Ανυπολόγιστο είναι το περιβαλλοντικό κόστος των καταστροφικών πυρκαγιών όχι μόνο στην χώρα μας αλλά σε όλη την Ευρώπη -κυρίως χώρες του νότου- που δεν προλαβαίνει να μετράει τις πληγές της και χωρίς να έχει λήξει ο «κόκκινος» συναγερμός.
Και μετά, είναι σχεδόν βέβαιο, θα ακολουθήσουν πλημμύρες και ακραία καιρικά φαινόμενα δημιουργώντας μια συνθήκη συνεχούς στρες για το φυσικό περιβάλλον, τις πόλεις, την ανθρώπινη δραστηριότητα.
Όλα αυτά δεν αποτελούν μόνο περιβαλλοντική ή δημοσιονομική πρόκληση αλλά συνθέτουν έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους για την χρηματοπιστωτική σταθερότητα της Ευρώπης και τη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ζημιές που συνδέονται με το κλίμα ξεπέρασαν τα 145 δισ. ευρώ την τελευταία δεκαετία, ενώ οι οικονομικές απώλειες αυξάνονται με ρυθμό περίπου 2% ετησίως.
Τον περασμένο Μάιο η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μέσω του Financial Stability Review έκρουσε εκ νέου τον κώδωνα του κινδύνου όπως άλλωστε και ο ΟΟΣΑ στην έκθεση του "Financial Protection Against Catastrophic Risks: Floods, Fires and Other Major Risks" λίγους μήνες πριν (Μάρτιος 2026). Και οι δύο εκθέσεις υπογραμμίζουν ότι το σημερινό σύστημα ασφάλισης και χρηματοδότησης για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων των φυσικών καταστροφών είναι πλέον ανεπαρκές λόγω της έντασης και της συχνότητας των ακραίων φαινομένων. Και για τον λόγο αυτό οι κίνδυνοι που συνδέονται με το κλίμα αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη συστημική σημασία.
Σύμφωνα με μελέτη της ΕΚΤ, η θεωρητική και εμπειρική ανάλυση για καταστροφικά γεγονότα σε 47 χώρες από το 1996-2019 έδειξε ότι οι φυσικές καταστροφές έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην οικονομική ανάπτυξη.
Οι ζημιές από πλημμύρες, πυρκαγιές και ξηρασία μπορούν να προκαλέσουν ταυτόχρονα απώλειες στις ασφαλιστικές εταιρείες, αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, υποχώρηση των αξιών ακινήτων και σημαντικές δημοσιονομικές πιέσεις, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που επηρεάζει ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Όταν ένα μεγάλο μέρος των ζημιών δεν καλύπτεται από ασφάλιση, ο αντίκτυπος είναι σημαντικός καθώς οι χώρες με περιορισμένη ασφαλιστική κάλυψη δεν βαρύνονται μόνο από το άμεσο κόστος των ακραίων φαινομένων αλλά και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις στην ανάπτυξη συνολικά.
Οι ζημιές από πλημμύρες, πυρκαγιές και ξηρασία μπορούν να προκαλέσουν ταυτόχρονα απώλειες στις ασφαλιστικές εταιρείες, αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, υποχώρηση των αξιών ακινήτων και σημαντικές δημοσιονομικές πιέσεις, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που επηρεάζει ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Μια καταστροφή που προκαλεί ζημιές αξίας 1% του ΑΕΠ εκτιμάται ότι μειώνει την αύξηση του ΑΕΠ κατά περίπου 0,2 ποσοστιαίες μονάδες στο τρίμηνο της επίπτωσης. Ωστόσο, εάν ένα υψηλό μερίδιο των ζημιών καλύπτεται από ασφάλιση, η αρχική πτώση του ΑΕΠ μπορεί να αποτραπεί.
Ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει ότι οι περισσότερες χώρες βασίζονται κυρίως στη μετακαταστροφική κρατική στήριξη αντί σε μηχανισμούς προληπτικής χρηματοδότησης και ασφαλιστικής κάλυψης. Αυτό αυξάνει τη δημοσιονομική αβεβαιότητα, ενώ καθυστερεί την αποκατάσταση των ζημιών και την επιστροφή της οικονομικής δραστηριότητας.
Υπογραμμίζει ότι οι κυβερνήσεις καλούνται να δημιουργήσουν πολυεπίπεδα συστήματα χρηματοδότησης κινδύνων, συνδυάζοντας ιδιωτική ασφάλιση, κρατικές εγγυήσεις, αντασφάλιση και ειδικά αποθεματικά, ώστε να περιοριστεί η επιβάρυνση των δημόσιων οικονομικών μετά από μεγάλες φυσικές καταστροφές.
Η «κίτρινη κάρτα» του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου
Κάθε χρόνο στην ΕΕ εκδηλώνονται πάνω από χίλιες μεγάλες δασικές πυρκαγιές, που κατακαίουν κατά μέσο όρο περισσότερα από 350 000 εκτάρια ετησίως και η χρηματοδότηση της ΕΕ για την καταπολέμηση των δασικών πυρκαγιών στρέφεται ολοένα και περισσότερο προς την πρόσληψη σημείωνε σε ειδική έκθεση του τον Ιούνιο του 2025 το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ). Είναι χαρακτηριστικό ότι στην Πορτογαλία το ποσοστό χρηματοδότησης που διατέθηκε για πρόληψη αυξήθηκε από 20% το 2017 σε 61% το 2022. Όμως διαπιστώνονται και σημαντικές αδυναμίες, όπως παρωχημένα στοιχεία – δεδομένα: Στην Ελλάδα, λόγου χάριν, όπου το 2023 κάηκε έκταση τριπλάσια του συνήθους μέσου όρου της περιόδου 2006–2022, ο ισχύων κατάλογος των επιρρεπών σε δασικές πυρκαγιές περιοχών καταρτίστηκε πριν από περισσότερα από 45 χρόνια.
Διαπιστώσαμε, αναφέρουν οι ελεγκτές του ΕΕΣ ότι τα κράτη μέλη της ΕΕ χρησιμοποιούσαν όλο και περισσότερο ενωσιακά κονδύλια, προερχόμενα από διάφορους τομείς πολιτικής και προοριζόμενα για δράσεις σχετικές με τις δασικές πυρκαγιές, για τη χρηματοδότηση δράσεων πρόληψης.
«Ωστόσο, ελάχιστες ήταν οι διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα των έργων που χρηματοδοτήθηκαν με ενωσιακούς πόρους, η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους δεν διασφαλιζόταν πάντοτε, η δε διαδικασία επιλογής τους διαπιστώσαμε ότι έκρυβε αδυναμίες.»
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επεσήμανε την έκθεση του την απουσία κοινών δεικτών και ενιαίων συστημάτων παρακολούθησης γεγονός που δυσχεραίνει την αξιολόγηση της σχέσης κόστους – οφέλους των έργων, περιορίζοντας και τη δυνατότητα μεταφοράς επιτυχημένων πρακτικών μεταξύ κρατών –μελών της Ε.Ε. Και για τον λόγο αυτό καλούσε την Επιτροπή να ενισχύει στο πλαίσιο αξιολόγησης των χρηματοδοτούμενων έργων, να θεσπίσει κοινούς δείκτες αποτελεσματικότητας και να διασφαλίσει ότι οι δράσεις πρόληψης θα είναι λειτουργικές και μετά το τέλος της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.