Η επίσκεψη Μακρόν στην Αθήνα σηματοδοτεί την ανανέωση της ελληνογαλλικής στρατηγικής συνεργασίας σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Από τη θαλάσσια ασφάλεια έως τις κοινές πρωτοβουλίες για τον Λίβανο, Αθήνα και Παρίσι εμβαθύνουν τη σύγκλιση των θέσεών τους, σε ένα περιβάλλον εντεινόμενου ανταγωνισμού και αναζήτησης ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.
Η ελληνογαλλική σχέση επανέρχεται στο προσκήνιο
Η επίσκεψη του Εμανουέλ Μακρόν στην Αθήνα, στις 24 και 25 Απριλίου, έρχεται σε μια συγκυρία που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί ουδέτερη. Με τη Μέση Ανατολή να παραμένει εστία αστάθειας, την Ανατολική Μεσόγειο να αποκτά εκ νέου γεωπολιτικό βάρος και την Ευρώπη να αναζητεί πιο συνεκτική στάση στην άμυνα και τη στρατηγική της αυτονομία, η ελληνογαλλική σχέση επανέρχεται στο προσκήνιο όχι απλώς ως διμερής συνεργασία, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής εξίσωσης.
Στόχος η ανανέωση της συμφωνίας στρατηγικής συνεργασίας
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η επίσκεψη έχει σαφή στόχο την ανανέωση της συμφωνίας στρατηγικής συνεργασίας στην άμυνα και την ασφάλεια, που είχε υπογραφεί το 2021. Η νέα συμφωνία, πενταετούς διάρκειας με πρόβλεψη αυτόματης επέκτασης, παρουσιάζεται ως φυσική συνέχεια της προηγούμενης. Στην πράξη, ωστόσο, αποτυπώνει μια πιο ώριμη και διευρυμένη σχέση, καθώς δεν αφορά μόνο την αποτροπή, αλλά ενσωματώνει πλέον ζητήματα θαλάσσιας ασφάλειας, διαχείρισης κρίσεων και ευρύτερης περιφερειακής σταθερότητας.
Η συμφωνία του 2021 αποτέλεσε σημείο καμπής, καθώς περιλάμβανε ρήτρα αμοιβαίας στρατιωτικής συνδρομής, η οποία ξεπερνούσε τα συνήθη πλαίσια συνεργασίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η Αθήνα προχώρησε σε σημαντικές προμήθειες γαλλικού εξοπλισμού, με αιχμή τις φρεγάτες Belharra και τα μαχητικά Rafale. Εκείνη η συμφωνία είχε σαφή στόχευση: την ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος της Ελλάδας σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Ταυτόχρονα, λειτούργησε ως προπομπός της συζήτησης για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, την οποία Παρίσι και Αθήνα είχαν θέσει από νωρίς στο ευρωπαϊκό τραπέζι.
Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται ψηλά στις συζητήσεις
Σήμερα, η ανανέωση της συμφωνίας έρχεται να απαντήσει σε μια διαφορετική πραγματικότητα. Η ατζέντα δεν περιορίζεται στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά επεκτείνεται σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς και σε περιοχές όπως ο Περσικός Κόλπος. Σε αυτό το πλαίσιο, τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται ψηλά στις συζητήσεις, με τη Γαλλία να προωθεί την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παρουσίας στην περιοχή. Ο ίδιος ο Γάλλος πρόεδρος, εξάλλου, είχε αναφερθεί σε σχετικές πρωτοβουλίες κατά την πρόσφατη τριμερή συνάντηση με την Ελλάδα και την Κύπρο, αναδεικνύοντας τη σημασία της θαλάσσιας ασφάλειας ως ευρωπαϊκού ζητήματος. Όπως υπενθυμίζουν κυβερνητικές πηγές, η Ελλάδα διαθέτει ήδη σχετική εμπειρία, συμμετέχοντας ενεργά στην ευρωπαϊκή επιχείρηση EUNAVFOR ASPIDES στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η Ελλάδα έχει ενταχθεί στο λεγόμενο «γκρουπ των πρόθυμων» για την ενίσχυση της ασφάλειας στην περιοχή του Ορμούζ, συμμετέχοντας κυρίως σε επίπεδο τεχνογνωσίας και υποστήριξης. Βέβαια, πηγές του Μεγάρου Μαξίμου επιμένουν ότι δεν πρόκειται να υπάρξει εμπλοκή στο πεδίο όσο συνεχίζονται οι εχθροπραξίες στην περιοχή.
Ωστόσο, η εμβάθυνση της ελληνογαλλικής συνεργασίας έχει ήδη αποτυπωθεί στην πράξη. Δεν είναι τυχαίο ότι το τελευταίο διάστημα έχουν πυκνώσει οι κοινές πρωτοβουλίες σε διεθνές επίπεδο, ιδίως σε σχέση με την κατάσταση στον Λίβανο. Μόλις χθες, άλλωστε, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών εξέφρασε τα βαθύτατα συλλυπητήριά του για τον θάνατο Γάλλου στρατιώτη, μέλους της ειρηνευτικής δύναμης UNIFIL, ο οποίος σκοτώθηκε στο νότιο Λίβανο, υπογραμμίζοντας ότι οι επιθέσεις κατά ειρηνευτικών δυνάμεων συνιστούν σοβαρή παραβίαση του διεθνούς δικαίου και ότι οι υπεύθυνοι πρέπει να λογοδοτήσουν. Ελλάδα και Γαλλία έχουν κινηθεί συντονισμένα τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, στηρίζοντας κοινές πρωτοβουλίες για την αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης, την ενίσχυση της σταθερότητας και την ανάπτυξη της ειρηνευτικής αποστολής στον Λίβανο, επιβεβαιώνοντας στην πράξη τη σύγκλιση των θέσεών τους στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η τριμερής συνεργασία Ελλάδας–Γαλλίας–Κύπρου, η οποία αναδείχθηκε κατά την πρόσφατη συνάντηση των τριών ηγετών στην Πάφο. Η τριμερής αυτή, σύμφωνα με πηγές με καλή γνώση της κατάστασης, δεν έχει συγκυριακό χαρακτήρα, αλλά αποτελεί σταθερό μηχανισμό συντονισμού σε ζητήματα ασφάλειας και ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, η Γαλλία ήταν η δεύτερη χώρα που έσπευσε να στείλει πολεμικά πλοία για την προστασία της Κύπρου μετά την επίθεση ιρανικών drone στις βρετανικές βάσεις στη Μεγαλόνησο.
Από την άλλη πλευρά, η ενίσχυση της ελληνογαλλικής σχέσης δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον και τον ανταγωνισμό που αναπτύσσεται στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε Συρία, Λιβύη, Λίβανο και ευρύτερα στη Βόρεια Αφρική, οι στρατηγικές της Γαλλίας και της Τουρκίας αποκλίνουν, ενώ στο ίδιο πλαίσιο ο Γάλλος πρόεδρος έχει κατά καιρούς εκφράσει σαφή στήριξη προς την Ελλάδα και την Κύπρο στο ζήτημα των θαλασσίων ζωνών, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις δηλώσεις του στη Σύνοδο για την προστασία των Ωκεανών στη Νίκαια, όπου είχε ταχθεί υπέρ του σεβασμού του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.
Η εμβάθυνση της συνεργασίας με την Ελλάδα αποκτά για το Παρίσι πρόσθετη σημασία
Σε αυτό το περιβάλλον, η εμβάθυνση της συνεργασίας με την Ελλάδα αποκτά για το Παρίσι πρόσθετη σημασία, καθώς ενισχύει το αποτύπωμά του στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Αθήνα, από την άλλη πλευρά, η σχέση με τη Γαλλία λειτουργεί ως κρίσιμος πυλώνας αποτροπής και διπλωματικής στήριξης.
Πέραν της άμυνας, η νέα φάση της συνεργασίας επεκτείνεται και σε άλλους τομείς. Στην ατζέντα περιλαμβάνονται η οικονομία, η καινοτομία και η πολιτική προστασία, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη ρύθμιση του ψηφιακού περιβάλλοντος, με τις δύο χώρες να συγκαταλέγονται στις πρώτες στην Ευρώπη που προωθούν πρωτοβουλίες για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο.
Όπως σημειώνουν κυβερνητικές πηγές, η επίσκεψη Μακρόν δεν αποτελεί μια απλή διπλωματική επαφή. Αντιθέτως, εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική επιλογή, καθώς η ελληνογαλλική σχέση αποκτά πλέον χαρακτηριστικά μιας σταθερής και πολυεπίπεδης συνεργασίας, με σαφή ρόλο τόσο στο ευρωπαϊκό πλαίσιο όσο και στη διαμόρφωση των ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο, με έμφαση στην προάσπιση του διεθνούς δικαίου και των αρχών της πολυμέρειας.