Το ίδιο έργο το βλέπουμε κάθε φορά που έχουμε νέο γύρο δημοσκοπήσεων. Αρχίζει η αμφισβήτηση και η μουρμούρα για «πειραγμένες» δημοσκοπήσεις, προφανώς με δάκτυλο του Μαξίμου.
Παλαιότερα, το «προνόμιο» των αμφισβητήσεων ανήκε κυρίως στον ΣΥΡΙΖΑ. Εσχάτως, εκδηλώνονται αντιδράσεις και από στελέχη του ΠΑΣΟΚ, που κάνουν λόγο για «μεγάλη απάτη» σε αναρτήσεις τους και στηλιτεύουν τη μέθοδο της εκτίμησης ψήφου, κάνοντας λόγο για «χειραγώγηση της κοινής γνώμης με στόχο την παραμονή του Μητσοτάκη στην εξουσία, που έχει κάνει τις εταιρείες μετρήσεων όργανα αναξιοπιστίας» (Αλέξανδρος Αλεξανδράκης, υπεύθυνος Επικοινωνίας Οργανωτικού Σχεδιασμού ΠΑΣΟΚ).
Ο διευθύνων της Metron Analysis, Στράτος Φαναράς, αναγκάστηκε μάλιστα να απαντήσει στα περί στημένης δημοσκόπησης και, κυρίως, για την αμφισβήτηση της εκτίμησης ψήφου, που όπως είπε είναι δήθεν «δικά μου μαγικά, που δεν υπάρχει πουθενά στον κόσμο».
Γιατί όμως ενοχλεί τόσο πολύ η μέθοδος της εκτίμησης ψήφου; Η βασική αιτίαση είναι πως ενώ η πρόθεση ψήφου δίνει χαμηλότερα ποσοστά στη ΝΔ, η εκτίμηση ψήφου την «ψηλώνει». Για παράδειγμα, στην έρευνα της Metron στην πρόθεση ψήφου η ΝΔ έχει 21,5% και στην εκτίμηση 28,6%. Στην αντίστοιχη της MARC, η ΝΔ στην πρόθεση έχει 28,7% και στην εκτίμηση ψήφου 32,2%. Άραγε είναι οι δημοσκόποι που «πειράζουν» τα ποσοστά υπέρ της κυβερνητικής παράταξης;
Ας σταθούμε λοιπόν στο κεφάλαιο «εκτίμηση ψήφου». Κατ’ αρχάς δεν είναι κάποια πατέντα των δημοσκόπων ούτε κάποια επινόηση ελληνικής κατασκευής. Η εκτίμηση ψήφου αποτελεί μια ευρύτατα διαδεδομένη μέθοδο σφυγμομέτρησης της κοινής γνώμης, παγκοσμίως. Στις ΗΠΑ όλοι οι έγκυροι οργανισμοί (Ipsos, Gallup, Pew) καθώς και οι έρευνες του ABC και των New York Times βασίζονται στη μέθοδο της εκτίμησης ψήφου. Μια ματιά στο Europe Elects στα social δείχνει πως οι περισσότερες μετρήσεις ανά την Ευρώπη που αναρτώνται είναι βασισμένες στην εκτίμηση ψήφου. Στη Γερμανία και τη Γαλλία, επίσης. Στην Βρετανία, μετά τις αποτυχίες των ερευνών στο Brexit, προκρίθηκαν τα μοντέλα ενισχυμένης συμμετοχής και χρησιμοποιήθηκε η στάθμιση της προηγούμενης ψήφου.
Επί της ουσίας: η πρόθεση ψήφου στηρίζεται στην άμεση απάντηση των ερωτώμενων, στο κλασικό ερώτημα «αν είχαμε εκλογές την προσεχή Κυριακή, τι θα ψηφίζατε;». Εδώ έχουμε απαντήσεις από αναποφάσιστους, από άτομα χαμηλής ή μηδενικής πιθανότητας να προσέλθουν στην κάλπη, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η τελική σύνθεση του εκλογικού σώματος.
Η εκτίμηση ψήφου ανιχνεύει τάσεις στο ερώτημα «πώς πιθανόν θα διαμορφωθεί το εκλογικό αποτέλεσμα μεταξύ όσων τελικά θα προσέλθουν στην κάλπη. Εδώ υπεισέρχονται φίλτρα για τη δηλωμένη πιθανότητα συμμετοχής, την προηγούμενη εκλογική συμπεριφορά, τα δημογραφικά δεδομένα και την κατανομή των αναποφάσιστων με βάση στατιστικά μοντέλα. Αυτό είναι το διεθνώς αναγνωρισμένο likely voter model-το μοντέλο πιθανών ψηφοφόρων.
Οι μεγάλες εταιρείες ερευνών-αλλά και οι δικές μας-προσφεύγουν στη μέθοδο της εκτίμησης ψήφου γιατί, περισσότεροι άνθρωποι, στην πρόθεση ψήφου, δηλώνουν ότι θα ψηφίσουν απ’ ό,τι τελικά πραγματικά προσέρχονται στις κάλπες. Επίσης, η συμμετοχή στα δείγματα των δημοσκοπήσεων είναι ετερογενής ως προς το φύλο, τη μόρφωση, την ηλικία, το πολιτικό ενδιαφέρον. Οι σταθμίσεις δίνουν τη δυνατότητα μιας πιο πιθανής απεικόνισης των τάσεων και των συσχετισμών.
Βέβαια, η διεθνής πρακτική αφήνει το περιθώριο να δημοσιεύονται τόσο οι μετρήσεις για την πρόθεση όσο και για την εκτίμηση ψήφου ως μια μέθοδο σύγκρισης και εξαγωγής ασφαλέστερων συμπερασμάτων. Ακριβώς αυτήν την επιλογή υιοθετούν οι περισσότερες ελληνικές εταιρείες ερευνών.
Πόσο μέσα όμως πέφτουν οι μετρήσεις με τη μία ή την άλλη μέθοδο;
Θα αναφερθούμε σε ένα πρόσφατο παράδειγμα, αυτό των εκλογών του 2019. Λίγο πριν από τις κάλπες, η πρόθεση ψήφου έδειχνε τη ΝΔ στο 33-36%, τον ΣΥΡΙΖΑ στο 23-27% και τους αναποφάσιστους στο 10-15%. Παράλληλα, η εκτίμηση ψήφου έδειχνε τη ΝΔ στο 36-41%, τον ΣΥΡΙΖΑ στο 25-31%, με βεβαιότητα για την αυτοδυναμία. Στις 7 Ιουλίου 2019, η κάλπη έβγαλε για τη ΝΔ 39,85%, για τον ΣΥΡΙΖΑ 31,53% Σαφώς η εκτίμηση ψήφου τα πήγε καλύτερα…
Πριν, συνεπώς, κόμματα και πολιτικά πρόσωπα σπεύσουν σε αφορισμούς και αυθαίρετα συμπεράσματα, καλό είναι να αποδεχτούν ότι η εκτίμηση ψήφου είναι, πρώτον, μια έγκυρη και διεθνώς αποδεκτή μέθοδος τάσεων και, δεύτερον, ένας σχετικά πιο αξιόπιστος «καθρέφτης» των ίδιων επιλογών του κάθε κόμματος.