Υπάρχουν ολόκληρα χρόνια που δεν γίνεται τίποτε, και υπάρχουν εβδομάδες που γίνονται τα πάντα, λέει ένα γνωστό πολιτικό ρητό, και αυτό πράγματι φαίνεται να συμβαίνει σε ό, τι αφορά το ειδικό γεωπολιτικό βάρος της Ελλάδας, ιδίως από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος στο Ιράν.
Γεγονός είναι ότι ο ίδιος ο πόλεμος κινδυνεύει να προκαλέσει μια παγκόσμια ενεργειακή και οικονομική κρίση που είναι και το τελευταίο που θα ήθελε κανείς μετά από τις απανωτές κρίσεις της πανδημίας, του ουκρανικού πολέμου κλπ, κρίσεις οι οποίες έχουν ήδη οδηγήσει σε σοβαρές ανακατάξεις τον κόσμο, σε ποικίλα επίπεδα. Το ενδεχόμενο ενός στασιμοπληθωρισμού συνεχίζει να στοιχειώνει τα οικονομικά επιτελεία ανά τον κόσμο, καθώς ανακαλούνται μνήμες από την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του '70 που είχε ως αποτέλεσμα να τεθεί τέρμα στην “χρυσή 30ετία” της απρόσκοπτης μεταπολεμικής ανάπτυξης, και γενικώς υπήρξε καταλυτική για την διαμόρφωση της παγκόσμιας οικονομίας έκτοτε. Η αβεβαιότητα εντείνεται από το γεγονός ότι ο πόλεμος δεν έχει βγάλει καθαρό νικητή, εξ ου και κανείς εκ των δύο πλευρών δεν δείχνει διάθεση σοβαρών υποχωρήσεων στις διαπραγματεύσεις που έτσι κι αλλιώς εξελίσσονται με αναβολές και μετ' εμποδίων. Σε κάθε περίπτωση, από την πλευρά του το Ιράν διατηρεί το μεγάλο όπλο του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ από το οποίο διέρχεται σημαντικό μέρος της εμπορίας ενέργειας του πλανήτη. Και από εκεί είναι που ξεκινά το μείζον πρόβλημα, ειδικά για τις δυτικές οικονομίες.
Αναμένοντας να δούμε πως θα πάνε το επόμενο διάστημα τα πράγματα, και πώς θα επηρεαστούν τα παγκόσμια δίκτυα του καπιταλισμού από όλα αυτά, είναι ωστόσο την ίδια στιγμή σε εξέλιξη και γεωπολιτικές εξελίξεις ως αποτέλεσμα των μεγάλων αυτών τριγμών. Και ως προς αυτές, η Ελλάδα μοιάζει να είναι μέχρι στιγμής από τους κερδισμένους -σε πείσμα των μόνιμων εγχώριων Κασσάνδρων που βλέπουν μόνο δεινά να πλήττουν την χώρα.
Ομολογουμένως, η Ελλάδα επέδειξε, αμέσως μόλις ξέσπασε ο νέος πόλεμος, εξαιρετικά αντανακλαστικά. Ανταποκρίθηκε με ταχύτητα και αποτελεσματικότητα στις προκλήσεις, στέλνοντας, μαζί με την Γαλλία, ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις στην περιοχή της Κύπρου, όχι προφανώς ως επιτιθέμενη δύναμη αλλά με πρόθεση την υπεράσπιση της δικής της ασφάλειας όπως και αυτής των Ελληνοκυπρίων. Η ανταπόκρισή της ήταν ωστόσο το ίδιο αποτελεσματική και σε ό,τι αφορά τις υποχρεώσεις της ως νατοϊκή δύναμη καθώς ενεργοποίησε την αντιβαλλιστική της ομπρέλα, μέσω των αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot που διαθέτει, προσφέροντας κάλυψη ιδίως στην Βουλγαρία όπου και υπάρχουν δυνητικοί αμερικανικοί στόχοι (π.χ. στο αεροδρόμιο της Σόφιας που είναι εντός ιρανικής εμβέλειας) όπως και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στην Μαύρη Θάλασσα που πρέπει να προστατευτούν προς όφελος όλων μας. Εξάλλου, ελληνική πυροβολαρχία Patriot έχει αναπτυχθεί και στην Σαουδική Αραβία, κατόπιν σχετικών διμερών συμφωνιών από το 2021, οι οποίες και απέδειξαν ήδη την χρησιμότητά τους όταν τα ξημερώματα της Μεγάλης Δευτέρας καταρρίφθηκε ένα ιρανικό drone. Όλα αυτά ήταν που οδήγησαν και στην ρητή αναγνώριση του ενισχυμένου ρόλου της Ελλάδας στην περιοχή από την Ουάσινγκτον προχθές δια στόματος του Αμερικανού Προέδρου, εντείνοντας μάλλον τον εκνευρισμό της Άγκυρας, κυρίως καθώς εκτός των άλλων αναπτύχθηκαν, για τους ίδιους πάντα σκοπούς, συστοιχίες Patriot και στην Κάρπαθο. Σημειωτέον, η Τουρκία δεν διαθέτει αντιπυραυλική προστασία όπως ούτε φυσικά ακόμη πολεμικά αεροσκάφη F-35.
Αν και οι ανατροπές είναι πλέον σχεδόν καθημερινές σε έναν κόσμο τεκτονικών αλλαγών όπως ο σημερινός, με βάση τα τωρινά δεδομένα η χώρα έχει το momentum για να περάσει σε άλλη πίστα αναφορικά με το γεωπολιτικό της βάρος. Διαθέτει ορισμένα πλεονεκτήματα που δεν τα είχε ποτέ πριν όλα μαζί, τουλάχιστον τα τελευταία 50-60 χρόνια.
Καταρχάς, εξαιτίας ακριβώς του βεβαρυμένου παρελθόντος των ελληνοτουρικών σχέσεων, αναγκάστηκε να εξελιχθεί σε μια από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις στην Ευρώπη. Και αυτό στην παρούσα συγκυρία όπου η Ε.Ε. υποχρεώνεται να αναλάβει η ίδια την ευθύνη της ασφάλειάς της λόγω ανατροπών στις ευρωατλαντικές σχέσεις αλλά και των αναθεωρητικών βλέψεων της πουτινικής Ρωσίας, αποδεικύεται εξόχως κρίσιμο για τον ρόλο που μπορεί να παίξει η Ελλάδα στην οικοδόμηση ενός νέου ευρωπαϊκού αμυντικού δόγματος. Η χώρα μας βρίσκεται άλλωστε στην πρώτη γραμμή των αντιπαραθέσεων της ανατολικής Μεσογείου και δεν μπορεί να μένει παθητικός παρατηρητής των εξελίξεων στην περιοχή.
Δεύτερον, παρότι η Γαλλία υπήρξε σταθερά προνομιακός του εταίρος από καταβολής ελληνικού κράτους, η σύνδεση αυτή έχει ενισχυθεί όσο ίσως ποτέ στο παρελθόν, από το 2021 και μετά. Η στρατηγική αυτή σχέση σε στρατιωτικό πρωτίστως επίπεδο επικυρώθηκε με τον πιο πανηγυρικό τρόπο το περασμένο διήμερο στην Αθήνα όπου και υπογράφηκε η ανανέωση της Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης ανάμεσα στις δύο χώρες, ενώ αντίστοιχη συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί και με την Κύπρο τον προσεχή Ιούνιο, ενισχύοντας και την δική της θέση στην ανατολική Μεσόγειο. Είναι γνωστό όλα αυτά τα χρόνια ότι η χημεία Μητσοτάκη – Μακρόν είναι ιδανική αλλά δεν θα αρκούσε αυτό αν δεν συνέτρεχαν ευρύτεροι λόγοι για μια τόσο στενή σχέση. Η Γαλλία, που είναι και πυρηνική δύναμη, αποτελεί αυτή τη στιγμή τον καταλύτη για τις ευρωπαϊκές εξελίξεις στα θέματα ασφάλειας, οπότε αντιλαμβάνεται εύκολα κανείς τα οφέλη από το να αποτελεί μια χώρα προνομιακό συνομιλητή του Μεγάρου των Ηλυσίων. Η περίφημη φράση του Προέδρου Μακρόν ενώπιον του Έλληνα πρωθυπουργού, “μην αναρωτιέστε τι θα κάνουμε, θα είμαστε πάντα στο πλευρό σας”, αναφερόμενος στην ρήτρα αμυντικής συνδρομής, είναι πολύ χαρακτηριστική των δυνατοτήτων που ανοίγονται στο μέλλον και για τις δύο πλευρές αλλά κυρίως για την χώρα μας που βρίσκεται στο τελευταίο σύνορο της Ευρώπης με τον φλεγόμενο κόσμο της Μέσης Ανατολής.
Τρίτον, η πρόσφατη ανάληψη της προεδρίας του Eurogroup από τον Έλληνα ΥΠΟΙΚ, Κυριάκο Πιερρακάκη δεν αποτέλεσε μόνο σαφή αναγνώριση της μεγάλης οικονομικής επιτυχίας της Ελλάδας μετά την έξοδο από το μνημόνια, αλλά συντελεί και αυτή με την σειρά της στην γενικότερη ενίσχυση της θέσης της χώρας στα διεθνή φόρα όπου παίζονται αυτή τη στιγμή οι τύχες του κόσμου μας. Ο Κ. Πιερρακάκης έχει το μοναδικό προνόμιο να εκπροσωπεί την Ευρωζώνη στο ΔΝΤ, στην Παγκόσμια Τράπεζα ή στους G7 και γενικώς οπουδήποτε αλλού χρειαστεί στον πλανήτη. Και ίσως ακόμη δεν έχουμε αντιληφθεί επακριβώς τις τεράστιες δυνατότητες μόχλευσης που διαθέτει η Ελλάδα αυτή τη στιγμή μέσω του Πιερρακάκη.
Τέταρτον, το σύνθετο πρότζεκτ του Κάθετου Διάδρομου είναι και αυτός ένας ενεργειακός άξονας με ύψιστη στρατηγική σημασία καθώς θα επιτρέψει τη μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από την Ελλάδα προς χώρες του Βορρά όπως η Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία, Ουκρανία, συνδέοντας τερματικούς σταθμούς όπως της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης με υφιστάμενους και νέους αγωγούς, και ενισχύοντας έτσι την ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία. Μοναδικό πρότζεκτ, χωρίς ιστορικό προηγούμενο. Όταν το σχέδιο αυτό περατωθεί, η προστιθέμενη αξία του για την χώρα δεν θα είναι μόνο στο ενεργειακό εππίπεδο αλλά θα συμβάλει σαφέστατα και στην γεωπολιτική της αναβάθμιση.
Βρισκόμαστε σε μια στιγμή δομικών ανακατατάξεων του διεθνούς συστήματος όπου οι παλιές σταθερές έχουν ανατραπεί και οι καθιερωμένοι κανόνες έχουν παύσει να ισχύουν. Οι μεγάλοι μεγάλοι αυτοί μετασχηματισμοί είναι η κόλαση των φοβικών και αναποφάσιστων ηγεσιών αλλά ο παράδεισος όσων τολμούν να σκεφτούν πέρα από τα καθιερωμένα. Στην χώρα, σε ολόκληρο τον 20ό και 21ο αιώνα έχει διαμορφωθεί μια παράταξη της μεμψίμοιρης και ηττοπαθούς Ελλάδας, που βλέπει παντού συνομωσίες, υποχωρήσεις, και “εθνικές ήττες”. Ένα αφήγημα στο οποίο συναντώνται τόσο θιασώτες της λαϊκιστικής Αριστεράς όσο και της εθνικιστικής Δεξιάς, ο καθένας για διαφορετικούς λόγους. Για την Ελλάδα, ωστόσο, ξεδιπλώνεται αυτή τη στιγμή μπροστά της μια εξαιρετική ευκαιρία να αναβαθμίσει την θέση της στην Ευρώπη μετά από χρόνια που βρίσκονταν στο περιθώριο. Στις φιλελεύθερες δημοκρατίες, τα όπλα είναι για την άμυνα αλλά οι ιδέες για την επίθεση. Και η χώρα θα μπορούσε να διαμορφώσει μια πολύ “επιθετική” πολιτική αναφορικά με την διαμόρφωση των νέων δογμάτων της ευρωπαϊκής ασφάλειας αλλά, θα έλεγα, και για το νέο περιεχόμενο της έννοιας της Δύσης της οποίας εκκρεμεί πλέον ο επαναπροσδιορισμός της. Αλλά επ' αυτού θα επανέλθουμε σύντομα.