Η αξιοπιστία είναι μια λέξη που χρησιμοποιείται συχνά στην πολιτική. Όταν όμως έρχεται η ώρα να δοκιμαστεί στην πράξη, συνήθως αποδεικνύεται επιταγή χωρίς αντίκρισμα.
Γιατί η αξιοπιστία δεν κρίνεται στα λόγια αλλά στη δύσκολη στιγμή. Όταν οι υποσχέσεις συναντούν την πραγματικότητα, όταν οι διακηρύξεις συγκρούονται με τα συμφέροντα, όταν η συνέπεια αποκτά πολιτικό κόστος.
Και ίσως αυτός να είναι ένας από τους βασικούς λόγους που ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας αντιμετωπίζει σήμερα την πολιτική με δυσπιστία. Η απόσταση ανάμεσα σε όσα λέγονται πριν από την ανάληψη της εξουσίας και σε όσα τελικά γίνονται μετά.
Η αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Το ΠΑΣΟΚ έχει σε αυτό το πεδίο τη δική του ιστορική παρακαταθήκη. Τον ν. 3869/2010, που σχεδιάστηκε πριν ακόμη ξεσπάσει η μεγάλη οικονομική κρίση και εφαρμόστηκε μέσα στις πιο δύσκολες δημοσιονομικές συνθήκες, προστατεύοντας την πρώτη κατοικία χιλιάδων πολιτών.
Λίγα χρόνια αργότερα, ο Αλέξης Τσίπρας μιλούσε για «σεισάχθεια», για διαγραφή χρεών, για προστασία της λαϊκής κατοικίας. Το σύνθημα «κανένα σπίτι στα χέρια τραπεζίτη» έγινε ένα από τα σύμβολα μιας ολόκληρης εποχής.
Όταν όμως έγινε Πρωθυπουργός, η κυβέρνησή του ήταν εκείνη που άνοιξε την αγορά των κόκκινων δανείων στα funds και θεσμοθέτησε τους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς. Η προστασία της πρώτης κατοικίας περιορίστηκε δραστικά.
Αυτά δεν είναι πολιτικές εκτιμήσεις. Είναι νόμοι του κράτους που ψηφίστηκαν επί διακυβέρνησης Τσίπρα.
Και έχει σημασία να τα θυμόμαστε τώρα που ο πρώην Πρωθυπουργός επανέρχεται και μιλά για «ηθικό πλεονέκτημα».
Τι ακριβώς σημαίνει, όμως, «ηθικό πλεονέκτημα» στην πολιτική;
Είναι ηθικό να υπόσχεσαι στους πολίτες κάτι για να κερδίσεις την εμπιστοσύνη τους και, όταν πάρεις την εξουσία, να κάνεις το αντίθετο;
Για μένα η απάντηση είναι καθαρή.
Δεν υπάρχει ηθική στην πολιτική χωρίς συνέπεια. Η ηθική ενός πολιτικού κρίνεται από τη σχέση ανάμεσα σε όσα είπε και σε όσα έκανε.
Αλλά η ιστορία δεν σταμάτησε το 2019.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, ζητούσε άμεσες δράσεις για την προστασία της πρώτης κατοικίας και δήλωνε ότι οι πλειστηριασμοί θα έπρεπε να ξεκινήσουν «από τις βίλες στη Μύκονο και τα εξοχικά των πολλών εκατομμυρίων».
Τι συνέβη όμως όταν έγινε Πρωθυπουργός;
Η κυβέρνησή του πήρε το πλαίσιο που παρέλαβε από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ και το διεύρυνε δραματικά προς όφελος των funds και των servicers.
Καταργήθηκε πλήρως η προστασία της πρώτης κατοικίας. Funds και servicers απέκτησαν τεράστια δύναμη απέναντι στον μεμονωμένο δανειολήπτη. Έγιναν στην πράξη ανεξέλεγκτοι, χωρίς καμία ουσιαστική λογοδοσία.
Διαμορφώθηκε έτσι ένα καθεστώς ασυδοσίας, με τον δανειολήπτη ουσιαστικά ανυπεράσπιστο απέναντι στα κερδοσκοπικά συμφέροντα. Οι πλειστηριασμοί διπλασιάστηκαν, ενώ εκατομμύρια πολίτες παραμένουν εγκλωβισμένοι σε χρέη και ανεξόφλητες υποχρεώσεις.
Κι όμως, όταν σήμερα το ΠΑΣΟΚ προτείνει να μπουν κανόνες σε αυτή την αγορά, η απάντηση της Νέας Δημοκρατίας είναι ότι οι προτάσεις μας είναι επικίνδυνες.
Ας πάρουμε μόνο μία. Το δικαίωμα προαίρεσης.
Πριν μια τράπεζα πουλήσει μια απαίτηση σε ένα fund, προτείνουμε να δίνεται στον ίδιο τον δανειολήπτη η δυνατότητα να την αποκτήσει, υπό συγκεκριμένους όρους και προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων να είναι συνεργάσιμος.
Πού ακριβώς βρίσκεται, λοιπόν, ο λαϊκισμός;
Γιατί είναι οικονομικά ορθολογικό μια απαίτηση να πωλείται σε ένα fund σε σημαντικά χαμηλότερη αξία, αλλά γίνεται ξαφνικά «επικίνδυνο» να δοθεί προηγουμένως μια πραγματική ευκαιρία στον ίδιο τον οφειλέτη;
Αυτό που προτείνουμε είναι κανόνες που θα προστατεύουν την πρώτη κατοικία όσων πραγματικά έχουν ανάγκη, θα υποχρεώνουν τους πιστωτές να συμμετέχουν ουσιαστικά στη ρύθμιση των οφειλών και θα βάζουν όρια στην ασυδοσία των servicers. Κανόνες που θα δίνουν πραγματικές λύσεις σε ανθρώπους και επιχειρήσεις που θέλουν να πληρώσουν αλλά αδυνατούν, προστατεύοντας παράλληλα την παραγωγική περιουσία.
Και, βέβαια, κανόνες που θα επιβραβεύουν τον συνεπή δανειολήπτη.
Γιατί κοινωνική δικαιοσύνη δεν σημαίνει να επιβραβεύεις τον στρατηγικό κακοπληρωτή. Σημαίνει όμως να μην αφήνεις στο έλεος των οικονομικά ισχυρών συμφερόντων τον άνθρωπο που έχασε τη δουλειά του, τον μικρομεσαίο που είδε την επιχείρησή του να καταρρέει ή μια οικογένεια που βρέθηκε αντιμέτωπη με πραγματική οικονομική αδυναμία.
Η συζήτηση, όμως, ξεπερνά το ιδιωτικό χρέος.
Αφορά το είδος της πολιτικής που θέλουμε.
Προσωπικά πιστεύω βαθιά στην αξία της συνέπειας. Είναι δύσκολος δρόμος, γιατί η συνέπεια έχει κόστος.
Έχει κόστος να λες ότι είσαι πολιτικά αυτόνομος, ότι δεν έχεις εξαρτήσεις και δεσμεύσεις απέναντι σε ισχυρά οικονομικά συμφέροντα και, όταν έρθει η στιγμή να συγκρουστείς μαζί τους, να μην κάνεις πίσω.
Και αυτή είναι μια κρίσιμη διαφορά για το ΠΑΣΟΚ. Μπορούμε να βάλουμε όρια στην ασυδοσία και να υπερασπιστούμε στην πράξη όσα προτείνουμε, ακριβώς γιατί δεν έχουμε δεσμεύσεις απέναντι σε όσους θίγονται από αυτές τις επιλογές.
Αυτό είναι ένα από τα μεγάλα στοιχήματα για την πολιτική σήμερα. Να ξαναδώσουμε αξία στην αξιοπιστία και να μπορούμε να κοιτάζουμε τον πολίτη στα μάτια, λέγοντάς του την αλήθεια πριν από τις εκλογές και μετά από αυτές.
Γιατί η συνέπεια είναι πάνω απ’ όλα σεβασμός.
Σεβασμός προς τον πολίτη.
Και σεβασμός προς τον ίδιο μας τον εαυτό.
*Ο Χάρης Δημακαρέας είναι δικηγόρος, προϊστάμενος υπηρεσιών Κ.Ο. ΠΑΣΟΚ