Σαφές μήνυμα αμερικανικής στήριξης στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου διακρίνει η Αθήνα στις δημόσιες τοποθετήσεις του Μάρκο Ρούμπιο, με ανώτατη διπλωματική πηγή να απορρίπτει την ερμηνεία ότι ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας περιορίστηκε σε μια γενική προτροπή προς την Ελλάδα και την Τουρκία να επιλύσουν τις διαφορές τους.
«Δεν έχει πει “βρείτε τα”. Το αντίθετο διαβάζω», ανέφερε χαρακτηριστικά η ίδια πηγή, υποστηρίζοντας ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών υπήρξε σαφής ως προς τη δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών υπέρ του έργου.
Η τοποθέτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την απάντηση που έδωσε ο Μάρκο Ρούμπιο σε ερώτηση για την ηλεκτρική διασύνδεση και το ενδεχόμενο νέων τουρκικών αντιδράσεων, κατά την οποία αναφέρθηκε στην άσκηση «ιδιωτικής διπλωματίας» (private diplomacy).
Ερωτηθείσα εάν η αμερικανική πλευρά ανέλαβε συγκεκριμένες δεσμεύσεις για την περίπτωση επανάληψης ενός επεισοδίου αντίστοιχου με εκείνο της Κάσου, η ανώτατη διπλωματική πηγή απέφυγε να δημοσιοποιήσει το περιεχόμενο των κατ' ιδίαν συνομιλιών, επέμεινε ωστόσο ότι η αμερικανική θέση είναι υπέρ της υλοποίησης του έργου.
«Με κάθε σεβασμό, δεν θα ερμηνεύσω τη σκέψη του», σημείωσε αρχικά, για να προσθέσει ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών μίλησε για απόλυτη δέσμευση των ΗΠΑ. «Αυτό δεν είναι “βρείτε τα”. Αυτό είναι ότι η θέση μας είναι υπέρ του έργου και η φιλία που έχουμε με την Ελλάδα θέτει το πλαίσιο για τη δέσμευση αυτή», υπογράμμισε.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι το τι θα πράξουν οι Ηνωμένες Πολιτείες εφόσον προκύψει νέα ένταση δεν είναι κάτι που μπορεί να εκτεθεί δημοσίως, προσθέτοντας πως ο ίδιος ο Ρούμπιο και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ θα φροντίσουν να υπηρετήσουν την αμερικανική θέση στήριξης προς την Ελλάδα.
Η συγκεκριμένη αναφορά, πάντως, δεν συνιστά δημόσια δέσμευση της Ουάσιγκτον για συγκεκριμένη αντίδραση σε περίπτωση τουρκικής παρέμβασης. Αποτυπώνει, σύμφωνα με την ελληνική διπλωματική ανάγνωση, τη σημασία που αποδίδεται στην αμερικανική υποστήριξη του έργου, χωρίς να αναιρεί τη διαχρονική επιδίωξη των ΗΠΑ να αποφεύγονται εντάσεις μεταξύ δύο συμμάχων τους στο ΝΑΤΟ.
«Η ευαισθησία δεν δημιουργεί δικαίωμα» -Τι ισχύει για τις έρευνες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά της ίδιας πηγής στις επισημάνσεις του Μάρκο Ρούμπιο για τις ευαισθησίες άλλων χωρών σε σχέση με την ηλεκτρική διασύνδεση.
Όπως σημείωσε, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών αναφέρθηκε τρεις φορές στη δέσμευση των ΗΠΑ υπέρ του έργου, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι αυτό συνδέεται με ευαίσθητα ζητήματα για άλλες χώρες.
«Το ότι υπάρχει ευαισθησία δεν σημαίνει ότι υπάρχει και δικαίωμα», ήταν η χαρακτηριστική επισήμανση της ανώτατης διπλωματικής πηγής, σε μια έμμεση αλλά σαφή αναφορά στις τουρκικές αξιώσεις.
Σε ό,τι αφορά την επανεκκίνηση των ερευνών, ξεκαθάρισε πως αυτή δεν εξαρτάται από την ελληνική κυβέρνηση, αλλά από τη γαλλική εταιρεία που εμπλέκεται στην υλοποίηση του έργου. «Εμείς είμαστε έτοιμοι», ανέφερε, διευκρινίζοντας ότι δεν γνωρίζει να έχουν ναυλωθεί ερευνητικά πλοία.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, δεν έχει υπάρξει συζήτηση με την τουρκική πλευρά για τον τρόπο με τον οποίο θα ξεκινήσει το έργο. Η διαδικασία που περιέγραψε προβλέπει ότι, όταν υποβληθεί σχετικό αίτημα από την εταιρεία, θα ακολουθήσουν οι προβλεπόμενες εσωτερικές διαδικασίες αδειοδότησης και στη συνέχεια η έκδοση NAVTEX.
Η ιδιαίτερη σημασία της επίσκεψης Ρούμπιο και τα 45 λεπτά της κατ' ιδίαν συνάντησης
Η ανώτατη διπλωματική πηγή απέδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, επισημαίνοντας ότι έχει ήδη διαμορφωθεί σταθερός δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ των δύο κυβερνήσεων και ειδικότερα μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών.
Στάθηκε, επίσης, στις επανειλημμένες αναφορές του Αμερικανού υπουργού στον ρόλο της Ελλάδας ως σημαντικού εταίρου των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και στο ότι η επίσκεψή του δεν συνδυάστηκε με αντίστοιχη παρουσία στην Τουρκία.
Όπως παρατήρησε, ο Ρούμπιο δεν διανυκτέρευσε κατά τις επισκέψεις του στην Ισλανδία και στην Πορτογαλία, ενώ στην Ελλάδα παρέμεινε δύο βράδια. Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι ο Αμερικανός αξιωματούχος δεν είναι μόνο υπουργός Εξωτερικών, αλλά ασκεί και καθήκοντα συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας, στοιχείο που, κατά την ίδια πηγή, προσδίδει πρόσθετη σημασία στις συνομιλίες.
Η κατ' ιδίαν συνάντηση με τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών διήρκεσε 45 λεπτά, αντί των 30 που είχαν αρχικά προγραμματιστεί, με την ατζέντα να εκτείνεται πολύ πέρα από τα ελληνοτουρκικά.
Στο τραπέζι βρέθηκαν οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, το Ιράν, η Ουκρανία, η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και η Αφρική. Κατά την ελληνική πλευρά, διαπιστώθηκε κοινή κατανόηση για σειρά ζητημάτων, ενώ η περαιτέρω αναβάθμιση των διμερών σχέσεων αποτυπώθηκε στον Στρατηγικό Διάλογο και στις τρεις συμφωνίες που συνδέθηκαν με την επίσκεψη.
Στον ενεργειακό τομέα, η ίδια πηγή έκανε λόγο για κοινή αντίληψη ως προς την ανάγκη για μεγαλύτερη διαφοροποίηση των ενεργειακών οδεύσεων, με στόχο την ενίσχυση της ανθεκτικότητας σε περιόδους κρίσεων. Όπως υποστήριξε, ο Ρούμπιο εξέφρασε με σαφήνεια την υποστήριξή του σε αγωγούς και ενεργειακές διασυνδέσεις, στο πλαίσιο της προσπάθειας ανάδειξης της Ελλάδας ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου.
Τι περιλαμβάνει η συμφωνία των 4 δισ. ευρώ για τα εξοπλιστικά
Διευκρινίσεις δόθηκαν και για το μνημόνιο που αφορά εξοπλιστικά προγράμματα ύψους 4 δισ. ευρώ, το οποίο αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες ανακοινώσεις της επίσκεψης.
Σύμφωνα με την ανώτατη διπλωματική πηγή, πρόκειται για μακροπρόθεσμο πρόγραμμα με ορίζοντα 20 ετών, το οποίο συνδέεται με κρίσιμο αμυντικό υλικό και με τις ανάγκες των ελληνικών μαχητικών F-16 και F-35.
Η συμφωνία εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό του Εθνικού Μακροπρόθεσμου Προγράμματος Αμυντικών Εξοπλισμών, το οποίο επικαιροποιείται διαρκώς, και σχετίζεται τόσο με υφιστάμενα εξοπλιστικά προγράμματα όσο και με τις μελλοντικές ανάγκες της Πολεμικής Αεροπορίας.
Όπως επισημάνθηκε, τα προγράμματα αναβάθμισης των F-16 και απόκτησης των F-35 είναι ήδη «κλειδωμένα» ως προς τις βασικές παραμέτρους τους, συμπεριλαμβανομένων των τιμών, των χρονοδιαγραμμάτων εκπαίδευσης και της υποστήριξης που θα ακολουθήσει.
Η νέα συμφωνία συνδέεται με αυτούς τους εξοπλισμούς, χωρίς ωστόσο να ταυτίζεται με τις ήδη συμφωνημένες προμήθειες. Για τα ειδικότερα τεχνικά χαρακτηριστικά και την ακριβή κατανομή των κονδυλίων, η διπλωματική πηγή παρέπεμψε στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας και στο ΓΕΕΘΑ.
Τα τουρκικά F-35 και το νομοθετικό εμπόδιο των S-400
Στο ζήτημα της πιθανής επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, η ελληνική πλευρά εμφανίζεται να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, χωρίς να θεωρεί ότι μπορεί να υπαγορεύσει στην Ουάσιγκτον την πολιτική των αμυντικών εξαγωγών της.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή υπενθύμισε ότι η Τουρκία υπήρξε συμπαραγωγός στο πρόγραμμα των F-35, υπογραμμίζοντας ωστόσο πως εξακολουθούν να υφίστανται αμερικανικοί νομοθετικοί περιορισμοί, οι οποίοι συνδέονται με τις κυρώσεις CAATSA και τις σχετικές προβλέψεις της αμερικανικής αμυντικής νομοθεσίας.
Κομβικό ζήτημα παραμένει η απαίτηση πλήρους απομάκρυνσης της Τουρκίας από το ρωσικό σύστημα S-400.
Κατά την ίδια πηγή, ο Μάρκο Ρούμπιο γνωρίζει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, κάτι που η Αθήνα θεωρεί σημαντικό για τον τρόπο με τον οποίο η αμερικανική κυβέρνηση θα αξιολογήσει τις σχετικές αποφάσεις.
Στο τραπέζι και το Κυπριακό -Χωρίς ορατότητα για διευρυμένη συνάντηση
Το Κυπριακό τέθηκε αυτοτελώς στις συνομιλίες με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών, με την ανώτατη διπλωματική πηγή να επισημαίνει ότι δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από την ατζέντα.
Όπως ανέφερε, ο Ρούμπιο είναι γνώστης του ζητήματος και υπάρχει κοινή επιθυμία να προχωρήσει η διαδικασία επίλυσής του.
Ωστόσο, προς το παρόν δεν διαφαίνεται προοπτική πραγματοποίησης διευρυμένης συνάντησης, με τις επαφές να περιορίζονται σε άτυπο επίπεδο.
Τι ειπώθηκε για την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ
Ερωτηθείσα εάν στην κατ' ιδίαν συνάντηση τέθηκε ζήτημα σχετικά με την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, η ανώτατη διπλωματική πηγή παρέπεμψε στην απάντηση που έχει ήδη δώσει ο Μάρκο Ρούμπιο, τονίζοντας ότι πρόκειται για εσωτερικές διαδικασίες του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
«Δεν υπάρχει ζήτημα κίτρινης κάρτας», ανέφερε, επισημαίνοντας παράλληλα τη σημαντική συμβολή της αμερικανικής πρεσβείας στη διοργάνωση της επίσκεψης.
Υπενθύμισε πως η ίδια η Γκίλφοϊλ έχει απορρίψει τις σχετικές αναφορές, ενώ και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου τοποθετήθηκε σχετικά από τη Βουλή.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, εφόσον υπάρξει οποιαδήποτε έρευνα, η ελληνική πλευρά θα παρακολουθήσει τις εξελίξεις και θα αντιδράσει αναλόγως. Προς το παρόν, ωστόσο, δεν θεωρεί ότι τίθεται ζήτημα.
Στενά του Ορμούζ: Θετική η Αθήνα, αλλά μόνο υπό καθεστώς ειρήνης
Ξεκάθαρη ήταν η τοποθέτηση της ανώτατης διπλωματικής πηγής για το ενδεχόμενο ελληνικής συμμετοχής σε επιχείρηση ασφάλειας της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Δεν έχει υποβληθεί αίτημα από τις Ηνωμένες Πολιτείες για ελληνική συμμετοχή, διευκρίνισε, προσθέτοντας ότι η Αθήνα αντιμετωπίζει θετικά μια ενδεχόμενη εμπλοκή, αλλά υπό αυστηρές προϋποθέσεις.
Συγκεκριμένα, οποιαδήποτε συμμετοχή θα μπορούσε να εξεταστεί μόνο σε καθεστώς ειρήνης και με τη συναίνεση όλων των εμπλεκόμενων πλευρών, χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο το ελληνικό προσωπικό ή η εθνική ασφάλεια.
Η ίδια πηγή υπογράμμισε τη σημασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας για το παγκόσμιο εμπόριο και τις εφοδιαστικές αλυσίδες, σημειώνοντας ότι η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό ή αμερικανικό ζήτημα.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στη συζήτηση που έχει προγραμματιστεί για τις 29 Οκτωβρίου στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με την ασφάλεια και τη ναυσιπλοΐα.
Το όριο που θέτει η Αθήνα, πάντως, είναι σαφές: Η Ελλάδα μπορεί να συμβάλει σε μια διεθνή πρωτοβουλία προστασίας της ναυσιπλοΐας, όχι όμως σε συνθήκες που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο το προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων ή την εθνική ασφάλεια.