Το ιδρυτικό συνέδριο του κόμματος Τσίπρα ανοίγει τον δρόμο για την εκλογή νέων οργάνων, τη διαμόρφωση των συσχετισμών ανάμεσα σε παλιούς και νέους και την απόκτηση νέας δυναμικής ενόψει των εκλογών.
Μια διαφορετική, περισσότερο πολιτική παρά οργανωτική, συζήτηση ανοίγει στο εσωτερικό της ΕΛΑΣ η απόφαση του Αλέξη Τσίπρα να προχωρήσει σε ιδρυτικό και όχι σε προγραμματικό συνέδριο.
Και αυτό γιατί η διαδικασία που δρομολογείται δεν αφορά μόνο την εκλογή των νέων κομματικών οργάνων, αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο θα κατανέμεται και θα ασκείται στο εξής η εξουσία στο κόμμα του πρώην πρωθυπουργού. Εκ των πραγμάτων, παλαιά και νέα στελέχη θα διεκδικήσουν την εκπροσώπησή τους στα όργανα που θα προκύψουν από το συνέδριο, με τους μεταξύ τους συσχετισμούς να αποκτούν καθοριστική σημασία για την επόμενη ημέρα. Διότι από τη σύνθεση των νέων οργάνων θα εξαρτηθεί σε σημαντικό βαθμό όχι μόνο ποιοι θα έχουν τον πρώτο λόγο στις εσωκομματικές αποφάσεις, αλλά και η φυσιογνωμία και ο τρόπος λειτουργίας της ΕΛΑΣ.
Μέχρι σήμερα, η συγκρότηση της ΕΛΑΣ υπήρξε σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα των προσωπικών επιλογών του Αλέξη Τσίπρα και του στενού επιτελείου του. Τα πρόσωπα που ανέλαβαν την οργανωτική δουλειά, οι προσωρινές δομές και οι πρώτες πολιτικές πρωτοβουλίες διαμορφώθηκαν γύρω από ένα συγκεκριμένο κέντρο αποφάσεων. Με το ιδρυτικό συνέδριο, όμως, το εγχείρημα περνά σε μια διαφορετική φάση, καθώς η ανάδειξη των οργάνων από την κομματική βάση δημιουργεί για πρώτη φορά τη δυνατότητα διαμόρφωσης εσωτερικών συσχετισμών που δεν θα αποτελούν αποκλειστικά προϊόν επιλογών της ηγεσίας.
ΕΛΑΣ: Ο ρόλος των παλαιών και των νέων στελεχών
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι ποιος θα εκλεγεί πρόεδρος, καθώς η ηγεσία του Αλέξη Τσίπρα δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση, αλλά ποιοι θα συγκροτήσουν το νέο κέντρο βάρους γύρω του. Ποια στελέχη θα αποκτήσουν πραγματική επιρροή στα συλλογικά όργανα, ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο στην καθημερινή λειτουργία του κόμματος και, κυρίως, πόσο αυτόνομες θα είναι οι νέες κομματικές δομές απέναντι στο προεδρικό επιτελείο.
Σε αυτή τη συζήτηση υπεισέρχεται αναπόφευκτα και η παράμετρος των παλαιών και των νέων στελεχών. Από τη μία βρίσκονται πρωτοκλασάτα στελέχη του παλαιού ΣΥΡΙΖΑ, με μακρά πολιτική διαδρομή, προσωπική επιρροή και οργανωτικούς μηχανισμούς που εξακολουθούν να διαθέτουν σημαντική ισχύ. Άλλωστε, η εκλογική βάση στην οποία απευθύνεται η ΕΛΑΣ δεν είναι, κακά τα ψέματα, ουσιωδώς διαφορετική από εκείνη του ΣΥΡΙΖΑ, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στα δίκτυα και στις παλαιές κομματικές αναφορές. Από την άλλη, στελέχη που συμμετείχαν εξαρχής στη δημιουργία της ΕΛΑΣ και δεν επιθυμούν η νέα κομματική δομή να εξελιχθεί σε μια απλή ανασύνθεση του παλαιού ΣΥΡΙΖΑ.
Ήδη, άλλωστε, έχει αρχίσει να διαμορφώνεται η εικόνα ότι η συγκατοίκηση παλαιών και νέων στελεχών δεν είναι και τόσο αρμονική. Οι διαφορετικές πολιτικές διαδρομές, οι προσωπικές επιδιώξεις και κυρίως το ζήτημα της επιρροής στη διαμόρφωση των αποφάσεων δημιουργούν τριβές, οι οποίες αποκτούν πλέον ιδιαίτερη σημασία ενόψει του συνεδρίου. Η εκλογή συνέδρων και η ανάδειξη της νέας Πολιτικής Επιτροπής θα αποτελέσουν έτσι την πρώτη ουσιαστική αναμέτρηση, στην οποία θα αποτυπωθεί ποια πρόσωπα και ποια δίκτυα διαθέτουν πραγματική απήχηση στην κομματική βάση.
Η επόμενη ημέρα
Υπάρχει, ωστόσο, και μια ακόμη διάσταση στην επιλογή του Αλέξη Τσίπρα, η οποία αφορά την επόμενη ημέρα του συνεδρίου. Με την προσφυγή στην κομματική βάση για την ανάδειξη των νέων οργάνων, ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να κλείσει εκ των προτέρων και μια πιθανή πηγή μελλοντικής εσωστρέφειας.
Στελέχη που εντάσσονται τώρα στο εγχείρημα ή αισθάνονται ότι έχουν παραγκωνιστεί, είτε επειδή άλλοι διαθέτουν μεγαλύτερη κομματική προϋπηρεσία είτε επειδή βρίσκονται πιο κοντά στον ίδιο τον Τσίπρα, θα έχουν πλέον τη δυνατότητα να διεκδικήσουν την εκπροσώπησή τους μέσα από μια ανοιχτή εκλογική διαδικασία. Από τη στιγμή που θα έχουν αποτυπωθεί οι πραγματικοί συσχετισμοί και θα έχει εκφραστεί η βούληση της κομματικής βάσης, θα είναι πολύ δυσκολότερο να αποδοθεί η κατανομή της εσωκομματικής εξουσίας σε προσωπικές προτιμήσεις ή αποκλεισμούς από την ηγεσία.
Με αυτή την έννοια, το συνέδριο δεν θα αναδείξει απλώς τους νέους συσχετισμούς, αλλά θα προσδώσει και δημοκρατική νομιμοποίηση στην κατανομή της εξουσίας, περιορίζοντας τα περιθώρια αμφισβήτησής της την επόμενη ημέρα.
Υπάρχει, άλλωστε, και μια ενδιαφέρουσα πολιτική διάσταση στην επιλογή του ιδρυτικού συνεδρίου. Ο Αλέξης Τσίπρας επιλέγει να προχωρήσει στην οργανωτική θεμελίωση του κόμματος, με την εκλογή των οργάνων που θα κληθούν στη συνέχεια να διαμορφώσουν και να υπηρετήσουν τις πολιτικές του επιλογές. Με άλλα λόγια, η συγκρότηση της κομματικής εξουσίας προηγείται της πλήρους αποκρυστάλλωσης της προγραμματικής φυσιογνωμίας του νέου φορέα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η πολιτική κατεύθυνση της ΕΛΑΣ παραμένει απροσδιόριστη. Σημαίνει, όμως, ότι οι συσχετισμοί που θα προκύψουν από το συνέδριο μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο οι κεντρικές επιλογές της ηγεσίας θα εξειδικεύονται, θα συζητούνται και τελικά θα υλοποιούνται.
Γιατί γίνεται πριν από τις εκλογές το συνέδριο της ΕΛΑΣ
Παράλληλα, η επιλογή να πραγματοποιηθεί το ιδρυτικό συνέδριο πριν από τις εθνικές εκλογές συνδέεται και με την επιδίωξη να αποκτήσει το εγχείρημα πρόσθετη πολιτική και επικοινωνιακή δυναμική. Ένα συνέδριο με εκλογή οργάνων, μεγάλη συμμετοχή και ισχυρή παρουσία του Αλέξη Τσίπρα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αφετηρία μιας νέας προεκλογικής κινητοποίησης, δίνοντας στο κόμμα μεγαλύτερη ορατότητα και μια ευκαιρία να ενισχύσει την παρουσία του στον δημόσιο διάλογο.
Για τον πρώην πρωθυπουργό, η διαδικασία αποτελεί ταυτόχρονα μια ευκαιρία να αποκτήσει το νέο εγχείρημα θεσμική υπόσταση και εσωκομματική νομιμοποίηση. Η μετάβαση από τα προσωρινά στα εκλεγμένα όργανα αποτελεί αναγκαίο βήμα για κάθε νέο κόμμα που φιλοδοξεί να αποκτήσει διάρκεια και οργανωτική αυτοτέλεια. Το κατά πόσο, ωστόσο, αυτή η μετάβαση θα συνοδευτεί και από ουσιαστική μεταφορά αρμοδιοτήτων προς τα συλλογικά όργανα θα φανεί στην πράξη.
Κάπως έτσι, το ιδρυτικό συνέδριο αποκτά ιδιαίτερη σημασία, πέρα από τις αναμενόμενες πολιτικές διακηρύξεις και τις εκλογές προσώπων. Γιατί το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο ποιοι θα αναδειχθούν στα νέα όργανα, αλλά και τι είδους κόμμα θα προκύψει από τη διαδικασία: ένας πολιτικός οργανισμός με διακριτά κέντρα επιρροής και ουσιαστική λειτουργία των συλλογικών οργάνων ή ένα περισσότερο συγκεντρωτικό σχήμα, στο οποίο οι βασικές αποφάσεις θα εξακολουθήσουν να λαμβάνονται από έναν στενό κύκλο γύρω από τον πρόεδρο.
Αυτή είναι και η πρώτη ουσιαστική δοκιμασία για την ΕΛΑΣ: η μετάβαση από ένα πολιτικό εγχείρημα που συγκροτήθηκε γύρω από τον Αλέξη Τσίπρα σε ένα κόμμα που θα πρέπει πλέον να αποκτήσει δικούς του κανόνες, εσωτερικές ισορροπίες και θεσμική λειτουργία.