Ελάχιστη διάρκεια 12 μηνών για τα σταθερά συμβόλαια, νέες υποχρεώσεις για τους προμηθευτές και προστασία των καταναλωτών όσο εκκρεμεί διαφορά τους με εταιρεία προμήθειας προβλέπει το νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση στις 10 Οκτωβρίου. Την ίδια ώρα, τα νεότερα στοιχεία της ΡΑΑΕΥ δείχνουν σταδιακή αύξηση των κίτρινων τιμολογίων, τόσο στην οικιακή όσο και στη μη οικιακή αγορά.
Ειδικότερα, στα τέλη Ιουλίου, τα κίτρινα τιμολόγια αντιστοιχούσαν στο 16,03% των οικιακών μετρητών, δηλαδή σε 951.178 παροχές. Το μερίδιό τους αυξανόταν για τρίτο συνεχόμενο μήνα, από τον Μάιο έως τον Ιούλιο. Τα πράσινα παρέμεναν πρώτα με 52,54% και τα μπλε ακολουθούσαν με 31,44%, αφήνοντας τα κίτρινα στην τρίτη θέση, αλλά με σταθερά ανοδική πορεία.
Η μετατόπιση αυτή συνδέεται με τις χρεώσεις που προσέφεραν τα κυμαινόμενα προϊόντα την περίοδο που εξετάζει η ΡΑΑΕΥ. Σε ορισμένους από τους μήνες αυτούς, τα κίτρινα ήταν ανταγωνιστικότερα από τα υπόλοιπα τιμολόγια, δίνοντας στους πελάτες τη δυνατότητα να επωφεληθούν από χαμηλότερες τιμές της αγοράς. Η επιλογή, ωστόσο, έχει και αντίστροφη όψη: όταν ανεβαίνει η χονδρεμπορική, η μεταβολή μπορεί να περάσει πιο άμεσα στη χρέωση του καταναλωτή.
Η αβεβαιότητα αποτυπώνεται και στις τιμές του φυσικού αερίου. Ο δείκτης TTF, ο ευρωπαϊκός δείκτης αναφοράς, κινήθηκε από τα 30–35 ευρώ ανά μεγαβατώρα στις αρχές του έτους προς τα 75–80 ευρώ, επίπεδα που, σύμφωνα με τα στοιχεία της περιόδου, ήταν τα υψηλότερα των τελευταίων τριών ετών. Στη λιανική, οι χρεώσεις των πράσινων τιμολογίων αυξήθηκαν τον Οκτώβριο, η μέση τιμή διαμορφώθηκε στα 23,5 λεπτά ανά κιλοβατώρα, από 20,7 λεπτά τον Σεπτέμβριο, ενώ η υψηλότερη χρέωση έφθασε τα 34,7 λεπτά, από 29,7 λεπτά.
Τα στοιχεία για τα κίτρινα τιμολόγια που δείχνουν την εικόνα μέχρι τον Ιούλιο, δεν αρκούν από μόνα τους για να αποτυπώσουν αν η άνοδος συνεχίστηκε και τους επόμενους μήνες, όταν η χονδρεμπορική αγορά ακολούθησε ανοδική πορεία. Στη μη οικιακή αγορά, πάντως, το μερίδιο των κίτρινων έφθασε τον Ιούλιο το 18,87%, με την αύξηση να καταγράφεται σταθερά από τον Μάρτιο. Η στροφή των οικιακών πελατών άρχισε αργότερα, τον Μάιο.
Πώς επιλέγουν οι καταναλωτές τα κυμαινόμενα
Τα στοιχεία της ΡΑΑΕΥ διακρίνουν τα κυμαινόμενα τιμολόγια σε ex ante και ex post, ανάλογα με το πότε ανακοινώνεται η τιμή. Στα ex ante η χρέωση γίνεται γνωστή την πρώτη ημέρα του μήνα εφαρμογής, ενώ στα ex post ανακοινώνεται αφού ολοκληρωθεί ο μήνας.
Στην οικιακή αγορά, τα ex post έχουν μικρό προβάδισμα. Τα επιλέγει το 52,77% όσων βρίσκονται σε κυμαινόμενα προϊόντα, έναντι 47,23% που έχουν ex ante τιμολόγιο. Στους μη οικιακούς καταναλωτές η εικόνα αντιστρέφεται. Τα ex ante συγκεντρώνουν το 54,57% και τα ex post το 45,43%, ένδειξη ότι οι επαγγελματίες δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στην εκ των προτέρων γνώση της τιμής για τον προγραμματισμό του κόστους τους.
Η ΡΑΑΕΥ καταγράφει συνολικά σταδιακή μετακίνηση μέρους των καταναλωτών από τα ειδικά πράσινα τιμολόγια προς σταθερά και κυμαινόμενα προϊόντα. Τα δυναμικά τιμολόγια, αντίθετα, παραμένουν σε πολύ χαμηλά επίπεδα, καθώς η διάδοσή τους συνδέεται με την εγκατάσταση ευφυών μετρητών και τη δυνατότητα μεταφοράς της κατανάλωσης σε ώρες χαμηλότερων τιμών.
Τι προβλέπεται για τα σταθερά συμβόλαια
Με την αβεβαιότητα να επιστρέφει στις ενεργειακές αγορές και τις χονδρεμπορικές τιμές να κινούνται ξανά ανοδικά, το νομοσχέδιο επιχειρεί να κατοχυρώσει για τους καταναλωτές την πρόσβαση σε σταθερή τιμή προμήθειας. Συγκεκριμένα, κάθε τελικός πελάτης θα μπορεί να ζητήσει σύμβαση διάρκειας τουλάχιστον 12 μηνών. Η δυνατότητα αυτή θα πρέπει να προσφέρεται από τουλάχιστον έναν προμηθευτή στην αγορά και υποχρεωτικά από κάθε εταιρεία με περισσότερους από 200.000 τελικούς πελάτες.
Για όσο διαρκεί η σύμβαση, ο προμηθευτής δεν θα μπορεί να αλλάξει μονομερώς τους όρους της ή να την καταγγείλει πριν από τη λήξη της. Η δέσμευση αφορά τη συμφωνημένη τιμή προμήθειας, ακόμη και αν στο μεταξύ αυξηθεί το κόστος αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη χονδρεμπορική αγορά. Οι όροι που ισχύουν σε περίπτωση πρόωρης αποχώρησης του καταναλωτή αποτελούν ξεχωριστό σκέλος της σύμβασης.
Παράλληλα, προβλέπεται πλαίσιο διαχείρισης και αντιστάθμισης κινδύνου για τους προμηθευτές. Οι σχετικές υποχρεώσεις θα εξειδικευτούν από τη ΡΑΑΕΥ, καθώς θα πρέπει να καθοριστεί ο τρόπος με τον οποίο οι εταιρείες θα διαχειρίζονται την έκθεσή τους στις μεταβολές των τιμών.
Συμβάσεις δυναμικής τιμολόγησης
Δυναμικά τιμολόγια θα μπορούν να ζητήσουν οι καταναλωτές που διαθέτουν ευφυή μετρητή, καθώς και όσοι μπορούν τεχνικά να αποκτήσουν τέτοιο μετρητή από τον ΔΕΔΔΗΕ. Οι προμηθευτές με περισσότερους από 200.000 εκπροσωπούμενους μετρητές κατά τον Δεκέμβριο ή τον Ιούνιο θα υποχρεούνται να καταρτίζουν τους γενικούς όρους των συμβάσεων, να τους αναρτούν στις ιστοσελίδες τους και να τους γνωστοποιούν στη ΡΑΑΕΥ.
Οι λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί. Υπουργική απόφαση, μετά από γνώμη της ΡΑΑΕΥ, θα καθορίσει αν η τιμή θα συνδέεται με την Αγορά Επόμενης Ημέρας ή την Ενδοημερήσια Αγορά, καθώς και την περίοδο εκκαθάρισης και τις απαιτήσεις για τα συστήματα μέτρησης. Θα εξεταστεί επίσης το ενδεχόμενο να τεθούν όρια στις διακυμάνσεις του δυναμικού σκέλους της χρέωσης.
Πριν από την υπογραφή, ο καταναλωτής θα πρέπει να ενημερώνεται για τον τρόπο υπολογισμού της τιμής και τους κινδύνους της δυναμικής τιμολόγησης. Η ενημέρωση θα περιλαμβάνει εκτιμήσεις με βάση ιστορικές τιμές και το δικό του προφίλ κατανάλωσης, ώστε να μπορεί να αξιολογήσει πώς ενδέχεται να επηρεαστεί ο λογαριασμός του. Θα καλύπτει επίσης τη δυνατότητα μεταφοράς της κατανάλωσης σε ώρες χαμηλότερων τιμών και τη χρήση αυτοματοποιημένων συστημάτων διαχείρισης φορτίου.
Δικλείδες σε περίπτωση διαφοράς
Το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι ο καταναλωτής θα προστατεύεται από τη διακοπή ηλεκτροδότησης όσο βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία επίλυσης διαφοράς με τον προμηθευτή του. Ενισχύεται, παράλληλα, ο Προμηθευτής Τελευταίου Καταφυγίου: εάν ο πελάτης μείνει χωρίς εκπροσώπηση εξαιτίας του προηγούμενου προμηθευτή του, θα μπορεί να παραμείνει σε αυτό το καθεστώς για τουλάχιστον έξι μήνες, μέχρι να συνάψει νέα σύμβαση με εταιρεία της επιλογής του.