Η εκτίναξη των τιμών πετρελαίου, φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού αυξάνει τους λογαριασμούς και φουντώνει τη συζήτηση για τη στήριξη των νοικοκυριών.
- Γεωπολιτικοί κίνδυνοι στη Μέση Ανατολή και αυξημένος ανταγωνισμός για LNG τριπλασιάζουν την τιμή του φυσικού αερίου και ωθούν το πετρέλαιο brent στα 107 δολάρια, ασκώντας έντονη πίεση και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
- Ως πρώτη κυβερνητική παρέμβαση εξετάζεται η παράταση της επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης και μετά τον Σεπτέμβριο.
- Δεύτερη γραμμή άμυνας αποτελεί το επίδομα θέρμανσης, για το οποίο αξιολογείται η διεύρυνση των εισοδηματικών κριτηρίων ώστε να καλυφθούν περισσότερα νοικοκυριά.
- Στο τραπέζι βρίσκεται και η επιστροφή των επιδοτήσεων στο ρεύμα με στοχευμένες παρεμβάσεις, ακολουθώντας το ευρωπαϊκό μοντέλο που εστιάζει πλέον σε φορολογικές μειώσεις και προσωρινά πλαφόν.
Σε κατάσταση συναγερμού βρίσκεται το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, καθώς το νέο ράλι στις διεθνείς τιμές της ενέργειας που έχει ήδη περάσει στις αντλίες απειλεί να επεκταθεί και στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος καθώς και στο κόστος θέρμανσης ενόψει του χειμώνα.
Στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών παρακολουθούν καθημερινά τις εξελίξεις, αναζητώντας τη χρυσή τομή ανάμεσα στην προστασία των καταναλωτών και στη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας. Στο τραπέζι βρίσκονται η παράταση της επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης και στην αμόλυβδη βενζίνη και η χορήγηση «ενισχυμένου» επιδόματος θέρμανσης. Την ίδια στιγμή, οι υψηλές πτήσεις των χονδρεμπορικών τιμών ηλεκτρισμού (με τον Σεπτέμβριο να «τρέχει» με αύξηση 20% σε σχέση με τον Αύγουστο) τροφοδοτεί και σενάρια επιστροφής των επιδοτήσεων στα κυμαινόμενα τιμολόγια ρεύματος, εάν δεν αναστραφεί η τάση.
Προς το παρόν, πάντως, ο σχεδιασμός αφορά σενάρια και όχι ειλημμένες αποφάσεις. Η κυβέρνηση επιδιώκει να αποφύγει οριζόντιες και ιδιαίτερα δαπανηρές παρεμβάσεις, διατηρώντας ως βασική επιλογή τα προσωρινά και στοχευμένα μέτρα.
Το πετρέλαιο στα 107 δολάρια, στα ύψη και το φυσικό αέριο
Η μεγαλύτερη πηγή ανησυχίας παραμένει η Μέση Ανατολή. Οι νέες επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας, η διακοπή λειτουργίας του αγωγού East-West και η δραματική μείωση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ διατηρούν στα ύψη το ασφάλιστρο του γεωπολιτικού κινδύνου και την τιμή του πετρελαίου brent που κινείται στα 107 δολ./βαρέλι, αποτελώντας τη βασική εστία ανησυχίας για ένα ευρύτερο πληθωριστικό σπιράλ στην οικονομία.
Εξίσου έντονο προβληματισμό προκαλεί και η εικόνα της αγοράς φυσικού αερίου, καθώς η τιμή στην Ευρώπη στη βάση του δείκτη TTF κινείται στα 83 ευρώ ανά μεγαβατώρα, έναντι περίπου 60 ευρώ που είχε ενσωματώσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στο βασικό της σενάριο και 77 ευρώ στο δυσμενές, έχοντας σχεδόν τριπλασιαστεί από τις αρχές του έτους, οπότε και κινούνταν κοντά στα 27,6 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Η περιορισμένη αναπλήρωση των ευρωπαϊκών αποθηκών κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, οι απώλειες φορτίων LNG από τη Μέση Ανατολή και ο ανταγωνισμός Ευρώπης και Ασίας για διαθέσιμες ποσότητες ενισχύουν την πίεση πριν από την έναρξη της περιόδου θέρμανσης.
Η άνοδος του φυσικού αερίου περνά σταδιακά και στην ηλεκτρική ενέργεια, καθώς οι μονάδες αερίου εξακολουθούν να καθορίζουν την οριακή τιμή για πολλές ώρες της ημέρας. Στην Ελλάδα η μέση τιμή στο Χρηματιστήριο Ενέργειας κινείται το τελευταίο διάστημα στα υψηλά, για την περίοδο, επίπεδα των 170- 180 ευρώ/Μεγαβατώρα, προδιαγράφοντας ανοδική πίεση στα τιμολόγια λιανικής για τον Οκτώβριο και τους επόμενους μήνες.
Παράταση της επιδότησης στο ντίζελ
Σε αυτό το περιβάλλον, το πρώτο μέτωπο στο οποίο ενδέχεται να απαιτηθεί νέα παρέμβαση είναι το πετρέλαιο κίνησης. Η επιδότηση στην αντλία έχει ήδη παραταθεί έως το τέλος Σεπτεμβρίου και ανέρχεται σε 10 λεπτά ανά λίτρο, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ. Υπενθυμίζεται ότι το ύψος της επιδότησης είχε διαμορφωθεί στα 20 λεπτά τον Απρίλιο και τον Μάιο, στα 15 λεπτά τον Ιούνιο και στα 10 λεπτά τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο. Σύμφωνα με πληροφορίες, ένα από τα βασικά σενάρια προβλέπει τη διατήρηση της ενίσχυσης και μετά τον Σεπτέμβριο, εφόσον το Brent και οι διεθνείς τιμές του ντίζελ δεν αποκλιμακωθούν. Οι τελικές αποφάσεις θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια της διεθνούς αναταραχής, την εξέλιξη της ισοτιμίας ευρώ-δολαρίου και τα περιθώρια που θα εμφανίσει η εκτέλεση του Προϋπολογισμού.
Διευρυμένο επίδομα θέρμανσης
Δεύτερη γραμμή άμυνας αποτελεί το επίδομα θέρμανσης για τη χειμερινή περίοδο 2026-2027. Στο οικονομικό επιτελείο εξετάζεται η αύξηση της περιμέτρου των δικαιούχων μέσω της διεύρυνσης των εισοδηματικών κριτηρίων, ώστε να καλυφθούν περισσότερα νοικοκυριά με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Για την προηγούμενη χειμερινή περίοδο, το επίδομα κυμαινόταν από 100 έως 800 ευρώ, ενώ στις περιοχές με ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες μπορούσε να φθάσει έως τα 1.200 ευρώ.
Μεταξύ των προτάσεων που αξιολογούνται είναι:
- η αύξηση των εισοδηματικών ορίων,
- η διεύρυνση του αριθμού των δικαιούχων,
- η ενίσχυση της επιδότησης στις ψυχρότερες περιοχές,
- η αναπροσαρμογή των ποσών εάν οι τιμές του πετρελαίου θέρμανσης και του φυσικού αερίου παραμείνουν σημαντικά υψηλότερες από πέρυσι.
Κρίσιμη θα είναι η τιμή εκκίνησης του πετρελαίου θέρμανσης τον Οκτώβριο. Εφόσον το Brent διατηρηθεί πάνω από τα 100 δολάρια και δεν υπάρξει ενίσχυση του ευρώ, το κόστος για τα νοικοκυριά αναμένεται αισθητά αυξημένο.
Στο κάδρο και οι επιδοτήσεις στο ρεύμα
Το τρίτο επίπεδο του σχεδίου αφορά τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, με την επιστροφή των επιδοτήσεων να συναρτάται εν πολλοίς από την εξέλιξη των χονδρεμπορικών τιμών για το υπόλοιπο του μήνα. Στόχος θα είναι να συγκρατηθούν τα κυμαινόμενα οικιακά τιμολόγια και να προστατευθούν κατά προτεραιότητα οι ευάλωτοι καταναλωτές. Το βασικό σενάριο προβλέπει στοχευμένη και χρονικά περιορισμένη παρέμβαση, με το ύψος της ενίσχυσης να συνδέεται με την απόκλιση των λιανικών τιμών από ένα ανεκτό επίπεδο.
Τι κάνουν οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα που επανεξετάζει το πλαίσιο προστασίας καταναλωτών και επιχειρήσεων. Το τελευταίο διάστημα αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν προχωρήσει σε μειώσεις φόρων, πλαφόν και άμεσες ενισχύσεις:
- Κροατία: Στις 10 Σεπτεμβρίου ενέκρινε νέο πακέτο ύψους 260 εκατ. ευρώ, διατηρώντας σταθερές τις τιμές ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου για νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις. Είχαν προηγηθεί μειώσεις στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης και περιορισμοί στις τιμές των καυσίμων.
- Ισπανία: Παρουσίασε πακέτο περίπου 5 δισ. ευρώ, το οποίο περιλαμβάνει μείωση του ΦΠΑ στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος στο 10%, μείωση των τιμών καυσίμων έως 30 λεπτά ανά λίτρο και ειδική επιδότηση 20 λεπτών για αγρότες και μεταφορείς.
- Ρουμανία: Επέβαλε πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των καυσίμων και περιορισμούς στις εξαγωγές, ενώ ενέκρινε πρόγραμμα περίπου 147 εκατ. ευρώ για την κάλυψη μέρους του κόστους καυσίμων στις οδικές μεταφορές.
- Ιρλανδία: Μείωσε προσωρινά τον ειδικό φόρο κατά 15 λεπτά στη βενζίνη και 20 λεπτά στο ντίζελ, στο πλαίσιο πακέτου 250 εκατ. ευρώ.
- Πολωνία: Ανακοίνωσε μειώσεις φόρων στα καύσιμα και ανώτατα όρια στις τιμές της αντλίας, ενώ εξετάζει και την επιβολή έκτακτου φόρου στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών.
- Γερμανία: Επέβαλε περιορισμούς στις αυξήσεις των τιμών από τα πρατήρια, επιτρέποντας μία μόνο αύξηση ημερησίως και προβλέποντας πρόστιμα έως 100.000 ευρώ.
Η γενική κατεύθυνση στην Ευρώπη είναι πλέον διαφορετική από εκείνη της κρίσης του 2022: λιγότερες οριζόντιες επιδοτήσεις και μεγαλύτερη έμφαση σε στοχευμένες ενισχύσεις, φορολογικές μειώσεις και προσωρινά πλαφόν. Το ίδιο μοντέλο εξετάζει και η Αθήνα, γνωρίζοντας όμως ότι, εάν το ενεργειακό ράλι συνεχιστεί, τα περιθώρια αναμονής θα περιοριστούν σημαντικά.