Μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να ανοίξει τους λογαριασμούς του με τους παλιούς του συντρόφους, οι οποίοι σήμερα βρίσκονται απέναντί του, αποκτά ο ΣΥΡΙΖΑ με τη σύσταση της Εξεταστικής Επιτροπής για τα κόκκινα δάνεια, τα funds και τους servicers.
Μια κοινοβουλευτική πρωτοβουλία με προφανές κοινωνικό και πολιτικό ενδιαφέρον, η οποία όμως προσφέρει στην Κουμουνδούρου και ένα επιπλέον όπλο στην αντιπαράθεση που έχει ανοίξει στο εσωτερικό της Αριστεράς μετά την εκλογική συντριβή του 2023.
Η χθεσινή υπερψήφιση της πρότασης του ΣΥΡΙΖΑ από 137 βουλευτές, με τη Νέα Δημοκρατία να επιλέγει το «παρών», σηματοδοτεί μια κοινοβουλευτική επιτυχία για ένα κόμμα που τα τελευταία χρόνια μετρά κυρίως απώλειες. Το πραγματικό πολιτικό ενδιαφέρον, ωστόσο, βρίσκεται στο χρονικό εύρος της έρευνας, καθώς η Εξεταστική θα εξετάσει και τη διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, ενώ το αντικείμενό της περιλαμβάνει και το θεσμικό πλαίσιο που διαμορφώθηκε από το 2003.
Αυτό σημαίνει ότι στο μικροσκόπιο της Επιτροπής μπορούν να βρεθούν οι αποφάσεις που ελήφθησαν επί πρωθυπουργίας Αλέξη Τσίπρα, αλλά και οι χειρισμοί των τότε υπουργών Οικονομικών, Γιάνη Βαρουφάκη και Ευκλείδη Τσακαλώτου. Πρόκειται για τρία πρόσωπα που έχουν πλέον απομακρυνθεί από τον σημερινό ΣΥΡΙΖΑ και βρίσκονται, με διαφορετικούς όρους το καθένα, σε πολιτική αντιπαράθεση με την Κουμουνδούρου.
Η ευκαιρία της Δούρου και του Παππά
Για τη σημερινή ηγετική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ, με τη Ρένα Δούρου και τον Νίκο Παππά να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο, η συγκεκριμένη εξέλιξη δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα πολιτική δυνατότητα. Να μεταφέρει τη συζήτηση από τις ευθύνες της σημερινής κυβέρνησης και στις επιλογές εκείνων που κάποτε βρίσκονταν στην κορυφή της κομματικής και κυβερνητικής ιεραρχίας, αλλά σήμερα έχουν ακολουθήσει διαφορετικούς δρόμους.
Δεν είναι τυχαίο ότι η Ρένα Δούρου, εισηγούμενη την πρόταση στη Βουλή, φρόντισε να ξεκαθαρίσει πως ο ΣΥΡΙΖΑ δεν εξαιρεί καμία κυβέρνηση και δεν επιδιώκει επιλεκτική διερεύνηση. Η συγκεκριμένη αποστροφή αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς ανοίγει τον δρόμο για την εξέταση και των αποφάσεων της κυβέρνησης Τσίπρα.
Άλλωστε, το 2015 και τα επόμενα χρόνια ελήφθησαν κρίσιμες αποφάσεις για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Ιδιαίτερη σημασία έχει ο νόμος 4354/2015, με τον οποίο θεσπίστηκε το πλαίσιο για τις εταιρείες διαχείρισης και μεταβίβασης απαιτήσεων από δάνεια. Ο συγκεκριμένος νόμος ψηφίστηκε τον Δεκέμβριο του 2015, επί υπουργίας Ευκλείδη Τσακαλώτου, ενώ ο Γιάνης Βαρουφάκης είχε αποχωρήσει από το υπουργείο Οικονομικών τον προηγούμενο Ιούλιο. Η δική του θητεία, ωστόσο, εμπίπτει χρονικά στην υπό εξέταση περίοδο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι συνδέεται με τη θέσπιση του συγκεκριμένου πλαισίου. Αντιθέτως, το πρόγραμμα «Ηρακλής» θεσμοθετήθηκε το 2019, επί κυβέρνησης Μητσοτάκη.
Επομένως, η Εξεταστική δεν θα περιοριστεί στους χειρισμούς της Νέας Δημοκρατίας, αλλά θα εξετάσει και την αφετηρία του συστήματος που διαμορφώθηκε για τη διαχείριση των κόκκινων δανείων.
Στο κάδρο οι πρώην σύντροφοι
Το ερώτημα είναι μέχρι πού θα επιλέξει να φτάσει η Κουμουνδούρου. Διότι άλλο πράγμα είναι η θεσμική διερεύνηση των κυβερνητικών αποφάσεων και άλλο η πολιτική αξιοποίηση των συμπερασμάτων της απέναντι σε πρώην συντρόφους.
Η πραγματική μάχη, άλλωστε, θα δοθεί στις εργασίες της 29μελούς Εξεταστικής Επιτροπής, η οποία θα έχει τρίμηνη διάρκεια. Εκεί θα κριθεί ποιοι μάρτυρες θα προταθούν, ποια πρόσωπα θα κληθούν τελικά να καταθέσουν, πόσο επίμονα θα εξεταστούν και πόσο βάρος θα δοθεί στις αποφάσεις της περιόδου 2015-2019. Ο ΣΥΡΙΖΑ θα έχει τη δυνατότητα να ζητήσει την κλήτευση ακόμη και των πρώην υπουργών Οικονομικών, Γιάνη Βαρουφάκη και Ευκλείδη Τσακαλώτου, χωρίς βεβαίως να μπορεί να αποφασίσει μόνος του τον κατάλογο των μαρτύρων. Η ένταση των ερωτήσεων, η ανάδειξη συγκεκριμένων αποφάσεων και η δημόσια αντιπαράθεση γύρω από τις καταθέσεις μπορούν να μετατρέψουν την Εξεταστική σε ένα ιδιαίτερα δυσάρεστο πεδίο για τους πρώην συντρόφους.
Ειδικά ο Ευκλείδης Τσακαλώτος αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση. Όχι μόνο επειδή υπήρξε ο υπουργός Οικονομικών που διαχειρίστηκε το μεγαλύτερο μέρος της συγκεκριμένης περιόδου, αλλά και επειδή σήμερα συγκαταλέγεται στους σφοδρότερους επικριτές της σημερινής ηγετικής ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ. Οι σχέσεις του με τον Νίκο Παππά είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένες, ενώ η στάση του δεν διευκολύνει ούτε τις προσπάθειες επαναπροσέγγισης του ΣΥΡΙΖΑ με τη Νέα Αριστερά. Αντίστοιχα, ο Γιάνης Βαρουφάκης βρίσκεται εδώ και χρόνια σε ανοιχτή πολιτική αντιπαράθεση με τον ΣΥΡΙΖΑ, ασκώντας ιδιαίτερα σκληρή κριτική και στον Νίκο Παππά. Μια ενδεχόμενη κλήτευσή τους θα μπορούσε, συνεπώς, να αποκτήσει χαρακτήρα πολιτικής αναμέτρησης πολύ πέρα από το αντικείμενο των κόκκινων δανείων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η στάση των ανεξάρτητων βουλευτών που έχουν αποχωρήσει από τον ΣΥΡΙΖΑ. Η πρόταση υπερψηφίστηκε από τη μεγάλη πλειονότητα των ανεξάρτητων, ακόμη και από βουλευτές που βρίσκονται κοντά στον Αλέξη Τσίπρα ή στον προθάλαμο του νέου του κόμματος. Η επιλογή τους να στηρίξουν τη σύσταση της Εξεταστικής δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι αποδέχονται και μια ενδεχόμενη προσπάθεια πολιτικής στοχοποίησης της κυβέρνησης Τσίπρα.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Όλγας Γεροβασίλη, η οποία υπερψήφισε την πρόταση, εξαπολύοντας όμως σφοδρή επίθεση κατά της Κουμουνδούρου για την επιλογή να συμπεριληφθεί η περίοδος διακυβέρνησης Τσίπρα. Η πρώην υπουργός έκανε λόγο για συμψηφισμό των πεπραγμένων των κυβερνήσεων Τσίπρα και Μητσοτάκη, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη επιλογή εξυπηρετεί όσους επιδιώκουν να συγκροτήσουν ένα νέο αντι-Τσίπρα μέτωπο. Μάλιστα, μίλησε για τον «εναπομείναντα ΣΥΡΙΖΑ» και κατηγόρησε τους συντάκτες της πρότασης για επικοινωνιακή εκμετάλλευση, με μοναδικό πολιτικό ωφελημένο, κατά την εκτίμησή της, τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Η αντίδραση της Γεροβασίλη αποτυπώνει και το παράδοξο της ψηφοφορίας: βουλευτές που εξακολουθούν να αναφέρονται πολιτικά στον πρώην πρωθυπουργό στήριξαν μια διαδικασία η οποία μπορεί να φέρει στο προσκήνιο και τις δικές του κυβερνητικές επιλογές, χωρίς όμως να δίνουν πολιτική συγκατάθεση σε μια αντιπαράθεση εναντίον του.
Για τον ΣΥΡΙΖΑ, πάντως, υπάρχει ένα δυνητικό διπλό όφελος. Από τη μία πλευρά, μπορεί να επιχειρήσει να επανασυνδεθεί με ένα κοινωνικό ακροατήριο που δοκιμάζεται από το ιδιωτικό χρέος και τους πλειστηριασμούς. Από την άλλη, έχει τη δυνατότητα να αναδείξει τις ευθύνες προσώπων που σήμερα διεκδικούν πολιτικό χώρο εις βάρος του.
Ιδιαίτερα στην περίπτωση του Αλέξη Τσίπρα, η συγκυρία αποκτά μεγαλύτερη σημασία, καθώς ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να οικοδομήσει τον δικό του πολιτικό φορέα, προσελκύοντας στελέχη και βουλευτές από τον ΣΥΡΙΖΑ. Η εξέταση των πεπραγμένων της διακυβέρνησής του θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αντίβαρο στην προσπάθειά του να εμφανιστεί ως εκφραστής μιας νέας πολιτικής αρχής.
Βεβαίως, η διερεύνηση της περιόδου 2015-2019 δεν στερείται πολιτικού ρίσκου για τον ΣΥΡΙΖΑ, καθώς επαναφέρει στο προσκήνιο αποφάσεις μιας κυβέρνησης στην οποία συμμετείχαν και πρόσωπα που παραμένουν σήμερα στην Κουμουνδούρου. Ωστόσο, οι βασικοί πρωταγωνιστές των οικονομικών επιλογών εκείνης της περιόδου βρίσκονται πλέον εκτός κόμματος και, κυρίως, απέναντι στη σημερινή ηγετική του ομάδα. Υπό αυτό το πρίσμα, η δυνατότητα πολιτικής πίεσης προς τον Τσίπρα και τους πρώην συντρόφους φαίνεται να έχει μεγαλύτερη βαρύτητα από τον κίνδυνο να ανοίξει μια συζήτηση που θα αγγίξει και το ίδιο το κυβερνητικό παρελθόν του ΣΥΡΙΖΑ.
Σε κάθε περίπτωση, η Εξεταστική δίνει στον σημερινό ΣΥΡΙΖΑ κάτι που του έλειπε το τελευταίο διάστημα: τη δυνατότητα να καθορίσει ο ίδιος μια πολιτική ατζέντα, αντί να παρακολουθεί τις αποχωρήσεις στελεχών και τις πρωτοβουλίες του Αλέξη Τσίπρα.
Και αν η διερεύνηση των κόκκινων δανείων εξελιχθεί παράλληλα σε αναμέτρηση με το κυβερνητικό παρελθόν του κόμματος, τότε η Κουμουνδούρου θα έχει βρει έναν τρόπο να μεταφέρει το ξεκαθάρισμα λογαριασμών με τους πρώην συντρόφους της από το εσωκομματικό παρασκήνιο στην αίθουσα της Βουλής.