Αφορμή ήταν η εξαγγελία ότι, αν το κυβερνών Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα κερδίσει τις εκλογές της 8ης Φεβρουαρίου, θα «παγώσει» για δύο χρόνια τον συντελεστή 8% του φόρου κατανάλωσης σε τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά.
Οι αγορές έχουν συνηθίσει να παρακολουθούν την Ιαπωνία ως την «εξαίρεση» του ανεπτυγμένου κόσμου: μια χώρα με τεράστιο δημόσιο χρέος, αλλά και με επιτόκια που για δεκαετίες έμεναν εξαιρετικά χαμηλά χάρη στη στήριξη της Κεντρικής Τράπεζας και στην ισχυρή εγχώρια αποταμίευση.
Τον Ιανουάριο, όμως, ένα προεκλογικό πακέτο φορολογικών και δημοσιονομικών δεσμεύσεων της πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι ήταν αρκετό γνωστοποιήθηκε για να πυροδοτήσει έντονη νευρικότητα στα ιαπωνικά ομόλογα και να μεταφέρει τους κραδασμούς έως τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Οι επενδυτές είδαν ξαφνικά μια εικόνα «χαλάρωσης» ακριβώς τη στιγμή που η Τράπεζα της Ιαπωνίας προσπαθεί να απομακρυνθεί από την εποχή του υπερ-φθηνού χρήματος, και αντέδρασαν με τον τρόπο που οι αγορές συνηθίζουν: πουλώντας και ζητώντας υψηλότερη αποζημίωση για τον κίνδυνο.
Ποια ήταν η αφορμή
Η αφορμή ήταν η εξαγγελία της Τακαΐτσι ότι, αν το κυβερνών Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα κερδίσει τις πρόωρες εκλογές της 8ης Φεβρουαρίου, θα «παγώσει» για δύο χρόνια τον συντελεστή 8% του φόρου κατανάλωσης σε τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά. Με βάση ιαπωνικά κυβερνητικά στοιχεία, η κίνηση αυτή συνεπάγεται απώλεια εσόδων περίπου 5 τρισ. γεν (περίπου 27 δισ. ευρώ) ετησίως, χωρίς να έχουν παρουσιαστεί συγκεκριμένα ισοδύναμα πέρα από γενικές αναφορές σε «αναθεώρηση δαπανών» και φοροαπαλλαγών.
Η υπόσχεση ήρθε πάνω σε ένα ήδη επεκτατικό πλαίσιο: τον Νοέμβριο είχε εγκριθεί το μεγαλύτερο πακέτο τόνωσης από την πανδημία, 21,3 τρισ. γεν, με εφάπαξ ενισχύσεις 20.000 γεν ανά παιδί για οικογένειες, επιδοτήσεις λογαριασμών κοινής ωφέλειας περίπου 7.000 γεν ανά νοικοκυριό (τρίμηνο) και κουπόνια τροφίμων 3.000 γεν ανά άτομο.
Το «μήνυμα» που διάβασαν οι αγορές ήταν ότι το Τόκιο δείχνει έτοιμο για ακόμη μεγαλύτερη δημοσιονομική χαλάρωση, σε μια χώρα με χρέος που –σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές– ξεπερνά ήδη το 230% του ΑΕΠ, το υψηλότερο μεταξύ των ανεπτυγμένων οικονομιών. Η αντίδραση αποτυπώθηκε στα super-long ομόλογα: οι αποδόσεις των 40ετών ιαπωνικών κρατικών ομολόγων ξεπέρασαν το 4% – επίπεδο-ρεκόρ, σύμφωνα με ιαπωνικά δημοσιεύματα – καθώς οι επενδυτές εγκατέλειπαν τη μακρά λήξη και απαιτούσαν υψηλότερο «ασφάλιστρο» για να κρατήσουν ιαπωνικό χρέος.
Όπως εξήγησε στο CNBC η καθηγήτρια χρηματοοικονομικών Αναστέιζια Φέντικ, η ανακοίνωση για μείωση φόρων «έκανε τους κατόχους ομολόγων να απαιτήσουν μεγαλύτερη αποζημίωση για τον κίνδυνο»· έτσι οι τιμές έπεσαν και οι αποδόσεις ανέβηκαν, ένα μοτίβο που ισχύει παντού, αλλά στην Ιαπωνία είναι πιο ευαίσθητο λόγω του μεγέθους του χρέους.
Η συγκυρία επιβαρύνει το σοκ: η Τράπεζα της Ιαπωνίας μειώνει τις αγορές ομολόγων στο πλαίσιο της εξόδου από δεκαετίες υπερ-χαμηλών επιτοκίων, άρα δεν είναι δεδομένο ότι θα παρεμβαίνει με την ίδια ένταση για να «στρώσει» την καμπύλη αποδόσεων. Η οικονομολόγος Σαγιούρι Σιράι το περιέγραψε ως σύγκρουση χρονισμού: το πακέτο της Τακαΐτσι μοιάζει με «μεγάλη, βραχυπρόθεσμη δημοσιονομική χαλάρωση» ακριβώς τη στιγμή που η BOJ επιχειρεί «ομαλοποίηση» πολιτικής, κάτι που εντείνει την ανησυχία για τον συντονισμό κυβέρνησης–κεντρικής τράπεζας. Παράλληλα, το πολιτικό κίνητρο είναι προφανές: μια προεκλογική υπόσχεση για ελάφρυνση κόστους ζωής σε μια χώρα που επηρεάζεται από πληθωριστικές πιέσεις, αλλά με τίμημα τη φερεγγυότητα του δημόσιου ταμείου στα μάτια των επενδυτών.
Οι επιπτώσεις δεν έμειναν εντός συνόρων
Οι επιπτώσεις δεν έμειναν εντός συνόρων. Καθώς οι ιαπωνικές αποδόσεις ανεβαίνουν, οι εγχώριοι επενδυτές έχουν ισχυρότερο κίνητρο να τοποθετούνται «στο σπίτι» αντί να κυνηγούν αποδόσεις στο εξωτερικό. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πωλήσεις άλλων κρατικών ομολόγων – ιδίως των αμερικανικών Treasuries – και να σπρώξει ανοδικά τις αποδόσεις τους. Η Ιαπωνία, άλλωστε, είναι ο μεγαλύτερος ξένος κάτοχος αμερικανικού χρέους: τα ιαπωνικά χαρτοφυλάκια κατείχαν περίπου 1,202 τρισ. δολάρια σε Treasuries τον Νοέμβριο, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλέστηκε το Reuters.
Στο ίδιο κλίμα, η άνοδος της έντασης μεταφέρθηκε και στην αγορά συναλλάγματος, με «rate checks» για το δολάριο/γιεν από τη Fed της Νέας Υόρκης ως δημοσιονομικό αντιπρόσωπο του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών – μια κίνηση που συνήθως λειτουργεί ως σήμα ετοιμότητας για παρέμβαση.
Το μεγάλο άγχος είναι ευρύτερο
Το μεγάλο άγχος, ωστόσο, είναι ευρύτερο. Πολλοί επενδυτές βλέπουν το επεισόδιο ως προειδοποίηση για την «αντοχή» του παγκόσμιου χρέους σε μια εποχή όπου οι μεγάλες οικονομίες – με προεξάρχουσες τις ΗΠΑ – τρέχουν επίμονα υψηλά ελλείμματα. Ο στρατηγικός αναλυτής σταθερού εισοδήματος Μασαχίκο Λου σχολίασε ότι, ακόμη κι αν η Ιαπωνία είναι το «σπίρτο», η προειδοποίηση αφορά εξίσου χώρες με μεγάλα διαρθρωτικά ελλείμματα: οι αγορές γίνονται ολοένα πιο ευαίσθητες στην «δημοσιονομική αξιοπιστία» και «πειθαρχούν» κυβερνήσεις όταν διακρίνουν πολιτικές που αυξάνουν τον κίνδυνο.
Η ίδια η πολιτική διάσταση προσθέτει αβεβαιότητα: αναλυτές στο Reuters υποστήριξαν ότι μια καθαρή εκλογική νίκη της Τακαΐτσι θα μπορούσε να σταθεροποιήσει προσωρινά τις αγορές, δίνοντάς της περιθώριο να «μαλακώσει» ή να αναδιατυπώσει δεσμεύσεις όπως η αναστολή του φόρου, αντί να σύρεται από πιέσεις ακόμη πιο επεκτατικών εταίρων ή αντιπάλων.
Είναι η Ιαπωνία στα πρόθυρα κρίσης; Οι περισσότεροι οικονομολόγοι λένε πως όχι, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Η ιδιαιτερότητα είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος του χρέους βρίσκεται σε εγχώρια χέρια και είναι εκφρασμένο σε γεν, κάτι που μειώνει τον κίνδυνο ενός «πανικού» από ξένους επενδυτές, ενώ τα επιτόκια – παρότι ανεβαίνουν – παραμένουν χαμηλότερα από άλλες μεγάλες οικονομίες.
Ο Τόμας Μάθιους της Capital Economics υποστήριξε ότι η εικόνα είναι πιο διαχειρίσιμη απ’ όσο νομίζουν πολλοί, επισημαίνοντας ότι το καθαρό χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ βρίσκεται σε πτωτική τροχιά και ότι το έλλειμμα δεν είναι εξαιρετικά μεγάλο σε διεθνή σύγκριση. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και οι πιο «ψύχραιμες» φωνές αναγνωρίζουν ότι η αγορά θα συνεχίσει να «τεστάρει» την αξιοπιστία του Τόκιο: σε περιβάλλον υψηλών ελλειμμάτων και μεταβαλλόμενης νομισματικής πολιτικής, η επικοινωνία και ο συντονισμός συχνά μετράνε όσο και τα ίδια τα μέτρα.
- Όλες οι ειδήσεις
- «Έλληνας δίνει πληροφορίες στην Κίνα»: Το μήνυμα που εστάλη στην ΕΥΠ και ξεκίνησε η έρευνα για τον σμήναρχο-κατάσκοπο
- Αυτός είναι ο 54χρονος Έλληνας που συνελήφθη για το σαμποτάζ σε γερμανική κορβέρα -Η μέθοδος με το χαλίκι
- Σοκ στη Γερμανία μετά τον ξυλοδαρμό μέχρι θανάτου του Τούρκου ελεγκτή από τον 26χρονο Ελληνα