Η 13η σύνταξη επιστρέφει στην ατζέντα του Αλέξη Τσίπρα, παρά τις αρχικές αντιρρήσεις του οικονομικού του επιτελείου, σε μια κίνηση που φαίνεται να συνδέεται με τον ανταγωνισμό με το ΠΑΣΟΚ και τις δημοσκοπικές εκτιμήσεις που στρέφουν το ενδιαφέρον της Αμαλίας στην Kεντροαριστερά.
Η απόφαση Τσίπρα να επαναφέρει τη 13η σύνταξη στη δημόσια συζήτηση
Η απόφαση του Αλέξη Τσίπρα να επαναφέρει τη 13η σύνταξη στη δημόσια συζήτηση παρουσιάζει ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον, όχι τόσο για το περιεχόμενο της εξαγγελίας, όσο για όσα είχαν προηγηθεί στο παρασκήνιο. Μόλις πριν από λίγες εβδομάδες, κατά την κατάρτιση του οικονομικού προγράμματος της ΕΛΑΣ για τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, το συγκεκριμένο μέτρο είχε αποκλειστεί, μετά τις αντιρρήσεις του τομεάρχη Οικονομικών, Φραγκίσκου Κουτεντάκη, ο οποίος είχε επισημάνει ότι το δημοσιονομικό κόστος δεν επέτρεπε την ανάληψη μιας τέτοιας δέσμευσης. Στη χθεσινή του συνέντευξη στην TRT, ωστόσο, ο πρώην πρωθυπουργός άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επαναφοράς της, επικαλούμενος τη δυνατότητα να εξασφαλιστούν πρόσθετα έσοδα από τη φορολόγηση του μεγάλου πλούτου.
Η αλλαγή αυτή δεν φαίνεται να είναι άσχετη με τις πολιτικές προτεραιότητες που διαμορφώνονται στην Αμαλίας. Ο ανταγωνισμός με το ΠΑΣΟΚ, αλλά και οι εκτιμήσεις δημοσκόπων για τα όρια της απήχησης του Αλέξη Τσίπρα στο πολιτικό Κέντρο, αποτελούν δύο παραμέτρους που προσφέρουν μια πιθανή εξήγηση για την επαναφορά μιας πρότασης η οποία είχε αρχικά απορριφθεί.
Στη Θεσσαλονίκη είχε επικρατήσει η εισήγηση Κουτεντάκη για ένα οικονομικό πρόγραμμα που δεν θα περιλάμβανε την πλήρη αποκατάσταση της 13ης σύνταξης. Το κόστος, το οποίο υπολογίζεται πλέον στα 2,5 δισ. ευρώ ετησίως, κρίθηκε απαγορευτικό για τις δημοσιονομικές δυνατότητες που είχε στη διάθεσή του το οικονομικό επιτελείο. Επρόκειτο, άλλωστε, για μια περίοδο κατά την οποία η ηγεσία της ΕΛΑΣ επιδίωκε να δώσει ιδιαίτερο βάρος στην κοστολόγηση των προτάσεών της, ώστε να αποφύγει την κριτική περί ανεδαφικών υποσχέσεων.
Ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας δεν αμφισβήτησε χθες το μέγεθος της δαπάνης. Αντιθέτως, αναγνώρισε ότι η πλήρης επαναφορά της 13ης σύνταξης απαιτεί 2,5 δισ. ευρώ, υπενθυμίζοντας ότι κατά τη δική του διακυβέρνηση είχε διαθέσει 1 δισεκατομμύριο για τη μερική αποκατάστασή της. Εκείνο που διαφοροποίησε ήταν η πολιτική του δέσμευση, συνδέοντας πλέον την προοπτική καταβολής της με τα πρόσθετα φορολογικά έσοδα που προσδοκά από την εφαρμογή της λεγόμενης «πατριωτικής εισφοράς».
«Εάν εφαρμόσουμε το σχέδιό μας για τη φορολόγηση του μεγάλου πλούτου, την πατριωτική εισφορά και διασφαλίσουμε επιπλέον 2 δισεκατομμύρια, ναι, θα είμαστε εμείς αυτοί που θα φέρουμε και τη 13η σύνταξη», δήλωσε στην TRT, σπεύδοντας πάντως να διευκρινίσει ότι δεν προτίθεται να επαναλάβει υποσχέσεις του τύπου «λεφτά υπάρχουν».
Η διατύπωση αυτή του επιτρέπει να επαναφέρει μια δημοφιλή κοινωνική παροχή χωρίς να αναλάβει, τουλάχιστον προς το παρόν, μια ανεπιφύλακτη δημοσιονομική δέσμευση. Δεν αναιρεί, ωστόσο, το ότι πρόκειται για αλλαγή σε σχέση με όσα είχαν αποφασιστεί πριν από την παρουσίαση του οικονομικού προγράμματος.
Η πρώτη εξήγηση αναζητείται στον ανταγωνισμό με το ΠΑΣΟΚ. Ο Νίκος Ανδρουλάκης είχε ήδη εντάξει τη 13η σύνταξη στις προγραμματικές προτάσεις του κόμματός του, προβλέποντας τη σταδιακή επαναφορά της σε δύο φάσεις. Η Χαριλάου Τρικούπη είχε, επομένως, προηγηθεί σε ένα ζήτημα με ιδιαίτερη σημασία για τους συνταξιούχους, διεκδικώντας ένα πεδίο κοινωνικής πολιτικής στο οποίο ο Αλέξης Τσίπρας επιθυμεί, επίσης, να διατηρεί ισχυρή παρουσία.
Η αντιπαράθεση ΕΛΑΣ-ΠΑΣΟΚ έχει αποκτήσει πλέον περισσότερο προσωπικά χαρακτηριστικά
Με την αντιπαράθεση των δύο κομμάτων να έχει αποκτήσει πλέον περισσότερο προσωπικά χαρακτηριστικά, μετά και τις πρόσφατες αιχμές του πρώην πρωθυπουργού κατά της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ, η επιλογή να επανέλθει η 13η σύνταξη μπορεί να ερμηνευθεί και ως προσπάθεια να μη μείνει στη Χαριλάου Τρικούπη η πρωτοβουλία σε μια πρόταση που απευθύνεται σε μεγάλο τμήμα της παραδοσιακής εκλογικής βάσης της Kεντροαριστεράς.
Πέραν αυτού, όμως, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια δεύτερη παράμετρος, η οποία συνδέεται με τα δημοσκοπικά δεδομένα που εξετάζουν οι συνεργάτες του πρώην πρωθυπουργού. Σύμφωνα με πληροφορίες, έμπειροι δημοσκόποι που συνομιλούν με την Αμαλίας εκτιμούν ότι οι δυνατότητες του Αλέξη Τσίπρα να διευρύνει την επιρροή του προς το πολιτικό Κέντρο είναι πλέον εξαιρετικά περιορισμένες. Αντιθέτως, θεωρούν πως διατηρεί σαφώς ισχυρότερη θέση στον χώρο της Κεντροαριστεράς, όπου εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό σημείο αναφοράς για σημαντικό τμήμα των ψηφοφόρων.
Ανάλογη εικόνα αποδίδεται και στις αναλύσεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας σχετικά με τις δημοσκοπικές επεξεργασίες του Μεγάρου Μαξίμου και του Αμερικανού συμβούλου Σταν Γκρίνμπεργκ. Οι εκτιμήσεις αυτές, που βρίσκονται και σε γνώση της Αμαλίας, ενισχύουν την άποψη ότι το Κέντρο αποτελεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο πεδίο για τον πρώην πρωθυπουργό, σε αντίθεση με την Κεντροαριστερά, στην οποία εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά και ισχυρά πολιτικά ερείσματα.
Αν αυτή η εκτίμηση καθοδηγήσει τις επόμενες κινήσεις του, η προσπάθεια διεύρυνσης προς τους κεντρώους ψηφοφόρους θα υποχωρήσει ως προτεραιότητα έναντι της διεκδίκησης της πρωτοκαθεδρίας στην Κεντροαριστερά. Μια τέτοια επιλογή θα τον έφερνε αναπόφευκτα σε εντονότερο ανταγωνισμό με το ΠΑΣΟΚ, όχι μόνο σε επίπεδο πολιτικών συμμαχιών και προσώπων, αλλά και στο περιεχόμενο των προγραμματικών προτάσεων.
Σε αυτή την περίπτωση, η 13η σύνταξη θα μπορούσε να αποτελεί μια πρώτη ένδειξη της προσαρμογής της στρατηγικής του. Η επαναφορά της δίνει στον Αλέξη Τσίπρα τη δυνατότητα να απευθυνθεί σε κοινωνικές ομάδες που είχαν στηρίξει την προηγούμενη κυβερνητική του προσπάθεια, υπενθυμίζοντας παράλληλα την απόφαση της κυβέρνησής του για τη μερική αποκατάσταση της παροχής.
Η επιμονή του Φραγκίσκου Κουτεντάκη στη δημοσιονομική πειθαρχία είχε καθορίσει τις εξαγγελίες της Θεσσαλονίκης. Λίγες εβδομάδες αργότερα, όμως, ο Αλέξης Τσίπρας επανέφερε μια από τις πλέον δαπανηρές παροχές, έστω υπό προϋποθέσεις. Μένει να φανεί εάν πρόκειται για μια μεμονωμένη παρέκκλιση από τις αρχικές εισηγήσεις του οικονομικού επιτελείου ή εάν η εντεινόμενη αντιπαράθεση με το ΠΑΣΟΚ θα οδηγήσει σε ευρύτερη αναθεώρηση των προγραμματικών προτεραιοτήτων της ΕΛΑΣ.