Η τελευταία δεκαπενταετία υπήρξε μία από τις πιο ταραχώδεις περιόδους στη σύγχρονη οικονομική ιστορία.
Την ίδια στιγμή, η τεχνολογική επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης, η πράσινη μετάβαση και η δημογραφική κρίση διαμορφώνουν ένα εντελώς νέο περιβάλλον. Ποιες είναι οι βασικές αλλαγές που καθορίζουν ήδη την επόμενη ημέρα; Ποια διδάγματα οφείλει να κρατήσει η Ελλάδα από τη δική της κρίση και ποιες προϋποθέσεις θα της επιτρέψουν να διατηρήσει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια; Για τις προκλήσεις της διεθνούς οικονομίας, τις προοπτικές της χώρας και τον ρόλο του τραπεζικού συστήματος στη νέα αναπτυξιακή περίοδο μάς μιλά ο κ. Τάσος Αναστασάτος, Επικεφαλής Οικονομολόγος του Ομίλου Eurobank και πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής Οικονομικής Ανάλυσης της ΕΕΤ.
-Ποια κατά τη γνώμη σας ήταν τα σημαντικότερα ορόσημα της τελευταίας 15ετίας για τη διεθνή οικονομία;
Τ.Α.: Η διεθνής οικονομία διήλθε μέσα από διαδοχικές κρίσεις την τελευταία δεκαπενταετία: οι επιπτώσεις της διεθνούς χρηματοοικονομικής κρίσης μετά την πτώχευση της Lehman Brothers, η κρίση χρέους της Ευρωζώνης, η ενεργειακή κρίση μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η πανδημία του κορονοϊού και, πιο πρόσφατα, η δεύτερη ενεργειακή κρίση μετά τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ-Ιράν. Κι όμως, σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις, οι βασικές επιπτώσεις των κρίσεων αντιμετωπίστηκαν σχετικά επιτυχώς, αν και με μεγάλο κόστος, πυροσβεστικοί και μακροπροληπτικοί μηχανισμοί δημιουργήθηκαν και η οικονομική ανάπτυξη επανήλθε. Η διεθνής οικονομία έχει επιδείξει προσαρμοστικότητα στις γεωστρατηγικές και οικονομικές αναταράξεις. Με μία διαφορά: η υπολανθάνουσα τάση είναι το κέντρο βάρους της παγκόσμιας οικονομίας να μετατοπίζεται διαρκώς προς τον Ειρηνικό.
-Και για την ελληνική οικονομία;
Τ.Α.: Πρωταγωνίστρια στη δεύτερη από αυτές τις κρίσεις ήταν ασφαλώς η χώρα μας. Θεωρώ πολύ σημαντικό -και ανησυχητικό- ότι μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν φαίνεται να έχει κατανοήσει ακόμη τη φύση της κρίσης που περάσαμε. Ότι, δηλαδή, η ελληνική κρίση ήταν εν πολλοίς μία ιστορία οικονομικής μεγέθυνσης βασισμένης στον άκρατο δανεισμό Κράτους και ιδιωτών και όχι στην άνοδο της παραγωγικότητας, που οδήγησε στα περίφημα δίδυμα ελλείμματα, το δημοσιονομικό και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Ασφαλώς ο χειρισμός της κρίσης πολύ απείχε από το ιδανικό, τόσο όσον αφορά σφάλματα σχεδιασμού των οικονομικών πολιτικών από την πλευρά των δανειστών, όσο και από τη συχνά χαμηλή «ιδιοκτησία» των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων από τη δική μας πλευρά. Η γενεσιουργός αιτία της κρίσης όμως υπήρξε το στρεβλό μοντέλο ανάπτυξης. Είναι σημαντικό να αντλήσουμε τα σωστά διδάγματα από την περιπέτεια που βιώσαμε για να μην την ξαναπεράσουμε.
-Ας στρέψουμε το βλέμμα μας στο μέλλον, ποιες πιστεύετε ότι είναι οι βασικές τάσεις που θα καθορίσουν την πορεία της διεθνούς οικονομίας την επόμενη δεκαετία;
Τ.Α.: Για τις ανεπτυγμένες οικονομίες πιστεύω ότι η μεγαλύτερη πρόκληση αφορά την ανάγκη να αυξήσουμε την παραγωγικότητά των οικονομιών μας μέσω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων ώστε τα παρόντα επίπεδα ευημερίας μας να μην στηρίζονται στην ανάληψη χρέους ή μη αποδεκτών χρηματοοικονομικών κινδύνων. Σε αυτή την κατεύθυνση, η γενικευμένη υλοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης υπόσχεται μία μεγάλη αύξηση της παραγωγικότητας αλλά συνοδεύεται και από νέες προκλήσεις που αφορούν τις νέες ανισότητες, τους κινδύνους από την κακή χρήση της ΤΝ αλλά και την ανάγκη για επανακατάρτιση και οικονομική υποστήριξη των ανθρώπων των οποίων οι θέσεις εργασίας θα υποκατασταθούν, ώστε αυτοί να στραφούν σε παραγωγικότερες εξειδικεύσεις. Η άλλη μεγάλη πρόκληση αφορά την ανάγκη συμφιλίωσης της διαδικασίας της πράσινης μετάβασης με την επιβίωση της βιομηχανικής μας βάσης. Δεδομένης και της αρνητικής επίπτωσης της δημογραφικής γήρανσης και του υψηλού κόστους του κοινωνικού μας κράτους, αυτό θα είναι μια δύσκολη άσκηση. Ιδίως στην περίπτωση της Ευρώπης, οι προκλήσεις είναι ακόμα μεγαλύτερες, καθώς η ήπειρός μας καλείται να βελτιώσει σημαντικά την επαφή με τις εξελίξεις της τεχνολογίας, να μειώσει το γραφειοκρατικό βάρος στην επιχειρηματικότητα, να αντιπαρέλθει το υψηλό ενεργειακό κόστος και ταυτόχρονα να ενισχύσει την αμυντική της ικανότητα και την στρατηγική της αυτονομία. Για να επιτευχθούν όλα αυτά ταυτόχρονα, θα απαιτηθούν γενναίες αποφάσεις και μάλιστα γρήγορα.
-Για την ελληνική οικονομία ποιες είναι οι μεγάλες προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας;
Τ.Α.: Για την Ελλάδα βασικό στόχο αποτελεί η συνέχιση επίτευξης υψηλών ρυθμών ανάπτυξης και μετά το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Γενικότερα, αναγκαία προϋπόθεση για την ανάπτυξη είναι η οικοδόμηση συνθηκών ελκυστικότητας του οικονομικού περιβάλλοντος ώστε, ανεξαρτήτως της ροής ευρωπαϊκών κονδυλίων, να μπορούμε να προσελκύουμε αμιγώς ιδιωτικές επενδύσεις ικανού όγκου αλλά και με συγκεκριμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά. Ήτοι, παραγωγικές επενδύσεις με έμφαση στους τομείς που ενσωματώνουν περισσότερη γνώση και υψηλή τεχνολογία ώστε να στραφεί το μοντέλο προς την υψηλότερη προστιθέμενη αξία. Το αποτελεσματικότερο εργαλείο για να το πετύχουμε αυτό είναι οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις οι οποίες πρέπει να συνεχιστούν με μια νέα, φιλόδοξη ατζέντα. Για την Ελλάδα, όπως και για την υπόλοιπη Ευρώπη, το δημογραφικό αποτελεί μεγάλη πρόκληση για τις μακροπρόθεσμες προοπτικές, έτι περαιτέρω λόγω της μεγάλης φυγής Ελληνίδων και Ελλήνων στο εξωτερικό κατά τα χρόνια της κρίσης. Ωστόσο, για την επιστροφή και την παραμονή των ανθρώπων στη χώρα, η απάντηση περνάει επίσης από τις επενδύσεις για τη δημιουργία καλοπληρωμένων θέσεων εργασίας.
-Για το τραπεζικό σύστημα ποιες είναι οι προοπτικές;
Τ.Α.: Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα αντιμετώπισε επιτυχώς τις υπαρξιακές προκλήσεις της κρίσης, μετασχηματίστηκε και σήμερα έχει διεθνούς επιπέδου εταιρική διακυβέρνηση και τα ισχυρότερα θεμελιώδη μεγέθη της ιστορίας του: χαμηλό δείκτη μη εξυπηρετούμενων δανείων, ισχυρή κεφαλαιακή επάρκεια και υψηλή ρευστότητα. Είναι σε θέση λοιπόν να στηρίξει την ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια. Πρέπει να θυμόμαστε ότι οι προοπτικές μιας οικονομίας και του τραπεζικού της συστήματος είναι άρρηκτα δεμένες: εάν η χώρα πάει καλά, πάνε καλά και οι τράπεζες. Αλλά και αντίστροφα: ανάπτυξη, αύξηση εισοδημάτων και δημιουργία θέσεων εργασίας δεν υφίστανται χωρίς υγιείς τράπεζες.