Σε μια ανακοίνωση με ιδιαίτερο διπλωματικό ενδιαφέρον προχώρησε πριν από λίγο το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, αφήνοντας να εννοηθεί ότι βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία συνεννόησης για τις έρευνες του γαλλικού πλοίου στο πλαίσιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου (GSI).
Η Άγκυρα επαναλαμβάνει τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο και αμφισβητεί τις ελληνικές και κυπριακές NAVTEX, ωστόσο η αναφορά της σε διαδικασία συγκατάθεσης που «δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί» παραπέμπει ευθέως στο παρασκήνιο των επαφών με το Παρίσι, το οποίο, όπως έχει αναδείξει το iefimerida, έχει αναλάβει να διαχειριστεί τις συνεννοήσεις με την τουρκική πλευρά, προκειμένου να προχωρήσουν οι εργασίες χωρίς να προκληθεί νέα ένταση.
Η ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών έρχεται λίγες ώρες μετά την ολοκλήρωση της αδειοδοτικής διαδικασίας από τις ελληνικές αρχές και την έκδοση της NAVTEX από τον σταθμό Ηρακλείου για το γαλλικό πλοίο «Abeille Marengo», το οποίο βρίσκεται σε ετοιμότητα για την έναρξη των εργασιών.
Η κρίσιμη αναφορά της Άγκυρας και ο γαλλικός παράγοντας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διατύπωση που επέλεξε το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών σχετικά με τη συγκατάθεση που, κατά την Άγκυρα, απαιτείται για τις έρευνες.
«Η διαδικασία σχετικά με τη συγκατάθεση που πρέπει να ληφθεί από τη χώρα μας, σύμφωνα με τις καθιερωμένες διατάξεις του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, για το τμήμα της δραστηριότητας που σχεδιάζει να πραγματοποιήσει το εν λόγω πλοίο εντός των ορίων της υφαλοκρηπίδας μας, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η συγκεκριμένη διατύπωση δύσκολα μπορεί να αποσυνδεθεί από τις επαφές που έχουν προηγηθεί μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας. Παρότι η Άγκυρα δεν κατονομάζει τον συνομιλητή της, η αναφορά σε πλοίο υπό γαλλική σημαία και σε μια διαδικασία που παραμένει ανολοκλήρωτη φαίνεται να παραπέμπει στις συνεννοήσεις με το Παρίσι.
Άλλωστε, όπως έχει γράψει το iefimerida, η γαλλική πλευρά έχει αναλάβει το τελευταίο διάστημα πρωταγωνιστικό ρόλο στην προσπάθεια να ξεπεραστεί το αδιέξοδο που δημιουργήθηκε μετά τα γεγονότα της Κάσου το καλοκαίρι του 2024.
Το ζητούμενο είναι να βρεθεί μια διπλωματική φόρμουλα που θα επιτρέψει την επανέναρξη των ερευνών χωρίς να εμφανιστεί η Ελλάδα ότι ζητά άδεια από την Τουρκία για δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές στις οποίες η Αθήνα θεωρεί ότι ασκεί νόμιμα τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Στο πλαίσιο αυτό, οι Γάλλοι έχουν αναλάβει την επικοινωνία με την Άγκυρα, ώστε η συνεννόηση για την ασφάλεια των εργασιών να πραγματοποιηθεί χωρίς να δημιουργηθούν τετελεσμένα εις βάρος των ελληνικών θέσεων.
Η επιλογή αυτή έχει και μια σαφή πολιτική διάσταση, καθώς η γαλλική πλευρά μπορεί να αναλάβει την ενημέρωση της Τουρκίας, απαλλάσσοντας την Αθήνα από το ενδεχόμενο να εμφανιστεί ότι προσέρχεται σε διαδικασία αδειοδότησης από τις τουρκικές αρχές.
Από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα επιχειρεί να παρουσιάσει την ίδια διαδικασία ως αίτημα εξασφάλισης της δικής της συγκατάθεσης.
Αυτό ακριβώς φαίνεται να αποτυπώνεται και στη νέα ανακοίνωση, με την Τουρκία να επιμένει στις διεκδικήσεις της, χωρίς ωστόσο να κλείνει την πόρτα στη συνέχιση των συνεννοήσεων.
Το «κλειδί» βρίσκεται στο περιεχόμενο της γαλλικής γνωστοποίησης
Το κρίσιμο ζήτημα πλέον δεν είναι μόνο εάν έχει υπάρξει επικοινωνία μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας, αλλά κυρίως το περιεχόμενο της γνωστοποίησης που έχει γίνει ή πρόκειται να γίνει από τη γαλλική πλευρά προς τις τουρκικές αρχές.
Και αυτό διότι η Αθήνα έχει καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί οποιαδήποτε διαδικασία που θα μπορούσε να εκληφθεί ως αίτημα άδειας ή συγκατάθεσης από την Τουρκία. Η μόνη αποδεκτή μορφή επικοινωνίας είναι η απλή ενημέρωση για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας και των εργασιών, χωρίς οποιαδήποτε αναγνώριση των τουρκικών διεκδικήσεων στην περιοχή.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο εντοπίζεται και η λεπτή διπλωματική ισορροπία που επιχειρούν να διαμορφώσουν οι Γάλλοι. Η Άγκυρα επιδιώκει να παρουσιάσει την επικοινωνία ως διαδικασία εξασφάλισης της συγκατάθεσής της, ενώ για την Αθήνα οποιαδήποτε τέτοια ερμηνεία είναι απολύτως απαράδεκτη.
Επομένως, το πραγματικό «κλειδί» βρίσκεται στη διατύπωση της γαλλικής γνωστοποίησης και στο κατά πόσον αυτή περιορίζεται αυστηρά στην ενημέρωση των τουρκικών αρχών, χωρίς να αφήνει περιθώρια ερμηνείας περί αναγνώρισης τουρκικής δικαιοδοσίας.
Η διαφορά δεν είναι απλώς λεκτική, αλλά ουσιαστική, καθώς ενδεχόμενη αποδοχή διαδικασίας συγκατάθεσης θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο για τις επόμενες φάσεις του έργου.
Υπό αυτό το πρίσμα, η αναφορά του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών σε διαδικασία που «δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί» αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Η Άγκυρα φαίνεται να επιχειρεί να κατοχυρώσει τη δική της ερμηνεία των επαφών, την ώρα που η ελληνική πλευρά επιμένει ότι η ενημέρωση δεν συνιστά αίτημα άδειας και, πολύ περισσότερο, δεν προϋποθέτει τουρκική συγκατάθεση.
Αυτό είναι και το όριο που η Αθήνα δεν προτίθεται να υπερβεί, ανεξάρτητα από τις διπλωματικές διευθετήσεις που θα αναζητηθούν με τη μεσολάβηση του Παρισιού.
Η ανακοίνωση της Άγκυρας
«Σχετικά με την απόπειρα διεξαγωγής μη εξουσιοδοτημένης θαλάσσιας επιστημονικής έρευνας από πλοίο υπό γαλλική σημαία εντός της υφαλοκρηπίδας μας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Διαπιστώνεται ότι πλοίο υπό γαλλική σημαία προτίθεται να πραγματοποιήσει παράνομη θαλάσσια επιστημονική ερευνητική δραστηριότητα, με σκοπό την πόντιση καλωδίων χωρίς άδεια, εντός των ορίων της υφαλοκρηπίδας μας, τα εξωτερικά όρια της οποίας γνωστοποιήσαμε στα Ηνωμένα Έθνη στις 18 Μαρτίου 2020.
Οι μη εξουσιοδοτημένες αγγελίες προς ναυτιλλομένους που εκδόθηκαν για τον σκοπό αυτό από την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία (ΓΚΡΙ) ακυρώθηκαν από τη χώρα μας.
Η διαδικασία εξασφάλισης της συγκατάθεσης της χώρας μας, η οποία απαιτείται σύμφωνα με τις καθιερωμένες διατάξεις του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας για το τμήμα της σχεδιαζόμενης δραστηριότητας του εν λόγω πλοίου που εμπίπτει εντός των ορίων της υφαλοκρηπίδας μας, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Η αποφασιστικότητά μας να προστατεύσουμε τα κυριαρχικά δικαιώματά μας που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο παραμένει ακλόνητη. Παράλληλα, θα συνεχίσουμε να υιοθετούμε μια προσέγγιση που βασίζεται στη συνεργασία, τον διάλογο και τον συντονισμό στην περιοχή».
Από την ελληνική NAVTEX στην τουρκική αντίδραση
Η ανακοίνωση αποτελεί τον τελευταίο κρίκο μιας αλληλουχίας εξελίξεων που επιταχύνθηκαν τις τελευταίες ημέρες.
Αρχικά, η γαλλική εταιρεία Nexans υπέβαλε το σχετικό αίτημα για την πραγματοποίηση ερευνών και την πόντιση του καλωδίου. Ακολούθησαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές και την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου το υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της αδειοδότησης.
Στη συνέχεια εκδόθηκε από τον σταθμό Ηρακλείου η ελληνική NAVTEX HA15-1411/26, η οποία αφορά τις δραστηριότητες του γαλλικού πλοίου «Abeille Marengo» και έχει ισχύ έως τις 6 Μαρτίου 2027.
Η Τουρκία απάντησε με την αντι-NAVTEX 1105/26 του σταθμού Αττάλειας, υποστηρίζοντας ότι τμήμα της περιοχής των ερευνών βρίσκεται εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, όπως αυτή έχει μονομερώς δηλωθεί στα Ηνωμένα Έθνη με το έγγραφο A/74/757 της 18ης Μαρτίου 2020.
Στην ίδια αναγγελία υποστήριξε ότι δεν έχει χορηγήσει συγκατάθεση για τις συγκεκριμένες εργασίες και ότι κάθε ερευνητική δραστηριότητα σε περιοχές που θεωρεί τουρκικής θαλάσσιας δικαιοδοσίας πρέπει να συντονίζεται με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές.
Λίγο αργότερα, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών παρενέβη επισήμως, υποστηρίζοντας ότι το γαλλικό πλοίο επιχειρεί να πραγματοποιήσει μη αδειοδοτημένες θαλάσσιες επιστημονικές έρευνες με σκοπό την πόντιση καλωδίου.
Παράλληλα, ισχυρίστηκε ότι οι σχετικές ελληνικές και κυπριακές NAVTEX έχουν «ακυρωθεί» από την Τουρκία, επαναλαμβάνοντας την πάγια αμφισβήτηση των αρμοδιοτήτων Αθήνας και Λευκωσίας στην περιοχή.
Γιατί δεν αναμένεται απαραίτητα νέα κρίση στην Κάσο
Παρά τους υψηλούς τόνους και την επανάληψη των τουρκικών διεκδικήσεων, η εικόνα που διαμορφώνεται δεν παραπέμπει υποχρεωτικά σε μια νέα κρίση, ανάλογη με εκείνη του καλοκαιριού του 2024.
Αντιθέτως, οι προηγούμενες επαφές με τη γαλλική πλευρά, αλλά και η επιλογή της Άγκυρας να αναφερθεί σε μια διαδικασία που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, αφήνουν περιθώριο για τη συνέχιση των διπλωματικών συνεννοήσεων.
Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι έχουν γεφυρωθεί οι διαφορές. Η Αθήνα εξακολουθεί να απορρίπτει κατηγορηματικά την τουρκική αξίωση περί προηγούμενης άδειας, ενώ η Άγκυρα επιμένει να εμφανίζει τη δική της συγκατάθεση ως προϋπόθεση για την πραγματοποίηση των ερευνών.
Εκείνο που φαίνεται να επιδιώκεται, με καθοριστικό τον γαλλικό παράγοντα, είναι να μπορέσουν οι εργασίες να προχωρήσουν χωρίς καμία από τις δύο πλευρές να εμφανιστεί ότι υποχωρεί από τις πάγιες θέσεις της.
Άλλωστε, ακόμη και στην καταληκτική παράγραφο της ανακοίνωσής του, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, αφού επαναλαμβάνει την αποφασιστικότητά του να προστατεύσει όσα θεωρεί κυριαρχικά του δικαιώματα, δηλώνει ότι θα συνεχίσει να υιοθετεί μια προσέγγιση βασισμένη στη «συνεργασία, τον διάλογο και τον συντονισμό».
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι πλέον ο απόπλους και η έναρξη των εργασιών του «Abeille Marengo», με τις πρώτες δραστηριότητες να αναμένονται εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Η περιοχή της Κάσου, εκεί όπου το καλοκαίρι του 2024 είχε ουσιαστικά ανακοπεί η πρόοδος των ερευνών, αποτελεί το ουσιαστικό τεστ για την αποτελεσματικότητα των γαλλικών διπλωματικών χειρισμών.
Εκεί θα φανεί εάν η φόρμουλα που έχει αναζητηθεί μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη, επιτρέποντας την πρόοδο του έργου χωρίς νέα ελληνοτουρκική ένταση.