάλα ονόματα της χώρας του, δεν θα μιλήσει για κανένα χωρίς να το κηλιδώσει: ο ένας πρόδωσε, ο άλλος έκλεψε, κάποιος τρίτος έδωσε συμβουλή ή διαταγή για φόνο και οι πιο αγνοί έχουν ήθη αχρεία.
Ο ελληνικός πατριωτισμός εκδηλώνεται με δύο τελείως αντίθετους τρόπους, εκτός και εντός της χώρας. Οι Έλληνες του εξωτερικού λατρεύουν την κοινή πατρίδα· δίνουν ό,τι έχουν και δεν έχουν γι' αυτήν, και το μόνο που σκέφτονται είναι πώς θα την κάνουν πλουσιότερη και μεγαλύτερη. Οι Έλληνες του εσωτερικού το μόνο που σκέφτονται είναι πώς θα κλείσουν τη χώρα στους Έλληνες του εξωτερικού.’’
Παρατηρώντας την συμπεριφορά των νεοελλήνων σήμερα, διαπιστώνεται με θλίψη η δυσκολία της κοινωνίας μας να αλλάξει τις ‘οθωνικές’ νοοτροπίες της. Κι αυτό έχει ως συνέπεια ένα κατ´εικόνα και ομοίωση ρηχό, ελλειματικής ποιότητας, εσωστρεφές πολιτικό σύστημα, με τους πολλούς πολιτικούς, ιδιαίτερα της αντιπολίτευσης, να έχουν σήμερα όλα τα ‘οθωνικά’ χαρακτηριστικά: περιφρόνηση ή παράκαμψη των νόμων, φθόνος για τον πολιτικό αντίπαλο και πλήρης απουσία συνεννόησης μαζί του, εύκολη διαβολή του πολιτικού αντιπάλου ως προδότη, διεφθαρμένου. Οι ‘οθωνικές’ νοοτροπίες έχουν συμβάλλει καθοριστικά στον διχασμό της ελληνικής κοινωνίας και του πολιτικού συστήματος, με αποτέλεσμα σήμερα να υπάρχει σχεδόν μηδενική δυνατότητα πολιτικής συνεννόησης ακόμη και για τα πολύ βασικά (εθνικά θέματα, παιδεία), ενώ η πιθανότητα κυβερνήσεων συνεργασίας είναι σχεδόν μηδενική.
Οι ‘οθωνικές’ νοοτροπίες επικρατούν ακόμη και μέσα στο ίδιο το κόμμα: διαρκείς διασπάσεις (ο ΣΥΡΙΖΑ το κορυφαίο παράδειγμα διαρκούς διαίρεσης), αμφισβήτηση του εμφανώς πετυχημένου αρχηγού (ο Σαμαράς κορυφαίο, διαρκές παράδειγμα κομματικής αθλιότητας). Η ευκολία των αντιπολιτευόμενων πολιτικών να κρεμούν στο λαιμό των κυβερνώντων ‘πάσα νόσο και μαλακία’ της κοινωνίας μας (η ατομική ευθύνη στην Ελλάδα είναι ανύπαρκτη, πάντα φταίνε οι άλλοι και δει οι πολιτικοί) και να ζητούν την κεφαλή επί πίνακι υπουργών είναι χαρακτηριστικό του πολιτικού μας συστήματος. Οπως επί Όθωνα έκαιγαν τα χωριά οι κατσαπλιάδες για να κατηγορήσουν τους υπουργούς ως ανίκανους να τα προστατεύσουν.
Η κοινωνία μας για να ευημερήσει χρειάζεται να αφήσει πίσω της τις για δύο αιώνες εγκαταστημένες ‘οθωνικές’ νοοτροπίες της. Η μόνη ελπίδα να το καταφέρει είναι μέσα από την μόρφωση και την εκπαίδευση των νέων πολιτών της. Οι σύγχρονοι κατσαπλιάδες το γνωρίζουν και κάνουν ότι μπορούν να φαλκιδεύσουν ακριβώς την παιδεία. Το μεγάλο στοίχημα μας σήμερα είναι να τους διαψεύσουμε.