Η έναρξη του εθνικού διαλόγου για την Παιδεία συνιστά μείζονα θεσμική πρωτοβουλία.
Είναι μια σπουδαία ευκαιρία για ανταλλαγή και τεκμηριωμένη σύνθεση απόψεων που θα μας επιτρέψουν να συγκροτήσουμε ένα πλαίσιο στόχων, εργαλείων και κριτηρίων αξιολόγησης, ώστε το εκπαιδευτικό μας σύστημα να ανταποκριθεί στις ανάγκες της νέας εποχής, στις ανάγκες των νέων μας σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία και απρόβλεπτα.
Βασική προϋπόθεση για να τελεσφορήσει αυτός ο διάλογος είναι να είναι ουσιαστικός, ανοιχτός και τεκμηριωμένος. Άλλωστε, οι μεταρρυθμίσεις που αντέχουν στον χρόνο δεν σχεδιάζονται ως κλειστά διοικητικά σχήματα· προκύπτουν μέσα από διαβούλευση, υπηρετούν σαφείς στόχους και αξιολογούνται συστηματικά. Η παιδεία δεν ανήκει σε καμία κυβέρνηση και σε κανένα κόμμα. Ανήκει στην κοινωνία.
Στο επίκεντρο του διαλόγου που ξεκίνησε χθες στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής με τη συμμετοχή εκπροσώπων όλων των κομμάτων βρίσκεται το Λύκειο. Ένα Λύκειο που παρά τις διαχρονικές παρεμβάσεις, εξακολουθεί να λειτουργεί κυρίως ως προθάλαμος της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με σχεδόν αποκλειστικό προσανατολισμό την προετοιμασία για τις πανελλαδικές εξετάσεις. Αυτός ο μονοδιάστατος ρόλος περιορίζει τη μορφωτική του αποστολή και αποδυναμώνει τον παιδαγωγικό του χαρακτήρα.
Ίσως, λοιπόν, πριν αναρωτηθούμε ξανά τι θα κάνουν οι νέοι «μετά» το Λύκειο, πρέπει να θέσουμε ένα πιο ουσιαστικό ερώτημα: τι κάνουν σήμερα μέσα σε αυτό;
Θέλουμε ένα σχολείο που εξαντλείται στην αποστήθιση και στον εξεταστικό ανταγωνισμό; Ή ένα Λύκειο με αυτοτέλεια, σαφή φυσιογνωμία και ολοκληρωμένο μορφωτικό ρόλο; Θέλουμε να προετοιμάζουμε απλώς επιτυχόντες εξετάσεων ή ενεργούς, σκεπτόμενους πολίτες;
Η κατεύθυνση οφείλει να είναι ξεκάθαρη: ένα Λύκειο ως αυτόνομη εκπαιδευτική βαθμίδα, με συγκεκριμένους στόχους και προσδιορισμένα μαθησιακά αποτελέσματα. Ένα σχολείο όπου το πρόγραμμα σπουδών, οι μέθοδοι διδασκαλίας και η αξιολόγηση θα ευθυγραμμίζονται με τους εκπαιδευτικούς σκοπούς και όχι αποκλειστικά με τις απαιτήσεις ενός εξεταστικού μηχανισμού.
Κρίσιμο στοιχείο αυτής της προσπάθειας είναι η ουσιαστική αναβάθμιση του απολυτηρίου, Γενικού και Επαγγελματικού Λυκείου. Το απολυτήριο πρέπει να αποκτήσει πραγματική θεσμική και κοινωνική βαρύτητα. Να πιστοποιεί όχι μόνο γνώσεις, αλλά και κρίσιμες δεξιότητες οριζόντιου χαρακτήρα: κριτική σκέψη, επίλυση προβλημάτων, συνεργασία, ψηφιακή επάρκεια, ικανότητα δια βίου μάθησης.
Σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται διαρκώς, το εκπαιδευτικό σύστημα δεν μπορεί να προετοιμάζει τους νέους για έναν και μόνο προκαθορισμένο επαγγελματικό δρόμο. Οφείλει να τους εξοπλίζει με ικανότητες προσαρμογής, δημιουργικότητας και ενεργού συμμετοχής. Σε αυτή τη μετάβαση το Λύκειο έχει κομβικό ρόλο.
Για να χαραχθεί η ευρύτερη στοχοθεσία και στρατηγική κατεύθυνση της μεταρρύθμισης, στο πλαίσιο του εθνικού διαλόγου θα πρέπει να απαντήσουμε σε συγκεκριμένα ερωτήματα: ποια μαθησιακά αποτελέσματα θεωρούμε κρίσιμα για τον απόφοιτο Λυκείου; Πώς ενσωματώνονται στο πρόγραμμα σπουδών; Πώς αξιολογούνται με αξιοπιστία και ισοτιμία; Πώς συνδέεται το απολυτήριο με την επόμενη εκπαιδευτική ή επαγγελματική διαδρομή;
Παράλληλα, καμία ουσιαστική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να σταθεί χωρίς ένα συνεκτικό και αξιόπιστο σύστημα αξιολόγησης. Χρειάζεται συνδυασμός εσωτερικών και εξωτερικών μηχανισμών, με διαφάνεια και σαφή κριτήρια. Η αξιολόγηση πρέπει να αποτυπώνει την πρόοδο των μαθητών και να επιτρέπει την αποτίμηση της αποτελεσματικότητας των ίδιων των πολιτικών.
Κλείνοντας, κάτι που όλοι πρέπει να έχουμε κατά νου προσερχόμενοι σε αυτό τον διάλογο είναι ότι η εκπαίδευση απαιτεί συνέχεια, σταθερότητα και ευρύτερες συγκλίσεις. Η παιδεία δεν ανήκει σε καμία κυβέρνηση, σε κανένα κόμμα, σε καμία συγκυρία. Ανήκει στην κοινωνία. Αν θέλουμε ένα σύγχρονο και κοινωνικά δίκαιο Λύκειο, πρέπει να υπερβούμε τη λογική των αποσπασματικών παρεμβάσεων και να επενδύσουμε σε μια μεταρρύθμιση με βάθος και προοπτική. Γιατί η ποιότητα της εκπαίδευσης δεν είναι απλώς πολιτική επιλογή. Είναι προϋπόθεση κοινωνικής συνοχής και δημοκρατικής εμβάθυνσης.
*Η Ιωάννα Λυτρίβη, phd, είναι βουλευτής επικρατείας με τη ΝΔ, τ. υφυπουργός Παιδείας