Ο τρόπος με τον οποίο διαλύεται ο ΣΥΡΙΖΑ εις τα εξ ων συνετέθη δεν έχει προηγούμενο στα πολιτικά χρονικά.
Ακόμα και οι μεταπολεμικές πολιτικές μεταβολές-ούκ ολίγες σε μια περίοδο μετεμφυλιακής αβεβαιότητας-δεν συγκρίνονται με αυτό που παρακολουθούμε καθημερινά να εκτυλίσσεται: διασπάσεις, διαμάχες, παραιτήσεις βουλευτών, αρχηγικές φιλοδοξίες, αποχωρήσεις με κλάματα. Είναι το έσχατο δράμα μιας διαδικασίας που σηματοδότησε η παραίτηση του Πρόεδρου Αλέξη Τσίπρα-μετά τις αλλεπάλληλες εκλογικές ήττες-, η ανάδειξη ενός «αουτσάιντερ» που εξωθήθηκε σε παραίτηση, η εκλογή νέου Προέδρου, που εν τέλει παραιτήθηκε και αυτός, η ορθάνοιχτη πόρτα για καθημερινές «εξόδους» από την Κουμουνδούρου. Κι όλα αυτά, στη σκιά ενός νέου κόμματος, από τον άλλοτε Πρόεδρό τους, που δεν θέλει να έχει καμία σχέση με τους εναπομείναντες. Ο τρόπος με τον οποίο διαλύεται ο ΣΥΡΙΖΑ είναι εξαιρετικά ασυνήθιστος για ευρωπαϊκό κόμμα που είχε κυβερνήσει. Δεν είναι τόσο η εκλογική ήττα που τον κάνει μοναδικό, αλλά η ταχύτητα και η μορφή της αποσύνθεσης.
Η κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ από ορισμένους συγκρίνεται με την κατακόρυφη πτώση του ΠΑΣΟΚ στα χρόνια της κρίσης. Είναι αλήθεια ότι οι εκλογικές επιδόσεις του ΠΑΣΟΚ το οδήγησαν στα πρόθυρα ακόμα και της κοινοβουλευτικής εξαφάνισης. Η εκλογική πορεία ήταν ενδεικτική. Το 2009 κερδίζει τις εκλογές με 43,9%. Τον Μάιο του 2012, καθώς η χώρα βυθίζεται στην κρίση και γίνεται δέσμια των μνημονίων, πέφτει στο 13,2%. Τον Ιούνιο του ίδιου έτους, πέφτει ακόμα περισσότερο, στο 12,3%. Για να φτάσουμε στον Ιανουάριο του 2015, που κατρακυλά στο 4,7%. Δηλαδή μέσα σε πεντέμισι χρόνια, από το 43,9% φτάνει στο 4,7%, λίγο πάνω από το κατώφλι του 3% για την είσοδο στη Βουλή. Ήταν τέτοια η εντύπωση που προκλήθηκε διεθνώς ώστε να κυκλοφορήσει ο όρος pasokification, για τη μοναδικότητα της εκλογικής κατάρρευσης μεγάλου κόμματος.
Ωστόσο, το ΠΑΣΟΚ άντεξε. Εισέπραξε με δραματικό τρόπο τα επίχειρα της μεγάλης κρίσης, που ξέσπασε ενώ ήταν κυβέρνηση αλλά και το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι έβαλε πλάτες για τη διαχείρισή της, με μεγάλο πολιτικό κόστος. Χρεώθηκε το πρώτο μνημόνιο και τη δημοσιονομική προσαρμογή, αποσυντέθηκε η κοινωνική βάση που το στήριζε. Ωστόσο, δεν διαλύθηκε. Κράτησε δυνάμεις, τον οργανωτικό του ιστό και κατόρθωσε να ανακάμψει, αγωνιζόμενο σήμερα να αναλάβει έναν πιο ενεργό ρόλο, καθώς η συρρίκνωση του ΣΥΡΙΖΑ το έφερε στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης στο Κοινοβούλιο.
Η ειρωνεία είναι πως ο ΣΥΡΙΖΑ εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο την συρρίκνωση του ΠΑΣΟΚ και κατόρθωσε μέσα σε λίγα χρόνια όχι μόνο να το υποκαταστήσει, ως η βασική αντιμνημονιακή δύναμη στην καρδιά της κρίσης, αλλά και να κερδίσει τις εκλογές το 2015, συγκυβερνώντας βέβαια με τους ΑΝΕΛ του Π. Καμμένου. Αν το ΠΑΣΟΚ υπήρξε το διεθνές παράδειγμα της ταχείας εκλογικής κατάρρευσης μεγάλου κόμματος («pasokification»), ο ΣΥΡΙΖΑ, που ωφελήθηκε από εκείνη την κατάρρευση, εξελίχθηκε στη συνέχεια σε μια ακόμη πιο σύνθετη περίπτωση, καθώς η κρίση του δεν περιορίστηκε στις κάλπες αλλά επεκτάθηκε στη συνοχή, την ηγεσία και την κοινοβουλευτική του υπόσταση. Ο ΣΥΡΙΖΑ του 36,34 % το 2015 έφτασε στις μέρες μας να γράφει δημοσκοπικά ποσοστό της τάξης του 1,5%… Εδώ δηλαδή έχουμε ένα φαινόμενο που ξεπερνά τη δοκιμασία του ΠΑΣΟΚ, στα χρόνια μάλιστα της κρίσης. Η περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να αποτελέσει case study όχι απλώς μιας εκλογικής κατάρρευσης, αλλά οργανωτικής αποσύνθεσης ενός πρώην κυβερνητικού κόμματος μέσα σε λίγους μήνες, κάτι που δεν έχει σαφές προηγούμενο στη μεταπολεμική Ευρώπη.
Βέβαια, μπορεί κάποιος να συγκρίνει το δράμα του ΣΥΡΙΖΑ με την πτωτική πορεία ενός άλλου αδελφού κόμματος, του Podemos στην Ισπανία. Με κοινή αφετηρία τον αντισυστημικό λόγο και τις ριζοσπαστικές εξαγγελίες, τα δύο κόμματα ανδρώθηκαν την περίοδο 2014-15. Το Podemos όμως ποτέ δεν έφτασε σε κυριαρχικό ρόλο όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, συμμετείχε ως αδύναμος εταίρος σε συμμαχία με τους Σοσιαλιστές (PSOE), για να υποστεί μεγάλη ήττα στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2023. Ωστόσο, σήμερα το Podemos παραμένει κόμμα με συνοχή, παρά την περιορισμένη επιρροή του. Ενώ, στη μεγαλύτερη εικόνα, ενώ η αποσύνθεση του ΣΥΡΙΖΑ οδήγησε σε έναν κατακερματισμό της εγχώριας αντιπολίτευσης, στην Ισπανία έγινε μια αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού στο χώρο της Κεντροαριστεράς, με το PSOE όχι μόνο να ανακάμπτει αλλά και να κερδίζει την εξουσία, με βασικό αριστερό πόλο τον συνασπισμό SUMAR.
Συνεπώς, η διάσπαση, συρρίκνωση και κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ αποκτά μια μοναδικότητα ως φαινόμενο, που δύσκολα συναντά κανείς στην Ευρώπη. Καθώς ο τελευταίος στην Κουμουνδούρου δεν έχει κλείσει (ακόμη) την πόρτα, δεν αποκλείεται η ολοκλήρωση του κύκλου ζωής του κόμματος να χαρακτηριστεί από μια μοναδικότητα. Αν, τελικά, η εμφάνιση της ΕΛΑΣ του αναβαπτισμένου Αλέξη Τσίπρα κατορθώσει να εξαφανίσει από τον εκλογικό χάρτη τον ΣΥΡΙΖΑ, απορροφώντας το σύνολο των δυνάμεων που του απομένουν-κάτι που καταγράφεται έως τώρα δημοσκοπικά-, τότε μπορεί να έχουμε μια πρωτόγνωρη διαδικασία: τη syrizafication.