Ένα φιλόδοξο σχέδιο για τη σταδιακή μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας κατά 30% έως το τέλος του 2029 μέσα από ένα μωσαϊκό δράσεων παρουσίασε η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, εξειδικεύοντας τις σχετικές εξαγγελίες του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη από το βήμα της ΔΕΘ.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος περιέγραψαν ένα σύνολο παρεμβάσεων σε έξι βασικά πεδία:ΑΠΕ, αποθήκευση, ηλεκτρικά δίκτυα και νησιωτικές διασυνδέσεις, ενεργειακή εξοικονόμηση, αυτοπαραγωγή και μεγαλύτερη ευελιξία στην κατανάλωση, με στόχο την επιστροφή της τελικής τιμής της κιλοβατώρας στα προ της ενεργειακής κρίσης επίπεδα.
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, στόχος δεν είναι η αποκλιμάκωση μόνο της χονδρεμπορικής τιμής, αλλά η μείωση επιμέρους επιβαρύνσεων που διαμορφώνουν τον τελικό λογαριασμό. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι χρεώσεις των δικτύων, οι τεχνικές και μη τεχνικές απώλειες, οι Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας, το ΕΤΜΕΑΡ, το κόστος προμήθειας και οι φόροι.
Στόχος η επιστροφή κοντά στα προ κρίσης επίπεδα
Ως σημείο αναφοράς χρησιμοποιείται η μέση τιμή των 237,8 ευρώ ανά μεγαβατώρα –ή 23,78 λεπτών ανά κιλοβατώρα– που καταγράφηκε για τα ελληνικά νοικοκυριά το δεύτερο εξάμηνο του 2025, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat.
Η τιμή αυτή παραμένει περίπου 50% υψηλότερη από το 2019. Το ΥΠΕΝ εκτιμά ότι ενδεχόμενη μείωση κατά 30%, δηλαδή λίγο κάτω από τα 17 λεπτά ανά κιλοβατώρα. θα μπορούσε να επαναφέρει το κόστος κοντά στα επίπεδα πριν από την ενεργειακή κρίση.
Σε ονομαστικούς όρους, η τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για τους οικιακούς καταναλωτές στην Ελλάδα ήταν το δεύτερο εξάμηνο του 2025 κατά 18% χαμηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με βάση, ωστόσο, την αγοραστική δύναμη, εμφανιζόταν περίπου 1% υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Από εισαγωγέας, εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας
Όπως υπογράμμισαν οι κ.κ. Παπασταύρου και Τσάφος, η Ελλάδα έγινε το 2024 καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας για πρώτη φορά από το 2000, καταγράφοντας καθαρές εξαγωγές 0,3 TWh.
Το μέγεθος αυξήθηκε στις 3 TWh το 2025, ενώ κατά το πρώτο επτάμηνο του 2026 οι καθαρές εξαγωγές έφτασαν τις 5,5 TWh, σχεδόν διπλάσιες από το σύνολο του προηγούμενου έτους.
Αντίστοιχη βελτίωση καταγράφεται και σε οικονομικούς όρους. Από έλλειμμα 575 εκατ. ευρώ το 2023, το εμπορικό ισοζύγιο ηλεκτρικής ενέργειας πέρασε σε πλεόνασμα 22 εκατ. ευρώ το 2024 και 262 εκατ. ευρώ το 2025. Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 το πλεόνασμα ανήλθε ήδη σε 438 εκατ. ευρώ.
Κατά τον κ. Παπασταύρου, η εξέλιξη συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την ανάπτυξη των ΑΠΕ. Όπως ανέφερε, η Ελλάδα βρισκόταν το 2019 μεταξύ των ακριβότερων ευρωπαϊκών αγορών χονδρικής, ενώ το 2026 συγκαταλέγεται στις χώρες με τις χαμηλότερες μέσες τιμές.
Οι διαθέσιμοι πόροι των 5 δισ. ευρώ
Το υπουργείο υπολογίζει ότι για την εφαρμογή των παρεμβάσεων μπορούν να κινητοποιηθούν συνολικά περίπου 5 δισ. ευρώ από τρεις βασικές χρηματοδοτικές πηγές.
Από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο προβλέπονται περίπου 2,1 δισ. ευρώ. Το μεγαλύτερο μέρος, ύψους 1,7 δισ. ευρώ, θα κατευθυνθεί στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, στις αντλίες θερμότητας και στην αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού.
Το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων κινητοποιεί έργα περίπου 2,3 δισ. ευρώ. Από αυτά, 1,1 δισ. ευρώ προορίζεται για ηλεκτρικές διασυνδέσεις, 977 εκατ. ευρώ για ΑΠΕ και αποθήκευση, 200 εκατ. ευρώ για φράγματα πολλαπλού σκοπού και 56 εκατ. ευρώ για υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.
Πρόσθετες παρεμβάσεις άνω των 600 εκατ. ευρώ θα χρηματοδοτηθούν μέσω της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής. Προβλέπονται 200 εκατ. ευρώ για αποθήκευση, 200 εκατ. ευρώ για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, περίπου 50 εκατ. ευρώ για τις περιοχές Μετάβασης και 162 εκατ. ευρώ για δημόσια κτίρια και σχολεία.
Αποθήκευση: Στόχος έως 7 GW το 2030
Κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό έχει η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης. Οι μπαταρίες θα μπορούν να αποθηκεύουν την πλεονάζουσα και φθηνότερη παραγωγή από ΑΠΕ τις μεσημεριανές ώρες και να την αποδίδουν στο σύστημα το απόγευμα και το βράδυ, όταν περιορίζεται η παραγωγή των φωτοβολταϊκών και αυξάνεται η συμμετοχή των ακριβότερων μονάδων φυσικού αερίου.
Για τον σκοπό αυτόν προβλέπεται χρηματοδοτική στήριξη 600 εκατ. ευρώ: 400 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και 200 εκατ. ευρώ μέσω της ρήτρας διαφυγής.
Από τους πρόσθετους πόρους, 50 εκατ. ευρώ θα διατεθούν για αποθήκευση σε Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, 50 εκατ. για αυτοκατανάλωση μη οικιακών καταναλωτών, 50 εκατ. για μεγάλα έργα αποθήκευσης μαζί με ΑΠΕ και 50 εκατ. για αυτοτελείς μπαταρίες.
Η εγκατεστημένη ισχύς αποθήκευσης υπολογίζεται σήμερα σε περίπου 700 MW. Ο οδικός χάρτης προβλέπει αύξησή της:
στα 1.000 MW έως το τέλος του 2026,
στα 1.500 MW μέσα στο 2027,
στα 3.000-4.000 MW έως το τέλος του 2028,
και στα 5.000-7.000 MW μέχρι το 2030.
Επενδύσεις 7 δισ. ευρώ στις νησιωτικές διασυνδέσεις
Το πρόγραμμα ηλεκτρικής διασύνδεσης των νησιών υπολογίζεται σε περίπου 7 δισ. ευρώ. Μετά την Κρήτη και τις Κυκλάδες, ο σχεδιασμός επεκτείνεται στα Δωδεκάνησα και στο Βορειοανατολικό Αιγαίο.
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η ηλεκτροπαραγωγή με θερμικές μονάδες στα μη διασυνδεδεμένα νησιά κοστίζει περίπου 1,2 δισ. ευρώ ετησίως και είναι σχεδόν τρεις φορές ακριβότερη από την παραγωγή στο διασυνδεδεμένο σύστημα. Η διαφορά καλύπτεται μέσω των ΥΚΩ και επιβαρύνει τους λογαριασμούς όλων των καταναλωτών.
Η ολοκλήρωση των διασυνδέσεων και η ανάπτυξη τοπικών έργων ΑΠΕ και αποθήκευσης εκτιμάται ότι θα περιορίσουν την ανάγκη λειτουργίας των πετρελαϊκών μονάδων και, κατά συνέπεια, το σχετικό κόστος.
Ρευματοκλοπές και ληξιπρόθεσμες οφειλές
Στις επιβαρύνσεις που επιχειρεί να περιορίσει το υπουργείο περιλαμβάνονται οι ρευματοκλοπές και τα χρέη προς τους παρόχους.
Οι μη τεχνικές απώλειες κόστισαν περίπου 450 εκατ. ευρώ ετησίως κατά την περίοδο 2022-2024. Βασικό εργαλείο για την αντιμετώπισή τους θεωρείται η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών.
Ο αριθμός τους προβλέπεται να φτάσει τα 2,4 εκατομμύρια μέσα στο 2026, ενώ έως το τέλος του έτους περίπου τα δύο τρίτα της ενέργειας που διακινείται στο δίκτυο του ΔΕΔΔΗΕ αναμένεται να καλύπτονται από τηλεμέτρηση. Στόχος είναι η εγκατάσταση 7,7 εκατομμυρίων έξυπνων μετρητών και η πλήρης κάλυψη έως το 2030.
Παράλληλα, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές στην αγορά ηλεκτρισμού πλησιάζουν τα 3 δισ. ευρώ. Με το σύστημα επισήμανσης οφειλετών, καταναλωτής που θα λαμβάνει τρίτη σχετική ένδειξη δεν θα μπορεί να αλλάξει προμηθευτή χωρίς προηγουμένως να έχει ρυθμίσει το χρέος του.
Εξοικονόμηση σε κατοικίες και δημόσια κτίρια
Σύμφωνα με το υπουργείο, έχουν ήδη διατεθεί περίπου 1,6 δισ. ευρώ σε περισσότερους από 260.000 δικαιούχους μέσω των προγραμμάτων «Εξοικονομώ», των επιδοτήσεων για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες και των αντίστοιχων δράσεων για επιχειρήσεις.
Το επόμενο πακέτο περιλαμβάνει 1,7 δισ. ευρώ για ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών, καθώς και 200 εκατ. ευρώ για την εγκατάσταση περίπου 32.000 αντλιών θερμότητας και 68.000 ηλιακών θερμοσιφώνων.
Για τις περιοχές Μετάβασης προβλέπεται ξεχωριστό πρόγραμμα 49,8 εκατ. ευρώ. Στον δημόσιο τομέα, το πρόγραμμα «Ηλέκτρα» καλύπτει 49 κτίρια, με προϋπολογισμό 117,39 εκατ. ευρώ, ενώ το πρόγραμμα «Φοίβος – Αθηνά» αφορά 246 σχολεία και χρηματοδότηση 44,5 εκατ. ευρώ.
Φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι και νέο πλαίσιο αυτοκατανάλωσης
Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει επίσης νέο πλαίσιο για την αυτοπαραγωγή και την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας από νοικοκυριά, επιχειρήσεις και δήμους. Η εγκατεστημένη ισχύς έργων για ίδια κατανάλωση έχει ήδη ξεπεράσει τα 1,1 GW, κυρίως από εμπορικούς και βιομηχανικούς καταναλωτές.
Οι αλλαγές θα προβλέπουν απλούστευση του net billing, εγκατάσταση αυτόνομων μπαταριών χωρίς έγχυση ενέργειας στο δίκτυο, συλλογική αυτοκατανάλωση σε πολυκατοικίες και δυνατότητα παραγωγής μέσω τρίτου προσώπου.
Παράλληλα, σχεδιάζεται να επιτραπεί η τοποθέτηση μικρών φωτοβολταϊκών συστημάτων σε μπαλκόνια, ισχύος έως 800 Watt, με συγκεκριμένες τεχνικές προδιαγραφές ασφαλείας.
Όπως υπογράμμισε η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ, η επίτευξη του στόχου του 30% δεν στηρίζεται σε μία μεμονωμένη παρέμβαση, αλλά στη σωρευτική επίδραση των μέτρων στη χονδρική αγορά, στις ΥΚΩ, στις απώλειες, στο κόστος προμήθειας και στην κατανάλωση.
Τα σχόλια της αγοράς
Με επιφυλάξεις υποδέχθηκε πάντως το σχέδιο η αγορά, παρατηρώντας μεταξύ άλλων ότι η μοναδική απτή και «άμεσης δράσης» παρέμβαση για τη μείωση του κόστους του ρεύματος που δεν συνοδεύεται από προαπαιτούμενα είναι η μείωση των ΥΚΩ κατά 50% από την 1η Ιανουαρίου 2027 για τα νοικοκυριά που έχουν τετραμηνιαία κατανάλωση έως 1.600 κιλοβατώρες. Το πώς θα συνεισφέρει η κάθε παράμετρος του σχεδίου στην επίτευξη του στόχου μείωσης του τελικού κόστους της κιλοβατώρας δεν διευκρινίστηκε. Η διείσδυση των ΑΠΕ μπορεί υπό προϋποθέσεις να οδηγήσει σε μείωση της χονδρικής τιμής ρεύματος, αυτό όμως συναρτάται σε μεγάλο βαθμό αφενός από την ταχεία ανάπτυξη της αποθήκευσης (που πράγματι προβλέπεται από το σχέδιο, αλλά δεν είναι διόλου βέβαιο ότι θα υλοποιηθεί βάσει του προγράμματος αν λάβει κανείς υπόψη τις μεγάλες καθυστερήσεις που καταγράφηκαν στο παρελθόν) και από την βελτίωση της διεθνούς συγκυρίας που επίσης μόνο εγγυημένη δεν είναι στο σημερινό περιβάλλον ακραίας γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Οι παρεμβάσεις εξοικονόμησης είναι μακράς πνοής και όχι άμεσης απόδοσης και δεν αφορούν το σύνολο των νοικοκυριών, δεν προβλέπονται συγκεκριμένα μέτρα για τη μείωση των ρευματοκλοπών, ενώ για τα «φέσια» εκφράζεται αμφιβολία κατά πόσο το σύστημα επισήμανσης που θεσπίστηκε πρόσφατα θα συμβάλλει στη δραστική μείωση του βουνού των ληξιπρόθεσμων οφειλών των 3 δις. ευρώ εφόσον δεν προβλέπει αποκοπή των καταναλωτών με αρρύθμιστα χρέη προς τον παλαιό πάροχο. Συμπερασματικά, το σχέδιο θεωρητικά κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, όμως το μεγάλο στοίχημα θα παιχθεί στην υλοποίηση και το εγχείρημα εμφανίζεται εξαιρετικά δύσκολο και με υψηλό βαθμό αβεβαιότητας…