Η πρώτη πραγματική μάχη για την εξουσία στο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα αναμένεται να δοθεί στο ιδρυτικό συνέδριο της ΕΛΑΣ, στα τέλη Φεβρουαρίου, όπως ανακοινώθηκε προχθές, όπου θα εκλεγούν ο πρόεδρος και τα νέα συλλογικά όργανα.
Και παρότι η κυριαρχία του πρώην πρωθυπουργού στο νέο πολιτικό εγχείρημα παραμένει κάτι παραπάνω από αδιαμφισβήτητη, η εκλογή των οργάνων αναμένεται να αποτελέσει το πρώτο πεδίο εσωκομματικού ανταγωνισμού. Οι δύο διαφορετικές τάσεις που έχουν διαμορφωθεί αθόρυβα το τελευταίο διάστημα, χωρίς μέχρι σήμερα να έχουν εκφραστεί δημόσια ή να έχουν αποκτήσει οργανωμένη υπόσταση, θα επιδιώξουν να αποτυπώσουν τη δύναμή τους στις συνεδριακές διαδικασίες. Το διακύβευμα δεν θα είναι, επομένως, η ηγεσία του Αλέξη Τσίπρα, αλλά ποια από τις δύο αντιλήψεις θα επικρατήσει στους εσωκομματικούς συσχετισμούς και ποιοι θα αποκτήσουν μεγαλύτερη επιρροή στη λειτουργία και στις αποφάσεις της ΕΛΑΣ.
Μέχρι σήμερα, η οργανωτική συγκρότηση του κόμματος στηρίχθηκε στις επιλογές του Αλέξη Τσίπρα και των συνεργατών του. Η εκλογή των νέων οργάνων, όμως, θα δημιουργήσει για πρώτη φορά μια διαφορετική πραγματικότητα, καθώς η εσωκομματική επιρροή δεν θα απορρέει αποκλειστικά από την ανάθεση αρμοδιοτήτων, αλλά και από τη δύναμη που θα αποκτήσει κάθε στέλεχος μέσα από τις συνεδριακές διαδικασίες.
Ποια είναι τα παλαιά στελέχη
Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στη συνύπαρξη δύο διαφορετικών αντιλήψεων για την οργάνωση και τη λειτουργία του κόμματος. Από τη μία βρίσκεται μια σειρά στελεχών με μακρά πολιτική διαδρομή, εμπειρία από τον ΣΥΡΙΖΑ και περισσότερο παραδοσιακή αντίληψη για τους κομματικούς μηχανισμούς. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται πρόσωπα όπως ο Διονύσης Τεμπονέρας, η Ευγενία Φωτονιάτα, ο Φραγκίσκος Κουτεντάκης και ο Γιώργος Βασιλειάδης. Την ίδια αντίληψη φαίνεται να συμμερίζεται και η Μαριζέτα Αντωνοπούλου, η οποία, αν και προέρχεται από το ΠΑΣΟΚ και δεν έχει πολιτική διαδρομή στον ΣΥΡΙΖΑ, εμφανίζεται να βρίσκεται πιο κοντά στη συγκεκριμένη προσέγγιση για την οργάνωση και τη λειτουργία του κόμματος.
Πρόκειται για στελέχη που γνωρίζουν τον τρόπο λειτουργίας ενός οργανωμένου κομματικού μηχανισμού, τη σημασία των εσωτερικών ισορροπιών και τον ρόλο που διαδραματίζουν τα συλλογικά όργανα στην κατανομή της πολιτικής επιρροής. Χωρίς να συγκροτούν κατ’ ανάγκην ένα ενιαίο στρατόπεδο, εκπροσωπούν μια αντίληψη που αποδίδει ιδιαίτερο βάρος στην κομματική εμπειρία, στην οργανωτική συγκρότηση και στη λειτουργία των παραδοσιακών δομών.
Στη μάχη για τον έλεγχο των κομματικών οργάνων αναμένεται να μπουν και οι πρώην βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ που έχουν ενταχθεί στην ΕΛΑΣ, καθώς δύσκολα θα αρκεστούν στον ρόλο των απλών μελών. Πρόσωπα όπως ο Συμεών Κεδίκογλου, ο Γιώργος Καραμέρος, ο Διονύσης Καλαματιανός, ο Μίλτος Ζαμπάρας, η Έφη Αχτσιόγλου, ο Βασίλης Κόκκαλης και ο Χάρης Μαμουλάκης είναι προφανές ότι θα διεκδικήσουν λόγο και θέση στη νέα κομματική ιεραρχία. Στην εξίσωση θα προστεθούν, πιθανότατα, και όσοι αναμένεται να ακολουθήσουν, όπως ο Αλέξανδρος Μεϊκόπουλος και ο Γιώργος Ψυχογιός. Ξεχωριστή περίπτωση αποτελεί ο Αλέξης Χαρίτσης, η ένταξη του οποίου στο νέο κόμμα θεωρείται πλέον σχεδόν κλειδωμένη και ο οποίος, εφόσον επιβεβαιωθεί η προσχώρησή του, θα αναζητήσει και ο ίδιος έναν διακριτό ρόλο στη νέα κομματική δομή. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται μία ακόμη εστία πιθανών συγκρούσεων, καθώς οι πρώην Συριζαίοι διαθέτουν κοινοβουλευτική εμπειρία, πολιτικές διασυνδέσεις και προσωπικούς μηχανισμούς, τους οποίους μπορούν να αξιοποιήσουν για να εξασφαλίσουν ισχυρή εκπροσώπηση στα όργανα. Κάτι που δημιουργεί τον κίνδυνο να καπελώσουν τα νέα στελέχη, τα οποία μπήκαν στο εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα με την προσδοκία ότι θα αποτελέσουν τον βασικό κορμό ενός πραγματικά νέου πολιτικού φορέα.
Τα νεότερα στελέχη
Από την άλλη πλευρά, βρίσκεται μια νεότερη φουρνιά στελεχών, με διαφορετικές επαγγελματικές αφετηρίες και ισχυρότερες αναφορές στην αγορά, στην επιχειρηματικότητα και στην τεχνοκρατική διαχείριση. Πρόσωπα όπως ο Γιώργος Κωνσταντινίδης, ο Γιάννης Σαλπέας, ο Δημήτρης Νταφόπουλος, ο Αργύρης Μπεντενιώτης και ο Αναστάσης Ζανιάς εκπροσωπούν αυτή τη διαφορετική γενιά, η οποία επιχειρεί να συνδέσει την πολιτική λειτουργία του κόμματος με την επαγγελματική εμπειρία, την παραγωγή συγκεκριμένων προτάσεων και ένα λιγότερο παραδοσιακό μοντέλο οργάνωσης.
Κοινή αντίληψη με τα συγκεκριμένα στελέχη φαίνεται να έχει και ο τομεάρχης Στεγαστικής Πολιτικής, Δημήτρης Λυρίτσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελεί μέρος μιας συγκροτημένης ομάδας. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, να είναι ένα από τα πρόσωπα που η συγκεκριμένη τάση, η οποία διαμορφώνεται σταδιακά στο εσωτερικό της ΕΛΑΣ, θα επιδιώξει να αναδείξει στα νέα συλλογικά όργανα του κόμματος.
Μια χαρακτηριστική εικόνα αυτής της νέας γενιάς δόθηκε πρόσφατα, κατά τη συνάντηση του Αλέξη Τσίπρα με τον Κύκλο Νέων Επιχειρηματιών και Επαγγελματιών. Στην εκδήλωση, όπου ο πρώην πρωθυπουργός συζήτησε για την οικονομία, την επιχειρηματικότητα και τις προοπτικές της νέας γενιάς, εμφανίστηκαν μαζί του, μεταξύ άλλων, οι Κωνσταντινίδης, Σαλπέας, Νταφόπουλος και Μπεντενιώτης, οι οποίοι έχουν ήδη αναλάβει αρμοδιότητες στους τομείς πολιτικής της ΕΛΑΣ.
Η κοινή τους παρουσία δεν συνιστά ασφαλώς συγκρότηση οργανωμένης εσωκομματικής ομάδας. Αποτύπωσε, ωστόσο, μια συγγενή αντίληψη για την πολιτική, με μεγαλύτερη έμφαση στην παραγωγική οικονομία, στην επιχειρηματικότητα και στην αξιοποίηση ανθρώπων που προέρχονται από διαφορετικούς επαγγελματικούς χώρους. Πρόκειται για μια προσέγγιση που διαφοροποιείται από την παραδοσιακή κομματική κουλτούρα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται ήδη σε ανοιχτή αντιπαράθεση.
Η διαφορά αυτή αποκτά πλέον πρακτικό περιεχόμενο. Όσο η λειτουργία του κόμματος βασιζόταν σε προσωρινές δομές και επιλογές της ηγεσίας, οι διαφορετικές αντιλήψεις μπορούσαν να συνυπάρχουν χωρίς να χρειάζεται να αποτυπωθεί η πραγματική δύναμη καθεμιάς. Η εκλογή οργάνων αλλάζει αυτή τη συνθήκη, καθώς παλιοί και νέοι θα κληθούν εκ των πραγμάτων να διεκδικήσουν την εκπροσώπησή τους στην ίδια κομματική βάση.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το ενδιαφέρον της διαδικασίας. Μια ισχυρή παρουσία στελεχών με παραδοσιακή κομματική διαδρομή θα μπορούσε να προσδώσει μεγαλύτερο βάρος στις γνώριμες οργανωτικές πρακτικές του ΣΥΡΙΖΑ. Αντίθετα, μια ενισχυμένη εκπροσώπηση της νεότερης γενιάς θα έδινε περισσότερο χώρο στην προσπάθεια διαμόρφωσης μιας διαφορετικής κομματικής φυσιογνωμίας. Σε κάθε περίπτωση, η σύνθεση των οργάνων θα καθορίσει και τον τρόπο με τον οποίο οι δύο αυτές αντιλήψεις θα κληθούν να συνυπάρξουν.
Η αναμέτρηση αυτή δεν αφορά, ασφαλώς, την ηγεσία του Αλέξη Τσίπρα, η οποία δεν αμφισβητείται. Αφορά όμως την κατανομή της εξουσίας γύρω του, τη σχέση των συλλογικών οργάνων με το προεδρικό επιτελείο και τον βαθμό επιρροής που θα αποκτήσουν πρόσωπα με διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες.
Για τον πρώην πρωθυπουργό, η διαδικασία έχει και μια πρόσθετη σημασία. Η εκλογή των οργάνων θα προσδώσει θεσμική νομιμοποίηση στους νέους συσχετισμούς, περιορίζοντας τις δυνατότητες αμφισβήτησης των επιλογών και των εσωτερικών ισορροπιών. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η συγκατοίκηση παλιών και νέων θα είναι κατ’ ανάγκην ανέφελη. Αντίθετα, η πραγματική δοκιμασία θα αρχίσει όταν οι διαφορετικές αντιλήψεις αποκτήσουν συγκεκριμένη εκπροσώπηση και κληθούν να συνδιαμορφώσουν τις αποφάσεις.
Η επιλογή του ιδρυτικού συνεδρίου πριν από τις εθνικές εκλογές δεν είναι άσχετη και με την επιδίωξη να αποκτήσει η ΕΛΑΣ νέα πολιτική και επικοινωνιακή δυναμική. Η ιδέα είχε προκριθεί με το σκεπτικό ότι μια μεγάλη συμμετοχική διαδικασία, με εκλογή οργάνων και κινητοποίηση της κομματικής βάσης, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αφετηρία για την επόμενη φάση της πολιτικής παρουσίας του κόμματος.
Το πραγματικό αποτέλεσμα, πάντως, δεν θα κριθεί μόνο από τη συμμετοχή ή τις πολιτικές διακηρύξεις. Θα κριθεί από το ποιοι θα εκλεγούν και ποιοι θα αποκτήσουν λόγο στις αποφάσεις. Γιατί το ιδρυτικό συνέδριο θα αποτελέσει την πρώτη δοκιμασία όχι της ηγεσίας του Αλέξη Τσίπρα, αλλά της κατανομής της εξουσίας γύρω του. Και αυτή η κατανομή θα δείξει σε μεγάλο βαθμό αν η ΕΛΑΣ θα αποκτήσει μια νέα εσωκομματική φυσιογνωμία ή αν οι γνώριμες πρακτικές του παλιού ΣΥΡΙΖΑ θα εξακολουθήσουν να καθορίζουν τη λειτουργία της.