Νέες λεπτομέρειες για το πρώτο εξάμηνο της διακυβέρνησης Τσίπρα-Καμμένου έρχονται στο φως στο τρίτο επεισόδιο του νέου ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΪ «Στο χιλιοστό».
Το ντοκιμαντέρ είναι βασισμένο στο βιβλίο των δημοσιογράφων Ελένης Βαρβιτσιώτη και Βικτώριας Δενδρινού «Η τελευταία μπλόφα».
Στο ντοκιμαντέρ για εκείνες τις ημέρες μίλησε η τότε πρόεδρος της Βουλής, Ζωή Κωνσταντοπούλου.
Η Ζωή Κωνσταντοπούλου αναφέρει πως όταν διάβασε το κείμενο της 20ής Φεβρουαρίου, για το οποίο, όπως αναφέρει, «κανείς δεν ρωτήθηκε, παραβίαζε όλες τις δεσμεύσεις μας», ενώ πρόσθεσε πως «αμέσως επεδίωξα να δω τον Τσίπρα, του είπα "αυτό είναι τρίτο μνημόνιο" και μου είπε "μη λες τέτοιες λέξεις"».
«Είχε πάρει μπροστά μου τον αρχηγό των Podemos και του έλεγε με σπαστά αγγλικά ''it is not white, it is not black, its γκρι''» περιέγραψε η Ζωή Κωνσταντοπούλου, αποκαλύπτοντας πώς παρουσίαζε το τρίτο μνημόνιο ο Αλέξης Τσίπρας στον αρχηγό και ιδρυτή των Podemos στην Ισπανία, Πάμπλο Ιγκλέσιας.
Ο Τόμας Βίζερ -τότε πρόεδρος του Euro Working Group- περιέγραψε το πώς σταδιακά το ζήτημα της Ελλάδας έφτασε να τον απασχολεί κάθε ημέρα, όλη ημέρα.
Το τρίτο επεισόδιο στέκεται ιδιαίτερα στις πρώτες ημέρες διαπραγμάτευσης των «Θεσμών» με τους αξιωματούχους της κυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα.
Γιούνκερ: Οι εκπρόσωποί μου στην Αθήνα δέχονταν απειλές πολύ συχνά
Ο τότε πρόεδρος του Eurogroup, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, αποκάλυψε πως οι εκπρόσωποί του και εκπρόσωποι της Κομισιόν στην Ελλάδα δέχονταν απειλές πολύ συχνά.
Μάλιστα, όπως είπε ο τότε διευθυντής του γραφείου του Γιούνκερ, ο επικεφαλής της Κομισιόν είχε επικοινωνήσει τηλεφωνικά με τον Αλέξη Τσίπρα, λέγοντάς του: «Αυτοί είναι δικοί μου άνθρωποι. Είναι εκεί για να σε βοηθήσουν. Δεν πρέπει να πάθουν κάτι. Μην τους ακουμπήσετε, δεν είναι εχθροί».
Κοστέλο: Φαίνονταν σαν να μην είχαν διαβάσει το μνημόνιο
Το αποτέλεσμα της τακτικής της κυβέρνησης, σύμφωνα με τον Τόμας Βίζερ, ήταν να αναλωθούν «σε εβδομάδες και μήνες στασιμότητας και συμβολικών πράξεων, με αποτέλεσμα να μην υπάρξει απολύτως καμία πρόοδος».
«Αυτό που με ξάφνιασε περισσότερο ήταν πως είχα την εντύπωση πως η ελληνική πλευρά όχι μόνο δεν είχε διαβάσει το μνημόνιο, αλλά απέρριπταν τις δεσμεύσεις του χωρίς πραγματικά να ξέρουν τι σημαίνουν» περιέγραψε ο Ντέκλαν Κοστέλο.
«Οι διαπραγματεύσεις ήταν χαοτικές. Έμοιαζαν με συζήτηση που θα λάμβανε χώρα σε ένα ακαδημαϊκό σεμινάριο ή σε κάποιο πανεπιστημιακό μάθημα», λέει ο ίδιος.
«Στην άλλη πλευρά του τραπεζιού δεν υπήρχε η ίδια αίσθηση του επείγοντος», λέει ο Κοστέλλο. Και συνεχίζοντας, περιγράφει το χάος: «Συνήθως οι ελληνικές αρχές είτε δεν εμφανίζονταν είτε ανέβαλλαν μια συνάντηση επ’ αόριστον. Οι συνεδριάσεις ίσως ξεκινούσαν στη 1, ίσως και στις 4. Ποτέ δεν ξέραμε. Δεν υπήρχε καμία δομή και δεν κρατούνταν πρακτικά. Τελείωναν πολύ αργά το βράδυ, στις 11.00, στις 12.00, χωρίς οριστικό αποτέλεσμα. Γυρνάγαμε και γράφαμε τα πρακτικά, μια σύνοψη για να ενημερώσουμε τον επίτροπο, τον Γιούνκερ, τον Ντάισελμπλουμ, τον Τόμας Βίζερ. Τελειώναμε στις 2 ή στις 3 το πρωί και την επομένη κάναμε τα ίδια. Ήταν πολύ χαοτικό και καθόλου παραγωγικό».
Αναζητώντας στήριξη στη Ρωσία και το «Όχι» του Πούτιν
Μέσα στο αδιέξοδο, η Αθήνα επιχείρησε να στραφεί προς τη Ρωσία, αναζητώντας εναλλακτικές λύσεις χρηματοδότησης.
Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης περιγράφει το παρασκήνιο των επαφών με τη ρωσική εταιρεία φυσικού αερίου:
«Τότε ήρθε ο εκπρόσωπος της Gazprom εδώ και μου λέει: "Αν σκεφτόσασταν την πιθανότητα να δεχτείτε να περάσει ένας αγωγός με ρώσικο φυσικό αέριο από την Ελλάδα, από τη Θράκη-Μακεδονία με κατεύθυνση στα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη;". "Βεβαίως", του λέω, "αλίμονο, γιατί να μην το συζητήσουμε;". Εγώ τους είπα το εξής τότε: επειδή εμείς έχουμε άμεση ανάγκη, μπορούμε να κάνουμε μια συμφωνία με την οποία να μας δώσουν ένα δάνειο -όχι στη χώρα, στην εταιρεία- γύρω στα 3 με 5 δισεκατομμύρια, το οποίο θα εξοφλούνταν με τα κέρδη των επόμενων χρόνων από τον αγωγό. Και αυτά βεβαίως εύκολα η δημόσια εταιρεία θα τα έδινε στο ελληνικό δημόσιο. Οι Ρώσοι το άκουγαν αυτό, είχαμε σχεδόν καταλήξει σε συμφωνία».
Παρ' όλα αυτά, ο Νίκος Παππάς υποβαθμίζει τη σημασία αυτών των επαφών: «Υπήρχε μια ελπίδα μόνο από την άποψη της ατμόσφαιρας. Δεν πίστεψε κανένας ότι μπορεί πραγματικά η Ρωσία να υποκαταστήσει σε ρόλο δανειστή την καταφυγή στους ευρωπαϊκούς θεσμούς».
Την ίδια εκτίμηση διατυπώνει και ο Πάνος Καμμένος: «Ήταν πολύ ξεκάθαρο από τη μεριά του προέδρου Πούτιν και του υπουργού Άμυνας που συνομιλούσα εγώ, ότι η Ρωσία δεν θα ανατρέψει ποτέ τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην περιοχή. Δεν θα έλεγε ποτέ η Ρωσία "βγείτε από την Ευρωπαϊκή Ένωση και ελάτε να σας βοηθήσουμε εμείς, να σας δώσουμε ρούβλια". Αυτά δεν υπήρχαν. Ο κύριος Λαφαζάνης έκανε κάποιες προσπάθειες ο ίδιος, αλλά εγώ ήξερα ότι αυτές οι προσπάθειες θα βρίσκανε τείχος. Μας το είχαν ξεκαθαρίσει οι Ρώσοι από την αρχή».
Η πιο αποκαλυπτική μαρτυρία, ωστόσο, προέρχεται από τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ο οποίος επιβεβαιώνει ότι ο Αλέξης Τσίπρας ζήτησε απευθείας οικονομική βοήθεια από το Κρεμλίνο, με τον Πούτιν όμως να συμβουλεύεται πρώτα τις Βρυξέλλες: «Ο Τσίπρας επισκέφθηκε τον Πούτιν για να πάρει, δεν ξέρω κι εγώ τι, προφανώς χρήματα, τα οποία οι Ρώσοι αρνήθηκαν, αφού πρώτα έλεγξαν μαζί μας αν αυτό θα ήταν καλή ιδέα».
Σε σχετική ερώτηση για το αν ο ίδιος ο Ρώσος πρόεδρος του μετέφερε προσωπικά το ελληνικό αίτημα, ο κ. Γιούνκερ απαντά: «Ναι, το έκανε. Μου είπε ότι ο Τσίπρας ζήτησε χρήματα. Και εγώ του είπα: "Μην το κάνεις αυτό. Είμαστε σε θέση να λύσουμε το πρόβλημα μόνοι μας"».
Την ίδια περίοδο, η Ουάσιγκτον παρακολουθούσε αυτές τις κινήσεις με σχετική ψυχραιμία. Ο Αμερικανός αξιωματούχος Ντάλιπ Σινγκ αποσαφηνίζει τη στάση των ΗΠΑ: «Κοιτάξτε, δεν πήραμε στα σοβαρά αυτή την πιθανότητα. Πιστεύαμε ότι χρησιμοποιούνταν κυνικά ως ένα μέσο για την άσκηση πιθανής πίεσης. Επομένως, ήμασταν πολύ ξεκάθαροι, δυναμικοί και ευθείς: αυτό δεν πρόκειται να αποτελέσει μέρος αυτής της συζήτησης, τελεία και παύλα».
Το ταπεινωτικό Eurogroup στη Ρίγα και το «Plan B»
Η κορύφωση της κρίσης αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά στο Eurogroup στη Ρίγα.
Ο πρόεδρος του Eurogroup, Γερούν Ντάισελμπλουμ, περιγράφει μια σκηνή πλήρους αποξένωσης για τον Έλληνα υπουργό Γιάνη Βαρουφάκη: «Θυμάμαι να μπαίνω στην αίθουσα και ο μόνος που καθόταν εκεί ήταν ο Βαρουφάκης. Καθόταν στη μέση της μακριάς πλευράς του τραπεζιού, δεν μιλούσε σε κανέναν και κανείς δεν του μιλούσε. Όλοι οι άλλοι υπουργοί ήταν διάσπαρτοι σε διάφορες γωνίες του δωματίου, συζητώντας μεταξύ τους και χαιρετώντας ο ένας τον άλλον. Εκείνος ήταν εκεί ολομόναχος. Ήταν μια τόσο συμβολική εικόνα... Πολύ θλιβερή, πραγματικά. Η συνεδρίαση ξεκίνησε και ο Βαρουφάκης άρχισε πάλι να κάνει διάλεξη στο Eurogroup. Πολύ μακροσκελή».
Στη δημόσια τοποθέτησή του, ο Γιάνης Βαρουφάκης δήλωσε τότε στις κάμερες: «Είμαστε στην ευχάριστη θέση να αναφέρουμε ότι, τουλάχιστον από τη δική μας πλευρά, φαίνεται να έχει επιτευχθεί μεγάλη σύγκλιση, παρόλο που δεν ήταν επαρκής για την επίτευξη συμφωνίας ακόμα. Αλλά είμαστε πολύ αισιόδοξοι, πολύ θετικοί και απόλυτα αποφασισμένοι να διασφαλίσουμε ότι θα κάνουμε το κομμάτι που μας αναλογεί, ώστε να διανυθεί το επιπλέον μίλι σε σύντομο χρονικό διάστημα».
Πίσω όμως από τις κλειστές πόρτες, το κλίμα είχε εκτραχυνθεί. Ο Γ. Ντάισελμπλουμ περιέγραψε την έντονη αντίδραση των υπόλοιπων υπουργών: «Όταν άνοιξα τη συζήτηση, ο πρώτος που πήρε τον λόγο ήταν ο Πέτερ Καζιμίρ, ο υπουργός της Σλοβακίας. Απαντώντας σε όλη την παρουσίαση του Βαρουφάκη, είπε απλώς: "Απίστευτο". Ακολούθησε μια μακρά σιωπή και μετά είπε ξανά: "Ποιος νομίζεις ότι είσαι που μας μιλάς έτσι, τη στιγμή που στην πραγματικότητα εξαρτάσαι από τη δική μας στήριξη; Συμφωνήσαμε τον Φεβρουάριο να έχουμε μια ολοκληρωμένη λίστα μεταρρυθμίσεων μέχρι τα τέλη Απριλίου. Δεν την έχουμε. Αν η Ελλάδα δεν θέλει βοήθεια και τους όρους που τη συνοδεύουν, ίσως ήρθε η ώρα να μιλήσουμε για συνέπειες"».
Η πίεση συνεχίστηκε αμείωτη, με τον Ντέκλαν Κοστέλο να παρατηρεί: «Ήταν η πρώτη φορά που άκουγα τόσο σκληρές, άμεσες δηλώσεις από όλους τους υπουργούς Οικονομικών προς τον υπουργό μιας άλλης χώρας. Κανονικά, στις συνεδριάσεις του Eurogroup οι άνθρωποι είναι εξαιρετικά ευγενικοί. Αλλά αυτό ήταν κάτι εντελώς διαφορετικό».