Ούτε ο μάγος Χουντίνι δεν θα μπορούσε, ίσως, να προβλέψει τις απρόβλεπτες μεταλλάξεις στο πολιτικό σύστημα, από το 2023 μέχρι σήμερα.
Σε τέσσερις τουλάχιστον περιπτώσεις καταγράφεται μια δημοσκοπική άνοδος, που με την πάροδο του χρόνου μετατρέπεται σε στασιμότητα, πτώση ή και (σχεδόν) εξαφάνιση από τον πολιτικό χάρτη. Από διαφορετικές αφετηρίες, ο Νίκος Ανδρουλάκης, ο Στέφανος Κασσελάκης, η Ζωή Κωντσταντοπούλου και η Μαρία Καρυστιανού γνώρισαν αρχικά δυναμική άνοδο, με κοινό παρονομαστή την κρίση εμπιστοσύνης προς τα παραδοσιακά κόμματα και η ανάγκη των ψηφοφόρων για νέα πρόσωπα που θα εκφράσουν αλλαγή ή αντίδραση. Ωστόσο, η δυναμική αυτή αποδείχθηκε εύθραυστη. Η αρχική δημοσκοπική άνοδος βασίστηκε περισσότερο σε προσδοκίες και συγκυριακή δυναμική παρά σε σταθερά θεμέλια, οδηγώντας τελικά σε ταχεία απογοήτευση και πτώση.
Stefanos από το… πουθενά
Ίσως δεν υπάρχει πιο χαρακτηριστική περίπτωση ανόδου και πτώση πολιτικού στις μέρες μας από αυτήν του Στέφανου Κασσελάκη-δείγμα μιας πρωτόγνωρης πολιτικής ρευστότητας και απροόπτων αλλά και του πώς εξελίχθηκε η κρίση στον ΣΥΡΙΖΑ μετά την ήττα στις εκλογές του 2023. Στις 24 Σεπτεμβρίου 2023, λίγο μετά την παραίτηση Τσίπρα, ερχόμενος από το…πουθενά, ο Stefanos εκλέγεται πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ. Νέο πρόσωπο, που αλλάζει τα δεδομένα; Τα media στρέφονται πάνω του. Πρωινές εκπομπές, δελτία ασχολούνται με τη βαρκάδα στην Μακρόνησο με τον ναύαρχο Αποστολάκη μέχρι τις επισκέψεις του στο γυμναστήριο παρέα με τον σύντροφό του Τάιλερ και τη σκυλίτσα Φάρλι. Άλλοι ποντάρουν στην αναγέννηση του ΣΥΡΙΖΑ, όμως πολλοί βουλευτές-ανάμεσά τους και η ανθυποψήφια Αχτσιόγλου-αποχωρούν, συγκροτώντας τη Νέα Αριστερά. Τα σύννεφα πυκνώνουν μετά τι ευρωεκλογές, όπου ο ΣΥΡΙΖΑ πέφτει στο 14,9%. Στις 8 Σεπτεμβρίου 2024, σε λιγότερο από ένα χρόνο, καθαιρείται από πρόεδρος του κόμματος, σε ένα επεισοδιακό συνέδριο στο «μπουζουκτσίδικο», όπως το περιγράφει ο ίδιος. Τελικά ιδρύει το δικό του κόμμα, το Κίνημα Δημοκρατίας, που εσχάτως και αυτό φυλλοροεί.. Όσο για τα media, εδώ και καιρό έχουν άλλα ενδιαφέροντα.
Νίκος Ανδρουλάκης. Πρόεδρος ξανά, αλλά…
Τον Οκτώβριο του 2024, ο Νίκος Ανδρουλάκης κερδίζει τις εσωκομματικές εκλογές στο ΠΑΣΟΚ. Σε συνδυασμό με την εν εξελίξει κρίση στον ΣΥΡΙΖΑ, το ΠΑΣΟΚ γίνεται κόμμα αξιωματικής αντιπολίτευσης στη Βουλή και ανεβαίνει δημοσκοπικά: Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς η μέση άνοδος στην πρόθεση ψήφου φτάνει στο 15,7%. Στην εκτίμηση ψήφου, δείχνει να… ξεκολλάει η βελόνα με ποσοστά της τάξης του 18%. Τα ΜΜΕ κάνουν λόγο για δημιουργία νέου διπόλου εξουσίας. Ωστόσο, η συνέχεια γίνεται συνώνυμη της στασιμότητας και της κάμψης. Το ΠΑΣΟΚ παρασέρνεται από το αντισυστημικό ρεύμα με αφορμή τα Τέμπη, επιδίδεται σε μια μονοθεματική καμπάνια για τις υποκλοπές, κλίνει προς τα αριστερά, προσδοκώντας οφέλη από την κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ. Η επιλογή δεν αποδίδει. Όλο το 2025 κινείται στο φάσμα του 10-12%, ενώ η εμφάνιση της ΕΛΑΣ αλλά και του κόμματος της κ. Καρυστιανού οδηγεί σε περαιτέρω πίεση. Στις έρευνες του Μαΐου 2026, ο μέσος όρος της πρόθεσης ψήφου στις δημοσκοπήσεις πέφτει κάτω από το 10%.
Πλεύση Ελευθερίας: από τον ούριο άνεμο στην τρικυμία
Η Ζωή Κωνταντοπούλου εισήλθε οριακά στη Βουλή, στις δεύτερες εκλογές του 2023, με 3,17%. Μικρή ήταν η δημοσκοπική της άνοδος κατά τη διάρκεια του 2024, που έφτανε οριακά στο 5%. Αίφνης, το 2025 γίνεται η «έκρηξη». Ο μέσος όρος των δημοσκοπήσεων του Μαρτίου 2025 φέρνει την Πλεύση στο 14,12% στην εκτίμηση ψήφου και, ένα μήνα μετά, στο15,22%. Δημοσκοπικά η Πλεύση Ελευθερίας γίνεται αξιωματική αντιπολίτευση, ξεπερνώντας σε ποσοστά το ΠΑΣΟΚ. Είναι η επόμενη μέρα της κορύφωσης των μεγάλων διαδηλώσεων για τα Τέμπη, τότε που οι θεωρίες για το ξυλόλιο συνάρπαζαν τα πλήθη… Μαζί και η έξαρση της αντιπαράθεσης για τις υποκλοπές. Η κ. Κωνταντοπούλου δηλώνει έτοιμη για την πρωθυπουργία της χώρας. Όμως η συνέχεια επιφυλάσσει δυσάρεστες εκπλήξεις για την Πρόεδρο της Πλεύσης. Έναν ακριβώς χρόνο μετά, τον Μάιο του 2026, η μέση δημοσκοπική απόδοση πέφτει στο 4,5%, πλησιάζοντας το ποσοστό εισόδου της Πλεύσης στη Βουλή. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη ρευστότητα του πολιτικού σκηνικού και την ισχυρή επιρροή της συγκυρίας και της δημοσιότητας στη διαμόρφωση της εκλογικής απήχησης, που αποδεικνύεται δίκοπο μαχαίρι στην περίπτωση της Πλεύσης Ελεθερίας.
Μαρία Καρυστιανού: ένα αβέβαιο πολιτικό άλμα
Την περίοδο των μεγάλων κινητοποιήσεων για τα Τέμπη, ανατέλλει το άστρο της Μαρίας Καρυστιανού. Ένα κύμα συμπάθειας εκδηλώνεται υπέρ της, καθώς έχει χάσει στο τραγικό δυστύχημα των Τεμπών την κόρη της. Συγκεντρώσεις, συναυλίες αλληλεγγύης, περιοδείες, ομιλίες-όλα συντείνουν στην εκτόξευση της δημοφιλίας της αλλά και την προβολή της από ταΜΜΕ. Έτσι, στα μέσα του 2025, η επιρροή της καταγράφεται ισχυρή, με ένα 25% των ερωτηθέντων να εκφράζει συμπάθεια για την Καρυστιανού. Είναι τότε που η ίδια-με τους συνεργάτες της-αποφασίσει να «κεφαλαιοποιήσει» την επιρροή της σε πολιτικό φορέα. Απόφαση που ενισχύεται το φθινόπωρο του ίδιου έτους καθώς σε δημοσκόπηση της MRB ένα ποσοστό 32,2 % απαντά ότι σίγουρα ή μάλλον θα το ψήφιζε με το 50% των ερωτηθέντων να διατυπώνει θετική γνώμη για την Καρυστιανού. Όλα αλλάζουν όμως όταν η ίδια προχωρά στην ίδρυση κόμματος. Τώρα, οι μετρήσεις πέφτουν σε μονοψήφια νούμερα της τάξης του 5 με 9%. Ήδη πολλά μέσα ενημέρωσης περνούν από τους ύμνους στην… αποδόμηση του νέου κόμματος, στρέφοντας τους προβολείς της δημοσιότητας στον Αλέξη Τσίπρα.
Μια εξήγηση με τέσσερις παραμέτρους
Πολλοί παράγοντες μπορούν να συντείνου ν στην άνοδο και την πτώση της δημοτικότητας των αρχηγών αλλά και των κομμάτων της αντιπολίτευσης, που μνημονεύουμε. Ξεχωρίζουμε τέσσερις από αυτούς.
Ο πρώτος έχει να κάνει με τη μη ανταπόκριση στις προσδοκίες σημαντικού μέρους της κοινής γνώμης για μια σοβαρή εναλλακτική λύση διακυβέρνησης. Έτσι, η αρχική έλξη που ασκούν σε τμήματα της κοινής γνώμης εξανεμίζεται με το πέρασμα του χρόνου καθώς το ηγετικό προφίλ εμφανίζει αρνητικό ισοζύγιο.
Ο δεύτερος παράγοντας έχει να κάνει με την αυταπάτη ότι η επένδυση στη συγκυρία και σε ορισμένα σημαντικά γεγονότα μπορούν να φέρουν την ανατροπή των πολιτικών συσχετισμών. Πότε τα Τέμπη, πότε οι υποκλοπές έδωσαν την αίσθηση σε αρχηγούς κομμάτων ότι αν βρεθούν «πάνω στο κύμα» μιας μονοθεματικής αντιπαράθεσης, θα παραμείνουν στον αφρό. Κάτι που δεν επιβεβαιώθηκε, τουλάχιστον στις περισσότερες των «τεσσάρων».
Ο τρίτος είναι πως κάθε ανοδική τάση των πολιτικών αρχηγών στο αντιπολιτευτικό φάσμα δεν συνοδεύεται από κάποια προγραμματική πρόταση, που να φανερώνει μια ολιστική προσέγγιση για τα προβλήματα της κοινωνίας και της οικονομίας. Το «όλον» θυσιάζεται για το «εφήμερον». Απότοκο και αυτό είτε του λαϊκισμού είτε της υιοθέτησης εύκολων λύσεων.
Ο τέταρτος, καθόλου μικρότερης σημασίας, παράγοντας είναι ο τρόπος που τα ΜΜΕ διαχειρίζονται τους «ανερχόμενους αστέρες» στο πολιτικό σκηνικό, πώς τους υπερπροβάλλουν αλλά και πόσο μακιαβελικά τους αγνοούν όταν η δημοφιλία τους και η πρόσκαιρη συγκυρία εκλείπουν…
(Τα δημοσκοπικά ευρήματα είναι από το site dimoskopiseis.gr)